Cá nhân chỉ được đầu tư chứng khoán nước ngoài qua thưởng cổ phiếu

Chưa tìm thấy văn bản nào mở cho cá nhân Việt Nam một cơ chế để mua cổ phiếu Hoa Kỳ, chứng chỉ quỹ hoán đổi danh mục (ETF) hay trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ theo lựa chọn của mình.

Video · 0:46Xem bản tin video dưới một phútNghị định 135/2015/NĐ-CP, nền của thông tư Ngân hàng Nhà nước, quy định cá nhân có quốc tịch Việt Nam chỉ được đầu tư gián tiếp ra nước ngoài dưới hình thức tham gia chương trình thưởng cổ phiếu phát hành ở nước ngoài.

Nghị định 135/2015/NĐ-CP, mà thông tư của Ngân hàng Nhà nước (văn bản hợp nhất tháng 5/2026) vẫn dựa vào, quy định cá nhân có quốc tịch Việt Nam “chỉ được” đầu tư gián tiếp ra nước ngoài dưới hình thức tham gia chương trình thưởng cổ phiếu, theo đó một tổ chức nước ngoài thưởng cổ phiếu cho người lao động làm việc trong các tổ chức nước ngoài tại Việt Nam.

Bài viết này xét trường hợp công dân Việt Nam chuyển tiền từ Việt Nam. Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài, thu nhập từ nước ngoài của cá nhân cư trú và thuế khấu trừ tại nguồn của Hoa Kỳ đối với người nắm giữ không cư trú được trình bày trong các bài riêng.

Nghị định duy nhất được tìm thấy về đầu tư chứng khoán nước ngoài có từ năm 2015

Điểm d khoản 1 Điều 39 Luật Đầu tư 143/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, xác định việc mua, bán chứng khoán, giấy tờ có giá khác hoặc đầu tư thông qua các quỹ đầu tư chứng khoán, các định chế tài chính trung gian khác ở nước ngoài là một hình thức đầu tư ra nước ngoài, và giao Chính phủ quy định chi tiết việc thực hiện.

Nghị định 103/2026/NĐ-CP về đầu tư trực tiếp ra nước ngoài loại trừ hình thức này, còn Nghị định 96/2026/NĐ-CP, nghị định chung hướng dẫn Luật, bãi bỏ các Nghị định 31/2021, 19/2025 và 239/2025 chứ không bãi bỏ nghị định năm 2015.

Do đó, Nghị định 135/2015/NĐ-CP quy định về đầu tư gián tiếp ra nước ngoài là nghị định duy nhất của Chính phủ về vấn đề này được tìm thấy. Lần sửa đổi duy nhất được tìm thấy, năm 2019, thay đổi và bãi bỏ một số điều kiện mà các tổ chức được phép phải đáp ứng.

Văn bản hợp nhất thông tư của Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn nghị định này, xác thực ngày 26/5/2026, vẫn xác định đối tượng áp dụng bằng cách dẫn chiếu Nghị định 135.

Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật của Bộ Tư pháp ghi Nghị định 135 ở trạng thái “Hết hiệu lực một phần”; các nội dung bị bãi bỏ năm 2019 có thể phù hợp với nhãn này, nhưng cơ sở dữ liệu không liệt kê văn bản nào làm hết hiệu lực bất kỳ phần nào của nghị định.

Cơ chế duy nhất dành cho cá nhân là thưởng cổ phiếu

Nghị định 135 xác định 2 loại nhà đầu tư: Tổ chức kinh tế và cá nhân có quốc tịch Việt Nam thuộc đối tượng được tham gia chương trình thưởng cổ phiếu phát hành ở nước ngoài. Điều 5 quy định nhà đầu tư là cá nhân có quốc tịch Việt Nam “chỉ được thực hiện đầu tư gián tiếp ra nước ngoài dưới hình thức tham gia chương trình thưởng cổ phiếu phát hành ở nước ngoài”. Thông tư của Ngân hàng Nhà nước quy định các điều kiện:

• Chương trình chỉ được thực hiện thông qua tổ chức thực hiện chương trình thưởng cổ phiếu, là tổ chức được thành lập và hoạt động tại Việt Nam;
• Hình thức thưởng là thưởng trực tiếp bằng cổ phiếu, hoặc hình thức thưởng cổ phiếu khác không phát sinh dòng tiền ra nước ngoài;
• Cổ tức và các thu nhập hợp pháp khác được chuyển cho người lao động qua tài khoản thực hiện chương trình.

Yêu cầu đăng ký chương trình với Ngân hàng Nhà nước trước khi thực hiện đã được bãi bỏ từ ngày 12/8/2024. Trong bản thuyết minh dự thảo của lần sửa đổi đó, Ngân hàng Nhà nước viết rằng Nghị định 135 được ban hành theo nguyên tắc “không khuyến khích” đầu tư gián tiếp ra nước ngoài; bản thuyết minh cũng viết “việc cá nhân chuyển tiền ra nước ngoài để mua cổ phiếu thưởng là hoạt động [đầu tư gián tiếp ra nước ngoài] của cá nhân”.

Bản thuyết minh là tài liệu ở giai đoạn dự thảo, không phải văn bản pháp luật. Thông tư chỉ cho phép thưởng trực tiếp bằng cổ phiếu hoặc hình thức thưởng khác không phát sinh dòng tiền ra nước ngoài; điều này cho thấy chương trình mà người lao động trả tiền mua cổ phiếu bằng tiền chuyển từ Việt Nam không thuộc 2 hình thức đó.

Tổ chức được phép cần giấy chứng nhận và hạn mức

Nghị định 135 cho phép các tổ chức sau tự doanh đầu tư gián tiếp ra nước ngoài:

• Công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ;
• Quỹ đầu tư chứng khoán thông qua công ty quản lý quỹ, và công ty đầu tư chứng khoán;
• Doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm;
• Ngân hàng thương mại và công ty tài chính tổng hợp;
• Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước.

Công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ và doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm cần giấy chứng nhận đăng ký đầu tư gián tiếp ra nước ngoài do Bộ Tài chính cấp; ngân hàng thương mại và công ty tài chính tổng hợp cần giấy chứng nhận do Ngân hàng Nhà nước cấp.

Quỹ đầu tư chứng khoán và công ty đầu tư chứng khoán thay vào đó cần văn bản chấp thuận, đối với quỹ là của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN); Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước không cần giấy chứng nhận hay văn bản chấp thuận.

Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tổng hạn mức hằng năm, và tổ chức chỉ được chuyển vốn ra nước ngoài sau khi Ngân hàng Nhà nước xác nhận hạn mức của chính tổ chức đó, tính theo số ngoại tệ chuyển ra nước ngoài ròng. Nghị định cấm mọi nhà đầu tư dùng vốn vay bằng đồng Việt Nam từ tổ chức tín dụng để mua ngoại tệ đầu tư gián tiếp ra nước ngoài, cũng như dùng vốn vay ngoại tệ cho mục đích này.

Thông tư của Ngân hàng Nhà nước liệt kê các công cụ đầu tư: Cổ phiếu được niêm yết trên thị trường chứng khoán ở nước ngoài; chứng chỉ quỹ đầu tư chứng khoán; trái phiếu, tín phiếu, kỳ phiếu của các chính phủ và của các tổ chức phát hành được Standard & Poor’s, Moody’s hoặc Fitch xếp hạng tín nhiệm. Ngân hàng thương mại và công ty tài chính tổng hợp chỉ được đầu tư vào trái phiếu và các công cụ trên thị trường tiền tệ.

Như vậy, đối chiếu với danh sách này, cổ phiếu niêm yết tại Hoa Kỳ thuộc nhóm thứ nhất, chứng chỉ quỹ ETF thuộc nhóm thứ hai nếu được coi là chứng chỉ quỹ đầu tư chứng khoán, và trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ thuộc nhóm thứ ba.

Các tổ chức kinh tế khác chỉ được đầu tư gián tiếp ra nước ngoài thông qua hình thức ủy thác bằng ngoại tệ cho công ty quản lý quỹ hoặc ngân hàng thương mại được phép nhận ủy thác; một số tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài hoàn toàn không được đầu tư gián tiếp ra nước ngoài theo nghị định này.

Nghị định 135 và Thông tư 105/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính xác định tổ chức ủy thác là tổ chức kinh tế và không có quy định nào cho cá nhân. Chưa tìm thấy danh sách chính thức các tổ chức được phép, cũng như con số công bố về tổng hạn mức hằng năm.

Quỹ trong nước được đầu tư ra nước ngoài tối đa 20% giá trị tài sản ròng

Theo văn bản hợp nhất thông tư về quỹ đầu tư chứng khoán ngày 16/3/2026 của Bộ Tài chính, quỹ được đầu tư gián tiếp ra nước ngoài sau khi được UBCKNN chấp thuận và được Ngân hàng Nhà nước cấp hạn mức, và không được đầu tư quá 20% giá trị tài sản ròng của quỹ ra nước ngoài. Quy định này được nêu rõ là áp dụng cho quỹ mở và quỹ ETF.

Điều này cho thấy cá nhân mua chứng chỉ quỹ như vậy tại Việt Nam nắm giữ một sản phẩm có tài sản gồm chứng khoán nước ngoài mà không tự mình đầu tư ra nước ngoài. Không văn bản nào nói đúng như vậy.

Các sản phẩm khác, như bảo hiểm, chưa được xem xét; cũng chưa xác định được quỹ nào đã có văn bản chấp thuận và hạn mức.

Pháp lệnh Ngoại hối nói đến đầu tư gián tiếp ra nước ngoài “khi được phép”

Pháp lệnh Ngoại hối, theo văn bản hợp nhất ngày 23/9/2026, xếp đầu tư gián tiếp vào giao dịch vốn và coi công dân Việt Nam cư trú tại Việt Nam là người cư trú.

Điều 15a quy định “khi được phép đầu tư gián tiếp ra nước ngoài”, người cư trú không phải là tổ chức tín dụng thực hiện việc mở và sử dụng tài khoản, chuyển vốn đầu tư ra nước ngoài, chuyển vốn và lợi nhuận về Việt Nam theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Điều này cho thấy bản thân Pháp lệnh không tự cấp phép đó, cũng không nói văn bản nào cấp phép. Văn bản duy nhất được tìm thấy nêu một hình thức được phép cho cá nhân là chương trình thưởng cổ phiếu theo Nghị định 135.

Quy định cho phép người cư trú mua, chuyển, mang ngoại tệ ra nước ngoài “phục vụ cho các nhu cầu hợp pháp” nằm trong điều về chuyển tiền một chiều, mà Pháp lệnh định nghĩa là giao dịch mang tính chất tài trợ, viện trợ hoặc giúp đỡ thân nhân gia đình, sử dụng chi tiêu cá nhân.

Nghị định 70/2014/NĐ-CP liệt kê các mục đích chuyển tiền một chiều của công dân Việt Nam là người cư trú: Học tập, chữa bệnh, công tác, du lịch, thăm viếng, trả phí, lệ phí, trợ cấp cho thân nhân, chuyển tiền thừa kế, định cư ở nước ngoài và “các nhu cầu hợp pháp khác”. Đầu tư không có trong danh sách.

Như vậy, mua chứng khoán là giao dịch vốn, không phải chuyển tiền một chiều; không văn bản nào nói “các nhu cầu hợp pháp khác” có bao gồm việc này hay không.

Theo Pháp lệnh, tổ chức tín dụng được phép, cùng các tổ chức khác được Ngân hàng Nhà nước cấp phép trong những trường hợp được liệt kê, được mở tài khoản ngoại tệ ở nước ngoài; Nghị định 135 cho phép tổ chức tự doanh và tổ chức nhận ủy thác mở tài khoản này. Cả hai văn bản đều không có quy định cho cá nhân là người cư trú.

Thông tư 34/2026/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước về quản lý ngoại hối đối với đầu tư trực tiếp ra nước ngoài loại trừ hình thức đầu tư gián tiếp. Chuỗi hồ sơ chứng minh khi chuyển vốn xuyên biên giới được trình bày trong một bài riêng.

Một câu hỏi gần với vấn đề này đã được gửi tới Cổng Thông tin điện tử Chính phủ vào tháng 7/2026. Khi được hỏi cá nhân cư trú tại Việt Nam có được mở tài khoản và giao dịch ngoại hối trên các sàn nước ngoài hay không, Thuế tỉnh Đồng Tháp đề nghị người hỏi liên hệ Ngân hàng Nhà nước, và cho biết pháp luật thuế chưa có quy định cụ thể về khoản lợi nhuận này.

Câu hỏi liên quan đến giao dịch ngoại hối, không phải chứng khoán.

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã nói gì

• Tháng 6/2022. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ đưa tin UBCKNN khuyến cáo nhà đầu tư về việc tham gia các sàn giao dịch không do Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam và công ty con tổ chức, vận hành, sau khi một số tổ chức, cá nhân tự nhận là công ty chứng khoán quốc tế hoặc đại diện sàn giao dịch chứng khoán quốc tế mời chào nhà đầu tư mở tài khoản, gửi tiền vào ví điện tử. Theo bản tin, khi tham gia các sàn được nêu tên, nhà đầu tư “hoàn toàn tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình và không được pháp luật bảo vệ”. Chưa tìm thấy văn bản gốc của UBCKNN.
• Tháng 9/2023. Trong một khuyến nghị về giao dịch tiền mã hóa trên các ứng dụng, sàn giao dịch chưa được UBCKNN cấp phép, UBCKNN cho biết để tham gia giao dịch chứng khoán, nhà đầu tư cần tuân thủ quy định về việc mở tài khoản giao dịch chứng khoán tại các công ty chứng khoán do UBCKNN cấp phép, và UBCKNN không quản lý các sàn giao dịch đó.
• Tháng 4/2026. Khi khuyến cáo về hoạt động tư vấn không phép trên mạng xã hội, UBCKNN nhắc lại rằng kinh doanh, cung cấp dịch vụ chứng khoán khi chưa được UBCKNN cấp giấy phép là hành vi bị nghiêm cấm theo khoản 4 Điều 12 Luật Chứng khoán.

Luật Chứng khoán cũng quy định ngoài Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam và công ty con, không tổ chức, cá nhân nào được tổ chức và vận hành thị trường giao dịch chứng khoán. Các quy định này vì vậy ràng buộc bên cung cấp dịch vụ hoặc vận hành thị trường; không quy định nào xác định nhà đầu tư là người vi phạm.

Chưa tìm thấy khuyến cáo nào của Ngân hàng Nhà nước hay Bộ Tài chính dành riêng cho cá nhân sử dụng công ty môi giới nước ngoài.

Mức phạt và hành vi bị xử phạt

Nghị định 340/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, có hiệu lực từ ngày 9/2/2026, nêu mức phạt áp dụng cho cá nhân; tổ chức chịu gấp 2 lần.

Nghị định xử phạt trong lĩnh vực chứng khoán, Nghị định 156/2020/NĐ-CP theo văn bản hợp nhất ngày 13/5/2026, nêu mức phạt áp dụng cho tổ chức; cá nhân chịu một nửa.

Mang tiền mặt qua biên giới không khai báo thì bị xử phạt theo quy định trong lĩnh vực hải quan. Chưa tìm thấy quyết định nào áp dụng các quy định trên đối với việc cá nhân chuyển tiền cho công ty môi giới nước ngoài. Bảng chỉ ghi các hành vi mà các nghị định mô tả; không hành vi nào là tự thân việc nắm giữ chứng khoán nước ngoài.

Về thuế

Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân, văn bản hợp nhất tháng 5/2026, cá nhân cư trú chịu thuế đối với thu nhập phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam: Cổ tức chịu thuế 5%, chuyển nhượng chứng khoán 0,1% trên giá chuyển nhượng, chuyển nhượng vốn khác 20% trên thu nhập tính thuế.

Nghị định 253/2026/NĐ-CP xác định chứng khoán cho thuế suất 0,1% bằng cách dẫn chiếu pháp luật về chứng khoán; không văn bản nào được đọc cho bài này cho biết cổ phiếu niêm yết ở nước ngoài chịu 0,1% hay 20%. Nghị định cho phép trừ số thuế đã nộp ở nước ngoài đối với các nước đã ký Hiệp định tránh đánh thuế hai lần với Việt Nam.

Cách xác định cư trú thuế tại Việt Nam được trình bày trong một bài riêng.

Những điều bài viết này chưa xác lập

Không văn bản nào được đọc cho bài này nói rõ cá nhân cư trú được hay không được mở tài khoản tại công ty môi giới nước ngoài, hoặc chuyển tiền vào tài khoản đó; kết luận rằng không có cơ chế nào chỉ là suy luận từ các văn bản, được bản thuyết minh dự thảo của Ngân hàng Nhà nước củng cố, chứ không phải tuyên bố chính thức.

Chưa xác nhận được nhãn “Hết hiệu lực một phần” ứng với thay đổi nào, cũng chưa xác lập một nghị định năm 2015 có chính thức hướng dẫn Luật năm 2025 hay không; chưa tìm thấy quy định chuyển tiếp nào.

Tổng hạn mức hằng năm, danh sách tổ chức được phép và quỹ được đầu tư ra nước ngoài, và quyết định xử phạt cá nhân vì chuyển tiền cho công ty môi giới nước ngoài đều chưa được tìm thấy.

Tài khoản tiền mặt tại công ty môi giới nước ngoài có phải là tài khoản ngoại tệ ở nước ngoài hay không, thuế suất đối với cổ phiếu niêm yết ở nước ngoài, và Hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã có hiệu lực hay chưa đều còn bỏ ngỏ.

Văn bản sửa đổi năm 2020 của Thông tư 105/2016 chưa được đọc, và tình trạng hiệu lực của Nghị định 70/2014 chưa được kiểm tra. Cổ phiếu mua bằng tiền đã có sẵn ở nước ngoài, cổ phiếu nước ngoài được thừa kế hoặc tặng cho, người Việt Nam sống ở nước ngoài, trách nhiệm hình sự và các lần sửa đổi Luật Chứng khoán sau tháng 3/2025 chưa được nghiên cứu.