Người mới đến Nhật Bản và Hàn Quốc chỉ chịu thuế thu nhập nước ngoài nếu trả tại đó hoặc chuyển vào

Một gia đình Việt Nam chuyển đến Hoa Kỳ bằng thẻ xanh, đến Nhật Bản theo tư cách lưu trú quản lý kinh doanh hoặc đến Hàn Quốc với tư cách nhà đầu tư sẽ gặp 3 cách tính thuế khác nhau cho năm đầu tiên. Thuế thu nhập cá nhân ở Hoa Kỳ đánh vào thu nhập toàn cầu kể từ ngày bắt đầu cư trú.

Nhật Bản và Hàn Quốc chỉ đánh thuế thu nhập có nguồn ở nước ngoài của người nước ngoài đã ở đó không quá 5 năm trong 10 năm gần nhất nếu khoản đó được chi trả tại nước sở tại hoặc chuyển vào. Hai nước cũng miễn cho họ nghĩa vụ nộp báo cáo tài sản ở nước ngoài (Nhật Bản) và báo cáo tài khoản ở nước ngoài (Hàn Quốc).

Thuế thu nhập cá nhân ở Hoa Kỳ: Thu nhập toàn cầu tính từ ngày bắt đầu cư trú

Theo “phép thử thẻ xanh” (green card test) trong Ấn phẩm 519 của Sở Thuế vụ Hoa Kỳ (IRS), thường trú nhân hợp pháp của Hoa Kỳ vào bất kỳ thời điểm nào trong một năm dương lịch là cá nhân cư trú cho mục đích thuế, và người nước ngoài cư trú nhìn chung chịu thuế trên thu nhập toàn cầu như công dân Hoa Kỳ. Riêng năm đến định cư thì khác.

Người không phải là cá nhân cư trú vào bất kỳ thời điểm nào trong năm trước chỉ là cá nhân cư trú kể từ “ngày bắt đầu cư trú” (residency starting date) và là người nước ngoài không cư trú trước ngày đó; IRS cho biết tình trạng kép (dual status) “thường xảy ra trong năm bạn đến hoặc rời Hoa Kỳ”.

Với người có thẻ xanh, ngày bắt đầu cư trú là ngày đầu tiên trong năm người đó có mặt tại Hoa Kỳ với tư cách thường trú nhân hợp pháp hoặc, nếu sớm hơn, theo “phép thử hiện diện đáng kể” (substantial presence test), tức phép thử tính số ngày có mặt tại Hoa Kỳ trong 3 năm.

Người đã cư trú vào bất kỳ thời điểm nào trong năm trước và cư trú vào bất kỳ thời điểm nào trong năm hiện tại được coi là cư trú từ ngày 1/1. Số vốn đầu tư EB-5 và thẻ xanh có điều kiện 2 năm được trình bày trong một bài riêng.

Ngày đó quyết định những khoản nào thuộc phạm vi đánh thuế của Hoa Kỳ trong năm đầu tiên. Trong phần năm cư trú, thu nhập từ mọi nguồn đều chịu thuế, kể cả thu nhập nước ngoài nhận được trong giai đoạn đó dù đã phát sinh từ trước.

Thu nhập có nguồn ở nước ngoài không có liên hệ thực tế (effectively connected) với hoạt động thương mại hoặc kinh doanh tại Hoa Kỳ thì không chịu thuế nếu được nhận trong phần năm không cư trú, kể cả khi người đó trở thành cá nhân cư trú trong phần còn lại của năm. Người khai thuế có tình trạng kép không được áp dụng khoản giảm trừ tiêu chuẩn và không được nộp tờ khai chung của vợ chồng.

Cách chia đôi năm này cũng có thể được từ bỏ, và khi đó phạm vi thu nhập chịu thuế có thể rộng hơn. Người nước ngoài không cư trú vào đầu năm và đến cuối năm có vợ hoặc chồng là công dân hoặc cá nhân cư trú Hoa Kỳ có thể, nếu đáp ứng các điều kiện khác trong Ấn phẩm 519, chọn được coi là cá nhân cư trú cho cả năm và nộp tờ khai chung; khi đó cả hai vợ chồng chịu thuế trên thu nhập toàn cầu cho toàn bộ năm.

Nghĩa vụ kê khai ở Hoa Kỳ bắt đầu cùng với tư cách cư trú

Người nước ngoài cư trú theo định nghĩa thuế là “người Hoa Kỳ” (United States person) đối với FBAR, tức báo cáo tài khoản ngân hàng và tài khoản tài chính ở nước ngoài. Báo cáo này bắt buộc khi tổng giá trị các tài khoản mà người đó có lợi ích tài chính hoặc có quyền ký vượt 10.000 USD vào bất kỳ thời điểm nào trong năm dương lịch, và hạn nộp là ngày 15/4 năm sau.

Mẫu 8938 là một mẫu riêng, nộp kèm tờ khai thuế thu nhập. Với người nộp thuế sống tại Hoa Kỳ, mẫu này bắt buộc nếu tài sản tài chính nước ngoài thuộc diện kê khai có giá trị trên 50.000 USD vào ngày cuối năm hoặc trên 75.000 USD vào bất kỳ thời điểm nào trong năm đối với người chưa kết hôn, hoặc trên 100.000 USD và 150.000 USD đối với vợ chồng nộp tờ khai chung.

Người chỉ là người nước ngoài cư trú trong một phần năm thì kê khai cho phần năm đó. Ý nghĩa của Đạo luật Tuân thủ thuế đối với tài khoản nước ngoài (FATCA) đối với thường trú nhân Hoa Kỳ được trình bày trong một bài riêng.

Quỹ nước ngoài đặt ra thêm một vấn đề. Một công ty nước ngoài là “công ty đầu tư thụ động nước ngoài” (passive foreign investment company, PFIC) nếu từ 75% tổng thu nhập trở lên là thu nhập thụ động, hoặc nếu bình quân ít nhất 50% tài sản tạo ra thu nhập thụ động hoặc được nắm giữ để tạo ra thu nhập đó.

Cổ đông Hoa Kỳ nhìn chung phải nộp Mẫu 8621 cho mỗi năm tính thuế có phát sinh một trong 5 trường hợp được liệt kê, và theo quy tắc mặc định, các phần của “khoản phân phối vượt mức” (excess distribution) được phân bổ cho những năm trước mà công ty đã là PFIC phải chịu một khoản thuế riêng và một khoản lãi tính thêm.

Trong chương dành cho cán bộ kiểm tra các hồ sơ tự nguyện khai báo tài sản ở nước ngoài, chính Sổ tay Thuế vụ của IRS cho biết nhiều hồ sơ loại này liên quan đến PFIC và “trường hợp phổ biến nhất liên quan đến các quỹ tương hỗ nước ngoài, vốn phải được kê khai là PFIC”.

Thuế thu nhập cá nhân ở Nhật Bản: Thu nhập có nguồn ở nước ngoài chịu thuế khi được chuyển vào

Luật Thuế thu nhập của Nhật Bản chia cá nhân cư trú thành 2 nhóm, như Cơ quan Thuế quốc gia Nhật Bản trình bày. Cá nhân cư trú, tức người có nơi cư trú (住所) tại Nhật Bản hoặc có nơi lưu trú (居所) tại đây liên tục từ 1 năm trở lên, chịu thuế trên mọi khoản thu nhập dù phát sinh ở đâu, trừ khi là “cư dân không thường trú” (非永住者).

Đó là cá nhân cư trú không có quốc tịch Nhật Bản và có tổng thời gian cư trú hoặc lưu trú tại Nhật Bản không quá 5 năm trong 10 năm gần nhất. Cư dân không thường trú chịu thuế trên các khoản thu nhập không có nguồn ở nước ngoài, và trên thu nhập có nguồn ở nước ngoài được chi trả tại Nhật Bản hoặc chuyển vào Nhật Bản.

Chữ “thường trú” ở đây là thuật ngữ thuế: Định nghĩa trong luật dựa trên quốc tịch và số năm ở Nhật Bản, không dẫn chiếu tới tư cách lưu trú vĩnh trú (永住者, thường được gọi là thường trú nhân) theo luật xuất nhập cảnh.

Tư cách cư trú có thể bắt đầu ngay khi đến. Người đến sinh sống tại Nhật Bản để làm một công việc mà thông thường cần sinh sống liên tục tại đây từ 1 năm trở lên được suy đoán là có nơi cư trú tại Nhật Bản; vợ hoặc chồng và người phụ thuộc cùng chung sinh kế và sống tại Nhật Bản cũng vậy.

Điều này cho thấy nhà đầu tư đến điều hành doanh nghiệp theo tư cách lưu trú quản lý kinh doanh là cá nhân cư trú ngay từ khi đến, chứ không phải sau 1 năm. Ngưỡng 30 triệu JPY của tư cách lưu trú quản lý kinh doanh được trình bày trong một bài riêng.

Năm đến được chia làm 2 giai đoạn: Thu nhập của giai đoạn cư trú chịu thuế theo quy tắc dành cho cá nhân cư trú, trong phạm vi chịu thuế của cư dân không thường trú, còn thu nhập của giai đoạn không cư trú chịu thuế theo quy tắc dành cho cá nhân không cư trú.

Một quy tắc thu hẹp ưu đãi này, một quy tắc khác vạch ra giới hạn của ưu đãi đó. Khoản tiền cư dân không thường trú nhận từ nước ngoài trước hết được coi là khoản chuyển vào của thu nhập không có nguồn ở nước ngoài nhưng được chi trả ở nước ngoài (nếu có), rồi mới đến thu nhập có nguồn ở nước ngoài.

Ngoài ra, với các giao dịch bán từ ngày 1/4/2017, Lệnh thi hành của Nội các coi lãi từ “chứng khoán thuộc diện quy định” (特定有価証券), tức chứng khoán được mua từ 10 năm trở lên trước ngày bán hoặc được mua khi người đó không phải là cư dân không thường trú, là thu nhập có nguồn ở nước ngoài nếu số chứng khoán này được bán trên thị trường nước ngoài, qua công ty môi giới nước ngoài hoặc từ tài khoản ở nước ngoài.

Như vậy, danh mục đầu tư nắm giữ trước khi đến có thể giữ cách tính thuế theo số tiền chuyển vào, còn lãi từ chứng khoán mua trong những năm là cư dân không thường trú nằm ngoài quy tắc đó và chịu thuế dù tiền có được chuyển vào hay không.

Không kể thu nhập chịu thuế riêng (分離課税), thuế thu nhập quốc gia có 7 bậc từ 5% đến 45%, theo Cơ quan Thuế quốc gia Nhật Bản, cộng thêm một khoản thuế phụ thu bằng 2,1% số thuế thu nhập.

Theo cải cách năm 2026 được trình bày trong tài liệu hỏi đáp tháng 5/2026 của cơ quan này, với thu nhập phát sinh từ ngày 1/1/2027, khoản phụ thu được tách thành thuế thu nhập đặc biệt quốc phòng 1% và thuế thu nhập đặc biệt tái thiết; khoản tái thiết được giảm xuống 1,1% và kéo dài đến ngày 31/12/2047, tổng mức 2,1% không đổi.

Bên cạnh đó còn có thuế cư dân cá nhân, với một phần tính theo thu nhập ở mức 10%, gồm 4% cấp tỉnh và 6% cấp thành phố, được tính trên thu nhập của năm dương lịch trước và đánh vào người có nơi cư trú tại địa phương vào ngày 1/1, theo Bộ Nội vụ và Truyền thông.

Như vậy, một gia đình đến sau ngày 1/1 không phải nộp thuế cư dân trong năm đến; khoản thuế cư dân đầu tiên, phát sinh vào năm sau, được tính trên thu nhập của năm đến.

Cá nhân cư trú không thuộc nhóm cư dân không thường trú, có tài sản ở nước ngoài trị giá trên 50 triệu JPY vào ngày 31/12, phải nộp báo cáo tài sản ở nước ngoài chậm nhất ngày 30/6 năm sau. Cư dân không thường trú, và cá nhân không cư trú vào ngày 31/12, không thuộc diện này.

Hàn Quốc: Phép thử 5 trong 10 năm tương tự, xét vào cuối năm

Theo Luật Thuế thu nhập của Hàn Quốc, cá nhân cư trú là người có nơi cư trú tại Hàn Quốc hoặc có nơi lưu trú tại đây từ 183 ngày trở lên.

Nghị định thi hành coi một người đang sống tại Hàn Quốc là có nơi cư trú tại đây nếu nghề nghiệp của người đó thông thường cần sinh sống liên tục tại Hàn Quốc từ 183 ngày trở lên, hoặc nếu người đó có gia đình cùng chung sinh kế tại Hàn Quốc và nghề nghiệp, tài sản cho thấy sẽ ở lại trong thời gian đó.

Cá nhân không cư trú trở thành cá nhân cư trú vào ngày phát sinh căn cứ đó, ngày xác lập nơi cư trú hoặc ngày thời gian lưu trú đạt 183 ngày. Điều này cho thấy nhà đầu tư chuyển đến để điều hành doanh nghiệp có thể là cá nhân cư trú ngay từ khi đến. 3 lộ trình đầu tư để trở thành thường trú nhân Hàn Quốc được trình bày trong một bài riêng.

Điều 3 quy định cá nhân cư trú chịu thuế trên mọi khoản thu nhập, kèm một ngoại lệ: Người nước ngoài cư trú có tổng thời gian cư trú hoặc lưu trú tại Hàn Quốc không quá 5 năm trong 10 năm trước ngày kết thúc năm tính thuế chỉ chịu thuế trên thu nhập phát sinh ở nước ngoài nếu khoản đó được chi trả tại Hàn Quốc hoặc chuyển vào Hàn Quốc.

Thuế thu nhập quốc gia có thuế suất từ 6% đến 45%. Thuế thu nhập địa phương được tính trên cùng cơ sở với thuế suất chuẩn từ 0,6% đến 4,5%, và theo Luật Thuế địa phương, chính quyền địa phương có thể tăng hoặc giảm thuế suất trong phạm vi 50% thuế suất chuẩn bằng điều lệ của địa phương. Điều này cho thấy biểu thuế suất chuẩn địa phương bằng 1/10 biểu thuế quốc gia.

Cá nhân cư trú có tổng số dư tài khoản tài chính ở nước ngoài trên 500 triệu KRW vào bất kỳ ngày cuối tháng nào phải khai báo với cơ quan thuế từ ngày 1/6 đến ngày 30/6 năm sau, với tư cách cư trú được xác định vào cuối năm.

Cơ quan Thuế quốc gia Hàn Quốc nêu 2 trường hợp miễn liên quan: Người nước ngoài cư trú thuộc ngoại lệ của Điều 3 và, áp dụng từ các tài khoản nắm giữ trong năm 2025 trở đi, người được công nhận là cá nhân cư trú của nước ký kết kia theo hiệp định tránh đánh thuế hai lần.

So sánh năm đầu tiên

Phía Việt Nam

Cơ quan thuế Việt Nam ghi nhận hiệp định thuế với Nhật Bản, ký ngày 24/10/1995, có hiệu lực từ ngày 31/12/1995, và hiệp định với Hàn Quốc, ký ngày 20/5/1994, có hiệu lực từ ngày 11/9/1994; Bộ Tài chính Nhật Bản nêu đúng các mốc ngày đó cho hiệp định với Nhật Bản trong danh sách cập nhật đến ngày 26/6/2026.

Trong danh sách của Việt Nam, cập nhật lần cuối ngày 4/6/2019, hiệp định với Hoa Kỳ ký ngày 7/7/2015 được ghi là chưa có hiệu lực.

Việt Nam cũng có thể giữ quyền đánh thuế của mình. Theo Điều 2 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, một người là cá nhân cư trú nếu có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên hoặc có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam, bao gồm nơi ở đăng ký thường trú hoặc nhà thuê để ở theo hợp đồng thuê có thời hạn; cá nhân cư trú chịu thuế đối với thu nhập phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam.

Cách áp dụng điều kiện này với người có hộ chiếu thứ hai được trình bày trong một bài riêng; quy định dành cho người mới đến Canada, Úc và New Zealand được đề cập trong một bài khác.

Những điều bài viết này chưa xác lập

Chưa xác lập được thẻ xanh có điều kiện 2 năm cấp cho nhà đầu tư EB-5 có được tính cho phép thử thẻ xanh hay không; trong các văn bản của IRS được đọc khi viết bài này, không văn bản nào đề cập đến thường trú nhân có điều kiện.

Cũng chưa xác lập được luật Hoa Kỳ có đặt lại giá vốn tính thuế của tài sản mà một người nắm giữ khi đến hay không: Quy định duy nhất được tìm thấy về giá trị thị trường hợp lý khi đến, tại Điều 877A(h)(2) Bộ luật Thuế vụ, chỉ áp dụng cho thuế từ bỏ tư cách công dân hoặc thường trú (expatriation tax).

Những điểm sau chưa được xem xét: Các năm trước khi cư trú có được tính vào thời gian nắm giữ PFIC hay không; FBAR có bao gồm phần năm không cư trú của năm đến hay không; một quỹ cụ thể của Việt Nam có phải là PFIC hay không; các điều kiện khác của lựa chọn cư trú cả năm để khai chung và lựa chọn riêng cho năm đầu tiên (first-year choice).

Với Nhật Bản, chưa xác lập được cách tính theo số tiền chuyển vào có áp dụng cho cơ sở tính thuế cư dân hay không, và chưa tìm thấy hướng dẫn nào của Cơ quan Thuế quốc gia Nhật Bản áp dụng quy tắc suy đoán nơi cư trú cho người có tư cách lưu trú quản lý kinh doanh.

Với Hàn Quốc, chưa tìm thấy hướng dẫn nào của Cơ quan Thuế quốc gia Hàn Quốc áp dụng quy tắc coi là có nơi cư trú cho nhà đầu tư; nội dung một sửa đổi ngày 28/2/2025 đối với quy định về cách tính số ngày lưu trú trong Nghị định thi hành chưa được xác lập, và hiệp định với Việt Nam chỉ được đối chiếu trên danh sách của Việt Nam.

Hiệp định Việt Nam – Hoa Kỳ đã có hiệu lực kể từ tháng 6/2019 hay chưa cũng chưa được xác lập; hồ sơ của Thượng viện Hoa Kỳ chưa được kiểm tra. Các quy định chi tiết của Việt Nam và quy tắc phân định cư trú trong các hiệp định thuế chưa được xem xét.