Síp gia nhập Schengen đầy đủ lùi sang năm 2027, theo Thứ trưởng Di trú

Síp dự kiến gia nhập đầy đủ khu vực Schengen trong năm 2027, Thứ trưởng Di trú và Bảo hộ quốc tế Nicholas Ioannides cho biết khi trả lời đài CyBC ngày 10/10, theo Cyprus Mail. Tháng 5/2025, Tổng thống Nikos Christodoulides từng nói Síp sẽ vào Schengen trong năm 2026. Quyết định thuộc về Hội đồng Liên minh châu Âu (EU), cơ quan phải quyết định theo nguyên tắc nhất trí, và TLT không tìm thấy dự thảo quyết định hay ngày biểu quyết nào.

Với một gia đình người Việt có quyền thường trú tại Síp, thời điểm này ảnh hưởng tới việc đi lại. Chính phủ Síp cho biết giấy phép cư trú do nước này cấp hiện chỉ có giá trị tại Síp, còn Việt Nam nằm trong danh sách của EU gồm các nước mà công dân phải có thị thực. Vì vậy, theo cách hiểu của TLT, người Việt có thẻ cư trú Síp vẫn cần thị thực Schengen để tới bất kỳ nước Schengen nào khác, và sẽ còn như vậy cho tới khi Hội đồng EU quyết định.

Còn 6 việc, sau đó là thông báo sẵn sàng về kỹ thuật

Theo Cyprus Mail, ông Ioannides cho biết Chính phủ dự kiến hoàn tất 6 việc còn lại vào đầu tháng tới, tức đầu tháng 11, rồi sẽ thông báo cho Ủy ban châu Âu rằng Síp đã sẵn sàng về mặt kỹ thuật.

Điều này khác với những gì chính ông nói 9 ngày trước đó, trong thông cáo ngày 2/10 của cơ quan ông. Tại Luxembourg ngày 1/10, trước cuộc họp của các bộ trưởng nội vụ EU, ông cho biết mọi khuyến nghị của Ủy ban châu Âu nay được coi là đã thực hiện xong và Síp đã sẵn sàng về mặt kỹ thuật để tham gia đầy đủ. Theo ông, giờ đây cần đạt thỏa thuận ở cấp chính trị, và Síp trông đợi sự ủng hộ của các đối tác trong những tháng tới; ông không nêu năm nào. Tuyên bố của Chính phủ sau cuộc gặp giữa Tổng thống và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen ngày 14/7 cũng cho biết Síp đã hoàn tất mọi nghĩa vụ kỹ thuật, chỉ còn chờ quyết định chính trị.

Cũng tại Luxembourg ngày 1/10, ông Ioannides gặp bộ trưởng nội vụ hoặc bộ trưởng di trú của Áo, Hà Lan và Phần Lan; thông cáo cho biết trọng tâm các cuộc gặp là việc Síp gia nhập Schengen. Trước đó, ngày 24/9, ông nói với một ủy ban của Quốc hội rằng việc vào Schengen sẽ khiến Síp trở thành điểm đến hấp dẫn hơn, theo bản tin của Cyprus Mail, như TLT đã viết khi ông báo trước việc siết chương trình thường trú diện đầu tư.

Mục tiêu năm 2026 vốn đã dịch chuyển

Ngày 11/5/2025 tại Nicosia, Tổng thống nói với báo giới, theo thông cáo bằng tiếng Hy Lạp của Văn phòng Tổng thống: “Chúng ta sẽ vào Khu vực Schengen trong năm 2026.” (Bản dịch của TLT.) Thông cáo này cũng cho biết mọi vấn đề kỹ thuật sẽ được hoàn tất trước cuối năm 2025.

Chương trình hành động năm 2026 của Chính phủ, công bố tháng 2, cho biết nỗ lực đáp ứng mọi yêu cầu kỹ thuật sẽ tiếp tục trong năm 2026. Trong bài phát biểu tại Mumbai ngày 21/5/2026, Tổng thống cho biết quyết định chính trị được dự kiến vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027. Phát biểu ngày 10/10 là phát biểu đầu tiên mà TLT tìm thấy đặt chính việc gia nhập vào năm 2027.

Quyết định cần sự nhất trí, chưa thấy ngày biểu quyết

Theo Điều 3(2) của Đạo luật Gia nhập năm 2003, các quy định Schengen còn lại chỉ được áp dụng tại Síp khi Hội đồng EU quyết định như vậy, sau khi một đợt đánh giá Schengen xác nhận các điều kiện đã được đáp ứng và sau khi tham vấn Nghị viện châu Âu. Quyết định này cần sự nhất trí của các thành viên Hội đồng đại diện cho những nước đang áp dụng các quy định đó và của đại diện Síp. Một phần quy định đã được áp dụng: Theo một quyết định của Hội đồng EU năm 2023, các quy định về Hệ thống Thông tin Schengen (SIS) được áp dụng tại Síp từ ngày 25/7/2023, kèm các hạn chế cho tới khi kiểm soát tại biên giới nội bộ của nước này được dỡ bỏ, và đợt đánh giá năm 2019 đã kết luận Síp đáp ứng các điều kiện về bảo vệ dữ liệu.

Trong Báo cáo Tình hình Schengen ngày 18/5/2026, Ủy ban châu Âu cho biết Síp đã có tiến bộ lớn trong năm 2025 và đưa việc hoàn tất quá trình gia nhập Schengen của Síp vào danh sách ưu tiên cấp EU. Ngày 4/9, sau cuộc gặp Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa tại Nicosia, Tổng thống phát biểu với báo giới rằng ông đã nêu vấn đề gia nhập đầy đủ với ông Costa, dựa trên báo cáo đánh giá của Ủy ban châu Âu mà theo ông là nêu rõ Síp hoàn toàn sẵn sàng. Tuyên bố chung của 9 nước thành viên nhóm MED9, họp tại Split ngày 7/10, hoan nghênh những kết luận tích cực trong báo cáo quốc gia Schengen 2025/2026 về Síp của Ủy ban châu Âu và việc Hội đồng EU bắt đầu thảo luận.

Với Bulgaria và Romania, Hội đồng EU kết luận ngày 9/6/2011 rằng hai nước đã đáp ứng các điều kiện, quyết định ngày 30/12/2023 dỡ bỏ kiểm soát tại biên giới đường hàng không và đường biển từ ngày 31/3/2024, rồi dỡ bỏ kiểm soát tại biên giới đường bộ từ ngày 1/1/2025 bằng một quyết định tiếp theo.

Đi lại bằng giấy phép cư trú Síp, hiện nay và sau khi gia nhập

Bộ luật Biên giới Schengen miễn yêu cầu thị thực lưu trú ngắn hạn cho người đến từ nước phải có thị thực, như Việt Nam, khi họ có giấy phép cư trú hợp lệ. Theo cách hiểu của TLT, giấy phép cư trú Síp, kể cả thường trú, chưa thể thuộc ngoại lệ này khi còn chỉ có giá trị tại Síp, nên người Việt có giấy phép này vẫn cần thị thực Schengen để lưu trú ngắn hạn ở nơi khác trong khu vực.

Theo chiều ngược lại, nhập cảnh Síp đã được nới lỏng. Theo Quyết định 565/2014/EU, Síp không yêu cầu thị thực đối với người có thị thực Schengen nhập cảnh hai lần hoặc nhiều lần, hoặc có thị thực quốc gia và giấy phép cư trú do các nước Schengen cấp, khi lưu trú không quá 90 ngày trong mọi khoảng 180 ngày, bất kể quốc tịch. Síp đã thông báo với Ủy ban châu Âu rằng nước này không áp dụng quy định trên đối với thị thực và giấy phép dán trên giấy tờ đi lại do Thổ Nhĩ Kỳ hoặc Azerbaijan cấp; trang thông tin thị thực của Chính phủ nêu cùng ngoại lệ đó dưới dạng công dân Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbaijan. Cơ chế này kéo dài tới khi Hội đồng EU ra quyết định.

Sau khi Síp gia nhập, Điều 21 của Công ước thực thi Hiệp định Schengen, do Quy định (EU) số 265/2010 và số 610/2013 sửa đổi, sẽ được áp dụng: Người có giấy phép cư trú hợp lệ do một nước Schengen cấp, cùng giấy tờ đi lại hợp lệ, được tự do đi lại trong các nước còn lại tối đa 90 ngày trong mọi khoảng 180 ngày, miễn là đáp ứng các điều kiện nhập cảnh và không có tên trong danh sách cảnh báo quốc gia của nước liên quan. Trang thông tin thị thực của Síp cho biết giấy phép do nước này cấp sẽ có quyền đó sau khi Síp gia nhập đầy đủ. Theo cách hiểu của TLT, đây là quyền lưu trú ngắn hạn, không phải quyền sinh sống hay làm việc tại một nước Schengen khác, và chỉ bắt đầu từ ngày do quyết định của Hội đồng EU ấn định.

Những điều bài viết này chưa xác lập

TLT không tìm thấy văn bản chính thức nào về cuộc phỏng vấn ngày 10/10 và không tìm được bản gốc của CyBC, nên lời của vị thứ trưởng chỉ dựa trên phần thuật lại của Cyprus Mail. Không nguồn nào TLT tìm thấy cho biết 6 việc còn lại đó là gì. TLT chưa đọc báo cáo đánh giá của Ủy ban châu Âu mà Tổng thống viện dẫn ngày 4/9, cũng chưa đọc báo cáo quốc gia 2025/2026 mà tuyên bố MED9 nhắc tới, và chưa xác định được hai văn bản này có phải là một hay không. TLT không kiểm tra được chương trình nghị sự của Hội đồng EU và không tìm thấy dự thảo quyết định, phiên biểu quyết đã lên lịch hay việc tham vấn Nghị viện châu Âu nào. Cyprus Mail còn đưa tin, không nêu nguồn, rằng Síp đã thông báo với Ủy ban châu Âu sẽ không áp dụng Hệ thống Xuất nhập cảnh điện tử (EES) của EU tại 9 điểm qua lại trên Đường Xanh (Green Line); TLT không tìm thấy xác nhận chính thức. TLT đọc Điều 21 từ hai quy định sửa đổi, không phải từ bản hợp nhất của Công ước, và chưa kiểm tra liệu mọi loại giấy phép cư trú của Síp, kể cả giấy phép nhập cư (thường trú) mà nhà đầu tư nắm giữ, có được cấp theo mẫu giấy phép cư trú thống nhất của EU hay không; điều này ảnh hưởng tới việc quyền theo Điều 21 áp dụng ra sao với loại giấy phép đó.