Luật Bắc Macedonia vẫn còn điều khoản quốc tịch theo đầu tư

Luật Bắc Macedonia cho phép người nước ngoài nhập tịch nếu việc đó phục vụ lợi ích quốc gia đặc biệt về khoa học, kinh tế, văn hóa, thể thao hoặc lĩnh vực khác. Ủy ban châu Âu gọi nhánh kinh tế của quy định này là chương trình quốc tịch theo đầu tư. Tháng 12/2025, cơ quan này yêu cầu Skopje “chấm dứt chương trình và bãi bỏ căn cứ pháp lý”.

Sau 9 tháng, bản luật hợp nhất do Bộ Nội vụ công bố vẫn còn điều khoản ấy; trang pháp luật của Bộ không liệt kê sửa đổi nào sau năm 2022. Khoảng cách giữa yêu cầu của Ủy ban và văn bản luật là yếu tố nhà đầu tư phải tính vào chi phí khi cân nhắc con đường nhập tịch này.

Điều 11 thực sự yêu cầu gì

Bản hợp nhất biên tập của Luật Quốc tịch Cộng hòa Bắc Macedonia do Bộ Nội vụ công bố gồm luật gốc năm 1992 và 6 lần sửa đổi, gần nhất năm 2022.

Điều 11 cho phép người đáp ứng điểm 1 và 8 khoản 1 Điều 7 nhập tịch nếu việc đó phục vụ lợi ích quốc gia đặc biệt. Chính phủ quy định tiêu chí bằng nghị định và cho ý kiến về việc lợi ích ấy có tồn tại trong từng trường hợp hay không. Vợ hoặc chồng có thể nhập tịch cùng, theo các điều kiện tại Điều 9.

Thứ nhất, luật không ấn định khoản tiền nào. Bản hợp nhất không có từ euro, từ “đầu tư” hay con số 400. Luật giao Chính phủ ban hành nghị định quy định tiêu chí; văn bản này không cần Quốc hội biểu quyết thông qua. Nghị định hiện hành chưa được đọc, nên chưa xác định được văn bản có ấn định khoản tiền nào hay không, và nếu có thì là bao nhiêu.

Thứ hai, Điều 11 là quy định về nhập tịch, nằm cùng phần với quy định nhập tịch thông thường. Tuy nhiên, điều này chỉ dẫn chiếu 2 trong 10 điều kiện tại khoản 1 Điều 7.

8 điều kiện không được Điều 11 dẫn chiếu

Điều kiện nhập tịch thông thường tại khoản 1 Điều 7	Được Điều 11 dẫn chiếu
1) Đủ 18 tuổi	Có
2) Cư trú hợp pháp, liên tục 7 năm trước khi nộp đơn	Không
3) Có chỗ ở và nguồn sinh kế ổn định	Không
4) Không bị phạt tù từ 1 năm tại Bắc Macedonia hoặc nước mang quốc tịch	Không
5) Không đang bị tố tụng hình sự tại Bắc Macedonia hoặc nước mang quốc tịch	Không
6) Sử dụng tiếng Macedonia đủ để người khác dễ dàng hiểu mình	Không
7) Không có biện pháp cấm cư trú đang có hiệu lực	Không
8) Việc nhập tịch không gây nguy hiểm cho an ninh, quốc phòng của Nhà nước	Có
9) Ký bản tuyên thệ trung thành	Không
10) Đã thôi quốc tịch cũ hoặc có bằng chứng sẽ được thôi	Không

Điều 11 không dẫn chiếu các điều kiện về cư trú, ngôn ngữ, sinh kế, tuyên thệ hay thôi quốc tịch. Việc không dẫn chiếu điều kiện cư trú giải thích nhận định của Ủy ban rằng luật cho phép nhập tịch “không yêu cầu cư trú trước đó”.

Ngoài điều kiện an ninh tại điểm 8, Điều 11 còn đặt yêu cầu riêng về lợi ích quốc gia, cùng 2 bước: Chính phủ quy định tiêu chí bằng nghị định và cho ý kiến về lợi ích trong từng trường hợp. Luật nêu cả 3 yếu tố nhưng không trình bày tiêu chí chi tiết của nghị định, cũng không cho biết ý kiến đối với từng hồ sơ được hình thành như thế nào.

Điểm 4 chỉ nói đến án tù từ 1 năm đối với tội thuộc diện Nhà nước chủ động truy tố; điểm 5 nói đến tố tụng hình sự đang diễn ra. Đây là 2 hạn chế cụ thể, không phải yêu cầu chung về lý lịch trong sạch. Việc không dẫn chiếu chúng chỉ cho thấy luật không áp đặt 2 hạn chế ấy đối với diện này. Tiền sử phạm tội vẫn có thể được xem xét theo điều kiện an ninh hoặc tiêu chí trong nghị định chưa được đọc.

Điều 7 còn yêu cầu nêu lý do từ chối vì an ninh và quy định thời hạn ra quyết định. Luật không nói các khoản này có áp dụng cho hồ sơ theo Điều 11 hay không; bài viết không mặc định là có.

Ủy ban châu Âu đã yêu cầu gì

Báo cáo theo Cơ chế đình chỉ miễn thị thực, công bố ngày 19/12/2025, xếp Bắc Macedonia vào nhóm nước láng giềng vẫn duy trì những chương trình này. Báo cáo mô tả luật cho phép người được coi là mang lại “lợi ích kinh tế đặc biệt” cho đất nước nhập tịch mà không cần cư trú trước.

Khuyến nghị trong báo cáo nêu rõ: “Chương trình quốc tịch theo đầu tư: Bắc Macedonia phải chấm dứt chương trình và bãi bỏ căn cứ pháp lý, cung cấp thông tin về các hồ sơ đã nộp theo điều khoản ‘lợi ích kinh tế đặc biệt’ và bảo đảm tất cả các hồ sơ này đều được kiểm tra lý lịch nghiêm ngặt.”

Theo cơ chế sửa đổi mà The Legation Times đã trình bày hồi tháng 7, riêng việc vận hành chương trình đã là căn cứ để Liên minh châu Âu có thể đình chỉ quy chế miễn thị thực của một nước thứ ba, tức quốc gia ngoài Liên minh.

Khuyến nghị đặt ra 2 yêu cầu: Chấm dứt chương trình và bãi bỏ căn cứ pháp lý, chứ không chỉ siết tiêu chí. Muốn xác định một bản sửa đổi có đáp ứng những yêu cầu ấy hay không phải xem chính bản sửa đổi đó; lần kiểm tra này chưa đủ cơ sở trả lời.

Báo cáo về Bắc Macedonia trong tiến trình mở rộng, công bố trước đó 6 tuần, ngày 4/11/2025, nêu lập trường hẹp hơn: Việc thi hành luật “không nên dẫn tới cấp quốc tịch có hệ thống để đổi lấy đầu tư”. Cách làm này có thể được dùng để né thủ tục thị thực ngắn hạn và việc đánh giá rủi ro di cư, an ninh đối với từng người.

Cảnh báo về việc cấp quốc tịch có hệ thống không đồng nghĩa với yêu cầu chấm dứt chương trình. Văn bản tháng 12 được công bố sau và đưa ra yêu cầu thứ hai này.

Các báo cáo ghi nhận ít trường hợp được cấp quốc tịch

Hai báo cáo tính theo kỳ khác nhau, cần đọc riêng, không cộng số liệu. Báo cáo đình chỉ miễn thị thực ghi nhận 1 trường hợp được cấp quốc tịch theo điều khoản này năm 2023 và 2 năm 2024. Báo cáo mở rộng ghi nhận 2 người Thổ Nhĩ Kỳ năm 2024 và 1 người Bosnia và Herzegovina năm 2025. Số liệu năm 2025 được công bố ngày 4/11 nên chưa bao quát cả năm.

Cả hai không nêu số đơn đã nộp theo điều khoản này. Báo cáo đình chỉ miễn thị thực vẫn nêu số đơn của các chương trình khác được xem xét, nên việc thiếu số liệu ở đây không phải cách trình bày chung. Trong khuyến nghị, Ủy ban còn yêu cầu Skopje cung cấp thông tin về hồ sơ đã nộp. Vì vậy, người cân nhắc nộp đơn có thể biết số trường hợp được cấp quốc tịch, nhưng chưa biết có bao nhiêu người đã xin.

Những gì chưa được xác lập

Báo chí chuyên ngành và đại chúng đưa tin dự thảo sửa luật được lấy ý kiến công chúng vào tháng 6/2026. Tin ngày 14/9 cho biết Liên minh châu Âu đánh giá những sửa đổi được đề xuất là chưa đủ. Dự thảo này chưa được đọc.

ENER, hệ thống đăng ký được báo chí nêu là nơi mở đợt lấy ý kiến, không phản hồi kết nối trong ngày kiểm tra qua cả 2 mạng được sử dụng. Vì chưa đọc hồ sơ gốc, bài viết không mô tả dự thảo sẽ thay đổi gì.

Còn 3 điểm chưa được xác lập. Bản hiện hành của nghị định quy định tiêu chí chưa được đọc, kể cả khoản tiền nếu có. Sổ tiếp nhận tài liệu của Quốc hội không có dự luật quốc tịch trong các mục thuộc 10 ngày tính đến ngày 10/9/2026. Đây là trang mới nhất của sổ, chỉ cho phép kết luận trong phạm vi ấy. Cả hai hệ thống cũng không cho biết Chính phủ đã chốt dự luật nhưng chưa chuyển sang Quốc hội hay chưa.

Những diễn biến cần theo dõi

Có 3 diễn biến có thể làm thay đổi tình hình. Sửa nghị định sẽ thay đổi tiêu chí áp dụng mà không cần Quốc hội biểu quyết. Một dự luật được trình Quốc hội sẽ cung cấp văn bản để xem xét các thay đổi đề xuất, kể cả việc bãi bỏ. Trong báo cáo kế tiếp về cơ chế đình chỉ miễn thị thực, Ủy ban sẽ đưa ra đánh giá tiếp theo về những gì Skopje thực hiện.

Cho đến lúc đó, bản luật hợp nhất được công bố vẫn quy định 2 điều kiện dẫn chiếu, yêu cầu về lợi ích quốc gia với tiêu chí do nghị định quy định, và ý kiến Chính phủ về việc lợi ích ấy có tồn tại hay không.