Người mới đến New Zealand đủ điều kiện được miễn thuế phần lớn thu nhập từ nước ngoài khoảng 4 năm

Thuế thu nhập cá nhân ở Canada, Úc và New Zealand đều đánh vào thu nhập phát sinh ở bất kỳ đâu của cá nhân cư trú, nhưng 3 nước xử lý những năm đầu của một gia đình mới đến theo những cách khác nhau. Chỉ New Zealand miễn thuế phần lớn thu nhập nước ngoài theo một quy định không đặt điều kiện về thị thực, trong khoảng 4 năm, cho người đã không cư trú tại đây trong 10 năm liền trước đó và chưa từng hưởng miễn thuế này.

Úc chỉ miễn cho một số người giữ thị thực tạm thời. Canada không miễn; thay vào đó, phần lớn tài sản của người mới đến được coi như mua theo giá thị trường vào ngày đến.

Khi nào bắt đầu cư trú

Cơ quan Thuế Canada cho biết người mới đến trở thành cá nhân cư trú về thuế khi có đủ mối liên hệ cư trú, thường là từ ngày đầu tiên sinh sống tại Canada; tư cách thường trú nhân cùng bảo hiểm y tế của tỉnh bang thường đủ để tạo thành các mối liên hệ đó. Theo cơ quan này, bản thân tình trạng di trú không cho biết nghĩa vụ thuế của một người. Trong năm nhập cảnh, thu nhập toàn cầu chỉ phải kê khai cho phần thời gian cư trú trong năm.

Tại Úc, theo Điều 6(1) Luật Thuế thu nhập năm 1936 (Income Tax Assessment Act 1936), tư cách cư trú tùy thuộc vào một người có sinh sống tại Úc hay không, kèm các phép thử mở rộng; một trong số đó là có mặt quá nửa năm tính thuế, trừ khi Ủy viên Thuế vụ chấp nhận rằng nơi ở thông thường của người đó ở nước ngoài và họ không có ý định cư trú tại Úc.

Cơ quan Thuế Úc cho biết cơ quan này không áp dụng các quy tắc của Bộ Nội vụ: Một người có thể là cá nhân cư trú về thuế mà không phải là công dân hay thường trú nhân.

Tại New Zealand, theo Điều YD 1 Luật Thuế thu nhập năm 2007 (Income Tax Act 2007), người có nơi ở cố định lâu dài (permanent place of abode) tại New Zealand là cá nhân cư trú; nếu không, người có mặt hơn 183 ngày trong bất kỳ 12 tháng nào trở thành cá nhân cư trú kể từ ngày đầu tiên trong số đó.

Với người đến New Zealand từ ngày 1/4/2026 trở đi, “khách không cư trú” (non-resident visitor), tức người có mặt tại New Zealand không quá 275 ngày trong 18 tháng và đáp ứng các điều kiện khác, không trở thành cá nhân cư trú theo cách đếm này. Cách các nước đếm ngày cư trú được trình bày trong một bài riêng.

New Zealand: Khoảng 4 năm không chịu thuế trên phần lớn thu nhập nước ngoài

Theo Điều HR 8, một người là “cư dân chuyển tiếp” (transitional resident) nếu trở thành cá nhân cư trú sau ít nhất 10 năm liên tục không cư trú và chưa từng là cư dân chuyển tiếp trước đó. Khi đó, Điều CW 27 miễn thuế thu nhập có nguồn ở nước ngoài của họ, trừ thu nhập từ công việc làm trong thời gian là cư dân chuyển tiếp và thu nhập từ cung cấp dịch vụ.

Cơ quan Thuế New Zealand (Inland Revenue) liệt kê tiền lãi, cổ tức, thu nhập từ quỹ đầu tư nước ngoài và tiền cho thuê ở nước ngoài là các khoản được miễn.

Đối với các khoản có nguồn ở nước ngoài, Điều HR 8 còn coi người này như không cư trú khi áp dụng các quy tắc về thỏa thuận tài chính, về công ty nước ngoài bị kiểm soát và về quỹ đầu tư nước ngoài (FIF), cùng một phần các quy tắc về quỹ tín thác. Thu nhập nước ngoài được miễn không phải ghi vào tờ khai IR3; thu nhập nước ngoài không được miễn vẫn phải kê khai.

Thời hạn bắt đầu từ ngày cư trú đầu tiên và kết thúc vào ngày cuối cùng của tháng thứ 48 sau tháng kết thúc giai đoạn không cư trú, tức tháng người đó đáp ứng điều kiện cư trú, không tính hồi tố, hoặc vào ngày trước khi họ thôi cư trú, nếu sớm hơn.

Cơ quan Thuế New Zealand gọi đó là “khoảng 4 năm”, nhưng khi tư cách cư trú phát sinh từ cách đếm 183 ngày, ngày bắt đầu được tính hồi tố về ngày đầu tiên trong số đó còn ngày kết thúc thì không: Trong một ví dụ của cơ quan này, thời hạn miễn thuế kéo dài từ ngày 10/3/2023 đến ngày 31/10/2027. Miễn thuế này chỉ được hưởng một lần.

Thời hạn chấm dứt sớm nếu người đó, hoặc vợ, chồng hay bạn đời đang là cư dân chuyển tiếp, nộp đơn xin tín dụng thuế Working for Families, hoặc nếu người đó từ bỏ, chẳng hạn bằng cách kê khai thu nhập được miễn vào tờ khai, hay xác nhận với nước khác và với Cơ quan Thuế New Zealand rằng thuế New Zealand đã hoặc sẽ được nộp trên thu nhập ở nước ngoài kể từ một ngày nằm trong thời hạn; việc từ bỏ không thể đảo ngược.

Đạo luật không đặt điều kiện về thị thực. Điều này cho thấy người giữ thị thực cư trú (resident visa), chẳng hạn nhà đầu tư theo thị thực Active Investor Plus, và người giữ thị thực lao động được đối xử như nhau.

Miễn thuế chỉ áp dụng cho thu nhập có nguồn ở nước ngoài, nên các khoản đầu tư tại New Zealand mà thị thực Active Investor Plus yêu cầu nằm ngoài phạm vi này, như Cơ quan Thuế New Zealand nêu trong bản thuyết minh một dự luật ở giai đoạn ủy ban chuyên trách tính đến giữa tháng 9. Các điều kiện gắn với thị thực này được trình bày trong một bài riêng.

Sau khi miễn thuế ở New Zealand kết thúc

Từ ngày kế tiếp sau khi thời hạn kết thúc, thu nhập toàn cầu bị đánh thuế. Cổ phần nước ngoài khi đó thuộc phạm vi các quy tắc FIF, trừ khi tổng giá vốn các khoản đầu tư FIF của một cá nhân không vượt 50.000 NZD trong suốt năm.

Các quy tắc này thường tính thu nhập chịu thuế bằng 5% giá trị cổ phần đầu năm, hoặc, với cá nhân và quỹ tín thác gia đình, bằng mức thay đổi giá trị trong năm cộng cổ tức, và một số khoản đầu tư phải được khai trong tờ khai năm. Hướng dẫn về thu nhập nước ngoài của Cơ quan Thuế New Zealand cho biết cổ phần thường được coi là mua theo giá thị trường khi tư cách cư dân chuyển tiếp kết thúc.

Đạo luật Taxation (Annual Rates for 2025–26, Compliance Simplification, and Remedial Measures) Act 2026, được chuẩn y (Royal assent) ngày 30/3/2026, bổ sung “phương pháp tài khoản thu nhập” (revenue account method), có hiệu lực từ ngày 1/4/2025 và nhắm đến người mới di cư. Phương pháp này chỉ đánh thuế cổ phần đủ điều kiện đối với cổ tức và khi chuyển nhượng; lãi và lỗ từ chuyển nhượng được giảm 30% trước khi áp thuế suất biên của người đó.

Theo bản thuyết minh chính thức của Đạo luật, phương pháp này dành cho cá nhân đã không cư trú 5 năm và sau đó, từ ngày 1/4/2024 trở đi, trở thành cá nhân cư trú tại New Zealand mà không phải là cư dân chuyển tiếp và không bị coi là không cư trú theo hiệp định tránh đánh thuế hai lần, kể cả người có thời hạn cư dân chuyển tiếp kết thúc từ ngày 31/3/2024 trở đi, và cho quỹ tín thác gia đình có người lập quỹ chính đáp ứng các điều kiện đó.

Trong số các điều kiện, cổ phần phải thuộc một công ty nước ngoài, không niêm yết, không có cơ chế mua lại thực tế theo giá thị trường, và được mua trước khi người đó trở thành cá nhân cư trú, kể cả trước khi là cư dân chuyển tiếp. Người đã dùng phương pháp này rồi rời New Zealand vẫn chịu thuế đối với số cổ phần đó nếu bán trong vòng 3 năm.

Một dự luật được trình ngày 10/9/2026, đang ở giai đoạn ủy ban chuyên trách tính đến ngày 15/9, chưa phải là luật. Nếu được thông qua, dự luật sẽ mở phương pháp này cho mọi cá nhân cư trú nắm giữ cổ phần nước ngoài không niêm yết và nâng ngưỡng FIF lên 100.000 NZD, cả hai thay đổi đều từ ngày 1/4/2026.

Từ ngày 1/4/2027, nếu có hiệp định thuế áp dụng, dự luật sẽ hoãn thời điểm bắt đầu các quyền lợi của cư dân chuyển tiếp cho đến khi hiệp định xác định người đó cư trú tại New Zealand.

Úc: Ưu đãi đi theo tư cách cư dân tạm thời

Tiểu mục 768-R của Luật Thuế thu nhập năm 1997 (Income Tax Assessment Act 1997) dành ưu đãi cho “cư dân tạm thời” (temporary resident). Theo định nghĩa tại Điều 995-1, đó là người giữ thị thực tạm thời, không phải là cư dân Úc theo Luật An sinh Xã hội năm 1991 và có vợ hoặc chồng cũng không phải là cư dân Úc theo luật đó, một định nghĩa bao gồm, trong số những người khác, công dân và người giữ thị thực thường trú đang sinh sống tại Úc.

Vì vậy, thường trú nhân bị loại trừ, và người giữ thị thực tạm thời có vợ hoặc chồng là công dân hay thường trú nhân đang sống tại Úc cũng vậy. Người nào, vào bất kỳ thời điểm nào kể từ khi định nghĩa này có hiệu lực, đã là cá nhân cư trú về thuế tại Úc mà không đáp ứng đủ 3 điều kiện thì về sau không thể là cư dân tạm thời.

Thu nhập có nguồn ở nước ngoài của cư dân tạm thời là “thu nhập không bị tính thuế nhưng cũng không thuộc diện miễn thuế” (non-assessable non-exempt income), trừ tiền công cho công việc hoặc dịch vụ thực hiện trong thời gian là cư dân tạm thời; lãi và lỗ vốn được bỏ qua trong những trường hợp mà lãi, lỗ của cá nhân không cư trú cũng được bỏ qua. Quy tắc phân bổ thu nhập của công ty nước ngoài bị kiểm soát và một quy tắc dồn tích đối với quỹ tín thác không áp dụng.

Luật không đặt thời hạn cố định. Điều này cho thấy ưu đãi kéo dài chừng nào tư cách đó còn.

Cá nhân cư trú không phải là cư dân tạm thời không được ưu đãi về thu nhập nhưng được đặt lại giá vốn. Theo Điều 855-45, tài sản mà một người sở hữu khi trở thành cá nhân cư trú lấy giá trị thị trường tại thời điểm đó làm yếu tố đầu tiên của giá vốn tính thuế, trừ tài sản chịu thuế tại Úc (taxable Australian property) và tài sản mua trước ngày 20/9/1985.

Với cư dân tạm thời, việc đặt lại giá vốn chỉ diễn ra khi người đó thôi là cư dân tạm thời mà vẫn là cá nhân cư trú (Điều 768-950 và 768-955). Điều này cho thấy việc đặt lại giá vốn sẽ diễn ra, chẳng hạn, khi một người đang sống tại Úc được cấp thị thực thường trú.

Tiểu mục 768-R và Điều 855-45 được sửa đổi lần cuối năm 2015, theo bản hợp nhất ngày 27/8/2026.

Hướng dẫn khai thuế năm 2026 hỏi người khai có tài sản ở nước ngoài trị giá từ 50.000 AUD trở lên vào bất kỳ thời điểm nào trong năm 2025–26 hay không, tính theo giá gốc hoặc giá thị trường, lấy giá trị cao hơn. Cá nhân cư trú phải kê khai thu nhập nước ngoài chịu thuế kể cả khi đã nộp thuế ở nước ngoài; cá nhân cư trú đồng thời là cư dân tạm thời chỉ kê khai một số khoản thu nhập từ việc làm ở nước ngoài.

Thuế thu nhập cá nhân ở Canada: Đặt lại giá vốn và tờ khai từ năm thứ hai

Ưu đãi của Canada là đặt lại giá vốn, không phải miễn thuế thu nhập. Theo Điều 128.1(1) Luật Thuế thu nhập (Income Tax Act), người trở thành cá nhân cư trú được coi như đã chuyển nhượng từng tài sản theo giá trị thị trường hợp lý ngay trước thời điểm đó và mua lại với cùng giá trị.

Với cá nhân, tài sản chịu thuế tại Canada (taxable Canadian property), hàng tồn kho và tài sản thuộc Nhóm 14.1 của một hoạt động kinh doanh tại Canada, cùng một số “quyền hoặc lợi ích được loại trừ” (excluded rights or interests) nằm ngoài quy định này. Cơ quan Thuế Canada nhắc người mới đến ghi lại giá trị tài sản vào ngày đến.

Như vậy, việc đặt lại giá vốn là một sự kiện diễn ra mỗi lần đến cư trú, không phải ưu đãi có thời hạn, nên với tài sản thuộc phạm vi quy định, chỉ phần tăng giá sau ngày đến được tính khi bán về sau.

Ưu đãi trước đây dành cho “quỹ tín thác nhập cư” (immigration trust), tức miễn trừ 60 tháng khỏi các quy tắc coi một số quỹ tín thác không cư trú là cư trú tại Canada, đã bị Economic Action Plan 2014 Act, No. 2 bãi bỏ đối với các năm tính thuế kết thúc sau ngày 10/2/2014; quỹ tín thác đã dựa vào miễn trừ này và không nhận khoản đóng góp nào từ ngày 11/2 đến hết năm 2014 được giữ miễn trừ cho các năm tính thuế kết thúc trước năm 2015.

Con số 60 tháng vẫn còn trong Điều 94 nhưng theo chiều ngược lại: Một khoản đóng góp chỉ được coi là thực hiện vào “thời điểm không cư trú” (non-resident time) nếu người đóng góp không cư trú từ 60 tháng trước khoản đóng góp đến 60 tháng sau đó, hoặc đến thời điểm xét nếu sớm hơn, và khi người đóng góp trở thành cá nhân cư trú, khoản 94(10) áp dụng kết quả đó cho cả các năm trước.

Điều này cho thấy một quỹ tín thác ở nước ngoài được góp vốn trong 5 năm trước khi chuyển đến có thể rơi vào các quy tắc coi quỹ là cư trú tại Canada.

Điều 233.7 miễn cho cá nhân, trong năm đầu tiên trở thành cá nhân cư trú, nghĩa vụ nộp các tờ khai thông tin về tài sản nước ngoài theo các Điều 233.2, 233.3, 233.4 và 233.6, trong đó có mẫu T1135.

Từ năm thứ hai, phải nộp mẫu T1135 nếu tổng giá vốn của “tài sản nước ngoài thuộc diện kê khai” (specified foreign property), bao gồm tiền ở nước ngoài, cổ phần của công ty không cư trú và quyền lợi trong quỹ tín thác không cư trú, vượt 100.000 CAD vào bất kỳ thời điểm nào trong năm; với tài sản đã nắm giữ khi đến, giá vốn là giá trị tại ngày đến. Khoản phân phối từ quỹ tín thác không cư trú phải kê khai bằng một tờ khai riêng.

Theo danh sách các sửa đổi chưa có hiệu lực, cập nhật ngày 28/9/2026, không có sửa đổi nào đã được thông qua và đang chờ hiệu lực liên quan đến các điều này hay Điều 94 và 128.1; phụ lục thuế của Ngân sách 2025 và Bản cập nhật kinh tế mùa xuân 2026 cũng không nhắc đến Điều 128.1, Điều 233.7 hay mẫu T1135.

Phía Việt Nam

Theo Điều 2 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, một người là cá nhân cư trú nếu có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên tính trong 1 năm dương lịch hoặc theo 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt, hoặc có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam, bao gồm nơi ở đăng ký thường trú hoặc nhà thuê để ở theo hợp đồng thuê có thời hạn.

Cá nhân cư trú chịu thuế đối với thu nhập phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam. Xét riêng câu chữ, Điều 2 cho thấy một gia đình chuyển ra nước ngoài nhưng vẫn giữ nơi ở đăng ký thường trú, hoặc nhà thuê theo hợp đồng có thời hạn, vẫn là cá nhân cư trú kể cả khi không còn đáp ứng điều kiện về số ngày. Chính phủ quy định chi tiết điều này; các quy định đó chưa được đọc khi viết bài này.

Cách áp dụng điều kiện này với người có hộ chiếu thứ hai được trình bày trong một bài riêng.

Những điều bài viết này chưa xác lập

Chưa xác lập được một loại thị thực nhà đầu tư hay kinh doanh cụ thể của Úc có phải là thị thực tạm thời hay không, cư dân tạm thời có phải trả lời câu hỏi về tài sản 50.000 AUD hay không, hoặc các quy định khác của Úc về cư trú có thay đổi trong năm 2025–26 hay không.

Với Canada, chưa xem các thông báo kiến nghị tài chính (notices of ways and means motions) của Ngân sách 2025, chưa kiểm tra tỷ lệ tính lãi vốn vào thu nhập chịu thuế và chưa kiểm tra quy định của các tỉnh bang.

Với New Zealand, phương pháp tài khoản thu nhập được mô tả theo bản thuyết minh thay vì văn bản Đạo luật. Các sửa đổi chưa được cập nhật vào bản luật trực tuyến, đạo luật sửa đổi năm 2025, tiến trình của dự luật sau ngày 15/9/2026 và nghĩa vụ công bố thông tin của quỹ tín thác chưa được kiểm tra.

Các quy định chi tiết của Việt Nam và quy tắc phân định cư trú trong hiệp định thuế, nếu có, giữa Việt Nam và 3 nước này chưa được xem xét.