Luật Quốc tịch Việt Nam: Văn bản hợp nhất chính thức ngày 24/7/2025 gồm cả 2 lần sửa đổi
Michael Mai
Nhập quốc tịch nước ngoài không nằm trong các căn cứ mất quốc tịch Việt Nam; thôi quốc tịch là một căn cứ, có thông báo công khai khi xét đơn và hủy hộ chiếu Việt Nam khi được thôi (Nghị định 191/2025/NĐ-CP).
Văn phòng Quốc hội xác thực văn bản hợp nhất Luật Quốc tịch Việt Nam ngày 24/7/2025, đưa 2 lần sửa đổi năm 2014 và năm 2025 vào Luật năm 2008. Trong 5 căn cứ mất quốc tịch của văn bản này không có việc nhập quốc tịch nước ngoài, cũng không có việc định cư ở nước ngoài; căn cứ duy nhất công dân có thể tự làm đơn xin là thôi quốc tịch. Không có dự án luật nào sửa Luật này trong các chương trình lập pháp năm 2026 và 2027 đã được đối chiếu.
Văn bản hợp nhất cần đọc và diễn biến sau đó
Văn bản hợp nhất chính thức là số 53/VBHN-VPQH, xác thực ngày 24/7/2025 và đăng Công báo ngày 3/8/2025 (các số 1033 và 1034). Văn bản này hợp nhất Luật số 24/2008/QH12 (có hiệu lực từ 1/7/2009) với Luật số 56/2014/QH13 (từ 26/6/2014) và Luật số 79/2025/QH15 (từ 1/7/2025); phần chú thích ghi rõ quy định sửa đổi ứng với từng đoạn đã thay đổi.
Bản hợp nhất trước đó, số 05/VBHN-VPQH ngày 10/7/2014, có trước Luật năm 2025 nên không bao gồm các thay đổi của luật này. Nghị định số 191/2025/NĐ-CP ngày 1/7/2025 quy định trình tự, thủ tục và thay thế Nghị định số 16/2020/NĐ-CP kể từ ngày đó.
Trong các nguồn đã đối chiếu, Luật số 79/2025/QH15 là luật sửa đổi mới nhất. Chương trình lập pháp năm 2027 (Nghị quyết số 20/2026/UBTVQH16, đã đọc toàn văn), chương trình lập pháp năm 2026 đã đăng (Nghị quyết số 105/2025/UBTVQH15) và 6 lần điều chỉnh chương trình năm 2026 được đưa tin từ tháng 5 đến tháng 9/2026 đều không có dự án luật nào về quốc tịch.
Một quốc tịch và các trường hợp ngoại lệ do Luật nêu
Điều 4 quy định Nhà nước công nhận công dân Việt Nam có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam, trừ trường hợp Luật có quy định khác.
Luật cho phép giữ quốc tịch nước ngoài trong các trường hợp được nêu rõ: Người xin trở lại quốc tịch Việt Nam, hoặc người xin nhập quốc tịch Việt Nam thuộc các trường hợp tại khoản 2 và khoản 3 Điều 19, được giữ quốc tịch nước ngoài nếu Chủ tịch nước cho phép (khoản 6 Điều 19 và khoản 5 Điều 23, đã trình bày trong bài về việc giữ quốc tịch).
Từ năm 2025, khoản 4 Điều 5 quy định: Trên lãnh thổ Việt Nam, Nhà nước chỉ công nhận quốc tịch Việt Nam của công dân đồng thời có quốc tịch nước ngoài trong quan hệ với cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác.
Những người sau phải là người chỉ có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam và phải thường trú tại Việt Nam (khoản 5 Điều 5):
- người ứng cử, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm, chỉ định giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và tổ chức chính trị – xã hội;
- người làm việc trong tổ chức cơ yếu;
- người tham gia lực lượng vũ trang.
Công chức, viên chức cũng phải là người chỉ có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam và phải thường trú tại Việt Nam, trừ trường hợp có lợi cho Nhà nước mà không làm phương hại đến lợi ích quốc gia (khoản 6 Điều 5).
Giữ quốc tịch và việc bãi bỏ nghĩa vụ đăng ký
Người Việt Nam định cư ở nước ngoài chưa mất quốc tịch Việt Nam theo pháp luật Việt Nam trước ngày Luật có hiệu lực thì vẫn còn quốc tịch Việt Nam (khoản 2 Điều 13); một bài của tạp chí thuộc Bộ Tư pháp hiểu mốc ấy là ngày 1/7/2009.
Văn bản năm 2008 từng buộc những người này đăng ký trong 5 năm và coi việc không đăng ký là căn cứ mất quốc tịch (khoản 2 Điều 13 và khoản 3 Điều 26). Luật số 56/2014/QH13 bỏ nghĩa vụ đăng ký trong 5 năm và bãi bỏ khoản 3 Điều 26, có hiệu lực từ 26/6/2014.
Người Việt Nam định cư ở nước ngoài nếu không có giấy tờ chứng minh quốc tịch Việt Nam theo Điều 11 có thể đề nghị cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài xác nhận có quốc tịch Việt Nam (khoản 2 Điều 13). Theo Nghị định 191/2025/NĐ-CP, Sở Tư pháp hoặc cơ quan đại diện nơi người đó cư trú cấp Giấy xác nhận có quốc tịch Việt Nam (Điều 29).
Mất quốc tịch: 5 căn cứ, và nhập quốc tịch nước ngoài không phải một trong số đó
Điều 26 nêu 5 căn cứ:
- được thôi quốc tịch;
- bị tước quốc tịch;
- bị hủy bỏ Quyết định cho nhập quốc tịch hoặc Quyết định cho trở lại quốc tịch, căn cứ bổ sung năm 2025;
- các trường hợp tại khoản 2 Điều 18 và Điều 35: trẻ em được tìm thấy chưa đủ 15 tuổi mà cha mẹ tìm được chỉ có quốc tịch nước ngoài, và con chưa thành niên đổi quốc tịch theo cha mẹ;
- theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Khoản 3, căn cứ không đăng ký giữ quốc tịch, được ghi là đã bãi bỏ. Nhập quốc tịch nước ngoài và cư trú ở nước ngoài đều không có trong danh sách.
Thôi quốc tịch là căn cứ duy nhất công dân có thể làm đơn xin. Việc tước quốc tịch và hủy bỏ quyết định dựa trên hồ sơ do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cơ quan đại diện hoặc Tòa án đã xét xử bị cáo lập (Điều 32 và Điều 34), và Chủ tịch nước quyết định tất cả các trường hợp này (khoản 1 Điều 38).
Thôi quốc tịch: điều kiện, hồ sơ, thông báo và thời hạn
Khoản 1 Điều 27 quy định công dân có đơn xin thôi quốc tịch Việt Nam để nhập quốc tịch nước ngoài thì có thể được thôi quốc tịch. Người xin thôi chưa được thôi khi thuộc một trong các trường hợp sau (khoản 2 Điều 27):
- đang nợ thuế đối với Nhà nước hoặc đang có nghĩa vụ tài sản đối với cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân ở Việt Nam;
- đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự;
- đang chấp hành bản án, quyết định của Tòa án Việt Nam, hoặc đang bị tạm giam để chờ thi hành án;
- đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở giáo dục, cơ sở chữa bệnh, trường giáo dưỡng.
Người xin thôi không được thôi quốc tịch nếu việc đó làm phương hại đến lợi ích quốc gia của Việt Nam; cán bộ, công chức và người đang phục vụ trong lực lượng vũ trang nhân dân không được thôi quốc tịch (khoản 3 và khoản 4 Điều 27).
Hồ sơ phải có giấy tờ xác nhận người đó đang làm thủ tục nhập quốc tịch nước ngoài, trừ trường hợp pháp luật nước đó không quy định việc cấp giấy này (điểm đ khoản 1 Điều 28). Theo Nghị định 191/2025/NĐ-CP, đó là giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài xác nhận hoặc bảo đảm cho người đó được nhập quốc tịch; người đã có quốc tịch nước ngoài thì nộp bản sao hộ chiếu hoặc giấy tờ về nhân thân có dán ảnh do cơ quan có thẩm quyền nước ngoài cấp (khoản 1 Điều 20).
Người cư trú trong nước phải nộp giấy xác nhận không nợ thuế; người không thường trú trong nước thì không phải nộp (điểm e khoản 1 và khoản 2 Điều 28). Luật số 79/2025/QH15 bỏ yêu cầu nộp phiếu lý lịch tư pháp của Việt Nam (điểm d khoản 1 Điều 28). Giấy tờ do nước ngoài cấp phải được hợp pháp hóa lãnh sự, trừ trường hợp được miễn, và bản dịch tiếng Việt phải được chứng thực chữ ký người dịch (Điều 2 Nghị định 191/2025/NĐ-CP).
Việc xin thôi quốc tịch được công khai, nhưng hồ sơ thì không. Trong 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Sở Tư pháp đăng thông báo về việc xin thôi quốc tịch trên một tờ báo viết hoặc báo điện tử ở địa phương trong 3 số liên tiếp và trên Trang thông tin điện tử của Bộ Tư pháp; với hồ sơ nộp ở nước ngoài, cơ quan đại diện đăng thông báo trên Trang thông tin điện tử của mình. Thông báo trên trang thông tin điện tử được lưu giữ ít nhất 30 ngày (khoản 2 Điều 29).
Sau khi đăng thông báo, cơ quan Công an, cơ quan thi hành án dân sự, cơ quan quản lý thuế và cơ quan, tổ chức, cá nhân khác phát hiện người xin thôi thuộc trường hợp chưa được thôi hoặc không được thôi phải kịp thời báo cho Sở Tư pháp. Nếu có văn bản của cơ quan quản lý thuế hoặc chủ nợ hợp pháp cho biết người đó còn nợ thuế, tiền hoặc tài sản, cơ quan có thẩm quyền không xem xét giải quyết hồ sơ (Điều 22 Nghị định 191/2025/NĐ-CP).
| Bước | Cơ quan | Thời hạn |
|---|---|---|
| Đăng thông báo | Sở Tư pháp hoặc cơ quan đại diện | 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ |
| Xác minh của Công an, hồ sơ nộp trong nước | Công an cấp tỉnh | 20 ngày (Sở Tư pháp đề nghị trong 5 ngày làm việc) |
| Hoàn tất hồ sơ; có ý kiến | Sở Tư pháp; Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh | 5 ngày làm việc mỗi bước |
| Thẩm tra hồ sơ nộp ở nước ngoài | Cơ quan đại diện | 20 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ |
| Xác minh của Công an, hồ sơ nộp ở nước ngoài | Bộ Công an | 45 ngày; có thể kéo dài ở trường hợp phức tạp (Điều 23 Nghị định 191/2025/NĐ-CP) |
| Kiểm tra hồ sơ và báo cáo Thủ tướng Chính phủ | Bộ Tư pháp | 20 ngày |
| Quyết định | Chủ tịch nước | 20 ngày kể từ ngày nhận đề nghị của Thủ tướng Chính phủ |
Điều 29 đặt thời hạn cho từng bước mà không đặt thời hạn cho cả quá trình. Với trường hợp phức tạp, Nghị định cho kéo dài nhưng không quá 60 ngày và không nói rõ đó là tổng thời gian hay thời gian kéo dài thêm.
Hồ sơ của người dưới 14 tuổi, người sinh ra và định cư ở nước ngoài, người đã định cư ở nước ngoài từ 10 năm trở lên và người đã xuất cảnh theo diện đoàn tụ gia đình không phải qua xác minh nhân thân, nhưng Bộ Tư pháp vẫn có thể đề nghị Bộ Công an xác minh khi cần thiết (Điều 30 và khoản 4 Điều 29).
Cơ quan Công an xóa đăng ký cư trú của người được thôi quốc tịch, đồng thời thu hồi và hủy giá trị sử dụng hộ chiếu Việt Nam, thẻ Căn cước công dân, thẻ căn cước và căn cước điện tử (điểm c khoản 1 Điều 35 Nghị định 191/2025/NĐ-CP). Với người đang định cư ở nước ngoài, cơ quan đại diện thu hồi và hủy giá trị sử dụng hộ chiếu, thẻ Căn cước công dân và thẻ căn cước (điểm c khoản 2 Điều 34).
Khi cha mẹ được thôi quốc tịch, con chưa thành niên sinh sống cùng cha mẹ cũng đổi quốc tịch theo, nếu cha mẹ không có yêu cầu khác (khoản 1a Điều 35). Khi chỉ cha hoặc mẹ được thôi quốc tịch, con chỉ đổi quốc tịch nếu cha mẹ thỏa thuận bằng văn bản (khoản 2 Điều 35). Khoản 3 Điều 35 quy định việc thay đổi quốc tịch của người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi theo khoản 1 và khoản 2 phải có sự đồng ý bằng văn bản của người đó, và không nhắc đến khoản 1a.
Người đã mất quốc tịch theo Điều 26 có đơn xin thì được xem xét giải quyết trở lại quốc tịch Việt Nam (khoản 1 Điều 23). Nếu đã xin thôi quốc tịch để nhập quốc tịch nước ngoài nhưng không được nhập, hồ sơ phải có giấy tờ của cơ quan có thẩm quyền nước ngoài xác nhận rõ lý do (khoản 2 Điều 17 Nghị định 191/2025/NĐ-CP).
Nếu việc không được nhập quốc tịch là do lỗi của người nộp đơn, hồ sơ còn phải có văn bản bảo lãnh của cha, mẹ, vợ, chồng, con hoặc anh, chị, em ruột là công dân Việt Nam đang thường trú tại Việt Nam, kèm đơn tự nguyện về cư trú tại Việt Nam của người đó (khoản 2 Điều 17 Nghị định 191/2025/NĐ-CP).
Quốc tịch của trẻ em có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam
Trẻ em có cha mẹ đều là công dân Việt Nam thì có quốc tịch Việt Nam, dù sinh ra trong hay ngoài lãnh thổ Việt Nam (Điều 15).
Trẻ em có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam còn người kia là công dân nước ngoài thì có quốc tịch Việt Nam nếu cha mẹ thỏa thuận lựa chọn quốc tịch Việt Nam cho con khi làm thủ tục khai sinh tại cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam; trẻ sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam mà cha mẹ không thỏa thuận được cũng có quốc tịch Việt Nam (khoản 2 Điều 16, sửa đổi năm 2025).
Hệ quả với nhà đầu tư lấy quốc tịch hoặc cư trú nước ngoài
- Việc chỉ nhận quyền cư trú ở nước ngoài, như qua Golden Visa, không thuộc căn cứ nào trong 5 căn cứ mất quốc tịch nêu trên; khoản 3 Điều 3 xác định người Việt Nam định cư ở nước ngoài gồm cả công dân Việt Nam.
- Người nhập quốc tịch nước ngoài có thêm một quốc tịch và vẫn giữ quốc tịch Việt Nam, trừ khi tự xin thôi quốc tịch; cư trú thuế, đất đai và đầu tư tại Việt Nam do các luật riêng điều chỉnh.
- Người quyết định xin thôi quốc tịch nộp giấy tờ của cơ quan nước ngoài xác nhận hoặc bảo đảm việc nhập quốc tịch, trừ khi nước đó không cấp loại giấy này, hoặc nộp bản sao hộ chiếu nước ngoài nếu đã nhập quốc tịch.
Điều còn phải chờ và những điểm bài viết này chưa xác lập
Khoản 2 Điều 2 Luật số 79/2025/QH15 giao các bộ, cơ quan ngang bộ và cơ quan có liên quan, trong 2 năm kể từ ngày 1/7/2025, rà soát và sửa đổi, bổ sung theo thẩm quyền, hoặc kiến nghị sửa đổi, bổ sung, các văn bản có nội dung liên quan đến quyền và nghĩa vụ của công dân Việt Nam đồng thời có quốc tịch nước ngoài. Hạn này rơi vào giữa năm 2027, và quy định không nêu văn bản cụ thể nào.
Phạm vi đối chiếu chỉ gồm văn bản các chương trình lập pháp và các bài đưa tin về những lần điều chỉnh; không gồm các sửa đổi nằm trong luật khác hay toàn bộ các nghị quyết điều chỉnh.
The Legation Times biên soạn nội dung từ tài liệu đã công bố; nội dung tại đây không phải tư vấn pháp lý, tư vấn thuế hay khuyến nghị đầu tư. Trường hợp quý độc giả phát hiện ra sai sót, kính mời quý độc giả gửi yêu cầu đính chính. Với trường hợp liên quan đến quyền sử dụng nội dung, hãy thực hiện gửi yêu cầu gỡ bỏ.
