Quốc tịch Vanuatu: Luật gắn căn cứ tước quốc tịch vì bị tuyên án tù từ 10 năm trở lên với người nhập tịch

Văn phòng Quốc tịch Vanuatu ngày 24/9 cho biết chưa quyết định thu hồi quốc tịch của Andrew Tate. Theo RNZ, Tate được cấp hộ chiếu Vanuatu qua chương trình quốc tịch theo đầu tư vào năm 2022. RNZ thuật lại rằng thông cáo nêu điều kiện cần có là án tù trên 10 năm.

Video · 0:57Xem bản tin video dưới một phútTrong các quy định của Luật Quốc tịch Vanuatu được xem xét cho bài viết, căn cứ duy nhất gắn với án tù nằm ở Điều 16, và thẩm quyền thuộc về Thủ tướng.

Trong các quy định của Luật Quốc tịch được xem xét cho bài viết này, căn cứ duy nhất gắn với án tù nằm ở Điều 16. Điều khoản đó nêu rõ đối tượng là người có quốc tịch thông qua nhập tịch.

Thông tin về hộ chiếu và quốc tịch đề cập 2 hành vi riêng biệt

Theo RNZ, ABC Pacific ngày 21/9 đưa tin hộ chiếu của Tate đã bị thu hồi. Đến ngày 24/9, Charlie Maniel, Chủ tịch Văn phòng Quốc tịch và Ủy ban Quốc tịch, cho biết trong một thông cáo rằng văn phòng chưa đưa ra quyết định thu hồi việc cấp quốc tịch cho Tate.

Theo trích dẫn của RNZ, thông cáo nêu: “Hiện chưa có đủ bằng chứng để làm cơ sở cho hành động này, xét theo hồ sơ của Văn phòng Quốc tịch và thông tin thẩm tra mới nhận được.”

Thông cáo nói thêm: “Chỉ riêng những cáo buộc xuất hiện sau đó không đủ để xác lập rằng quyết định cấp quốc tịch ban đầu được đưa ra không đúng quy định hoặc được đưa ra dù đã biết là không đúng quy định.”

Thông tin đầu tiên nói về việc thu hồi hộ chiếu; thông cáo nói về việc thu hồi quốc tịch. Đây là 2 hành vi riêng biệt. Theo nội dung được thuật lại, thông cáo không đề cập đến hộ chiếu.

Hiến pháp giao Quốc hội quy định căn cứ mất quốc tịch

Điều 14 của Hiến pháp trao cho Quốc hội quyền quy định việc có quốc tịch, tước quốc tịch và từ bỏ quốc tịch Vanuatu. Điều khoản này viết: “Quốc hội có thể (may) quy định việc có quốc tịch Vanuatu đối với những người không thuộc phạm vi các điều trước trong Chương này và có thể (may) quy định việc tước quốc tịch và từ bỏ quốc tịch Vanuatu.”

Như vậy, các căn cứ dẫn đến mất quốc tịch được quy định bằng luật.

Điều 16 gắn án tù với thẩm quyền của Thủ tướng

Điều 16 của Luật Quốc tịch có tiêu đề “Tước quốc tịch”. Toàn văn điều khoản này viết: “Thủ tướng có thể (may) tước quốc tịch của một công dân có quốc tịch thông qua nhập tịch (naturalization) bằng một tuyên bố trên Công báo Vanuatu trong vòng 15 ngày kể từ khi người đó bị tuyên án tù từ 10 năm trở lên.”

Thẩm quyền này thuộc về Thủ tướng. Từ “may” cho thấy đây là quyền có thể được thực hiện theo quyết định của Thủ tướng, chứ không phải hệ quả tự động của bản án. Điều khoản cũng quy định cách thực hiện là ra tuyên bố trên Công báo trong vòng 15 ngày kể từ ngày tuyên án. Ngưỡng án tù là từ 10 năm trở lên.

Nội dung RNZ thuật lại khác với Điều 16 ở 2 điểm. RNZ nêu ngưỡng án tù là trên 10 năm, trong khi điều luật quy định từ 10 năm trở lên. RNZ cũng không đề cập thời hạn 15 ngày.

Bài viết không có bản thông cáo gốc để đối chiếu, nên không xác định được chính xác cách diễn đạt của Ủy ban về ngưỡng án tù. Quyền tước quốc tịch dựa trên án tù tại Điều 16 thuộc về Thủ tướng; quyền thu hồi quốc tịch riêng của Ủy ban, được trình bày dưới đây, không có căn cứ nào dựa trên án tù.

Luật còn quy định những trường hợp mất quốc tịch khác

Các văn bản được xem xét quy định những trường hợp mất quốc tịch khác. Không trường hợp nào trong số này phụ thuộc vào một bản án được tuyên sau khi người đó đã được cấp quốc tịch.

Theo khoản 2 Điều 14, nếu tòa án xác định một người đã có được quốc tịch bằng hành vi khai báo sai, gian lận hoặc che giấu một sự thật trọng yếu do chính người đó thực hiện, người đó chấm dứt tư cách công dân sau 30 ngày kể từ khi tòa án đưa ra kết luận.

Quy định này có một ngoại lệ. Trong thời hạn 30 ngày đó, Thủ tướng có thể công bố trên Công báo Vanuatu một tuyên bố xác nhận quốc tịch, nếu xét thấy hành vi vi phạm là nhỏ và các sự thật được khai báo đúng cũng sẽ không làm thay đổi quyết định cấp quốc tịch. Khoản 3 Điều 14 loại trừ những hành vi được thực hiện do sự bắt buộc của pháp luật một nước khác.

Một sửa đổi năm 2013 trao cho Ủy ban Quốc tịch quyền thu hồi quốc tịch đã cấp trong 3 trường hợp. Đó là khi quốc tịch được cấp bằng cách thức gian lận, khi việc cấp trái với Luật Quốc tịch hoặc Hiến pháp, và khi người được cấp quốc tịch không tuân thủ các hạn chế trong luật sau khi được cấp.

Quyền này áp dụng đối với bất kỳ quốc tịch nào đã được cấp, không chỉ quốc tịch có được thông qua nhập tịch.

Quốc tịch theo đầu tư được quy định trong một phần riêng

Các quy định về quốc tịch theo đầu tư được bổ sung vào Luật Quốc tịch sau này và nằm trong một phần riêng. Luật số 39 năm 2013 chèn Phần 3A (Dual Citizenship), tức phần về hai quốc tịch, ngay sau Phần 3.

Phần 3A áp dụng cho người có ý định xin quốc tịch Vanuatu và giữ hai quốc tịch theo sự công nhận của Hiến pháp. Điều 13B trong phần này quy định về nhà đầu tư thuộc Capital Investment Immigration Plan, chương trình nhập cư theo đầu tư vốn.

Một sửa đổi có hiệu lực từ ngày 8/7/2016 thay thế khoản 2 Điều 13B. Khoản này viết: “(2) Với điều kiện tuân thủ khoản (3), ngoài các nhóm người khác đủ điều kiện nộp đơn xin quốc tịch theo Luật này, những người sau đây có thể (may) nộp đơn và được cấp quốc tịch, gồm (a) nhà đầu tư thuộc Capital Investment Immigration Plan đáp ứng các yêu cầu quy định tại Điều 13C; và (b) nhà đầu tư thuộc Contribution Program đáp ứng các yêu cầu quy định tại Điều 13CB.”

Contribution Program là chương trình đóng góp. Những lần sửa đổi tiếp theo bổ sung Điều 13E cho Development Support Program, chương trình hỗ trợ phát triển, vào năm 2019; Điều 13F cho Real Estate Option Program, chương trình lựa chọn đầu tư bất động sản, vào năm 2021; và Điều 13G cho Investment – Government Bond Option, lựa chọn đầu tư trái phiếu chính phủ, vào năm 2023.

Các điều khoản được xem xét không trả lời Điều 16 có áp dụng cho nhà đầu tư hay không

Về câu hỏi Điều 16 có áp dụng cho những công dân được cấp quốc tịch theo đầu tư hay không, Luật Quốc tịch có những nội dung dẫn tới 2 hướng đọc.

Điều 16 nói đến công dân có quốc tịch thông qua nhập tịch, dùng từ “naturalization”. Tên đầy đủ nêu mục đích của luật trong bản hợp nhất năm 2006, có trước Phần 3A, cũng sử dụng từ này: “Quy định về quốc tịch thông qua nhập tịch (naturalization), việc từ bỏ quốc tịch và việc thành lập Ủy ban Quốc tịch.”

Tuy nhiên, các quy định về nhà đầu tư nằm tại Phần 3A, tách khỏi quy định về nhập tịch ở Phần 3. Khoản 2 Điều 13B còn xác định nhà đầu tư là một nhóm bổ sung ngoài các nhóm khác đủ điều kiện theo luật.

Luật không định nghĩa nhập tịch. Không luật sửa đổi nào được xem xét cho bài viết này thay đổi Điều 16 hoặc bổ sung định nghĩa đó. Vì vậy, các điều khoản được xem xét không cho biết Điều 16 có áp dụng đối với người được cấp quốc tịch với tư cách nhà đầu tư theo Phần 3A hay không.

Giới hạn của việc xem xét văn bản

Văn bản Luật Quốc tịch được sử dụng ở đây là bản hợp nhất năm 2006 trên Pacific Islands Legal Information Institute, cơ sở dữ liệu pháp luật các đảo Thái Bình Dương (PacLII), được đọc cùng các luật sửa đổi đăng tại đó. Bài viết không có bản hợp nhất mới hơn để đối chiếu và không tra cứu Công báo Vanuatu. Các quy định về hộ chiếu cũng không nằm trong phạm vi văn bản được xem xét.

Ngày 24/9, The Legation Times đã có bài viết về đề xuất bổ sung căn cứ thứ 6 để thu hồi giấy chứng nhận nhập tịch tại Ireland.