Dự luật ngân sách Ý đề xuất mở rộng thuế xuất cảnh sang cá nhân
Edward Nguyen
Theo dự luật, người rời Ý từ 2027 sau khi cư trú 6 trong 10 kỳ tính thuế, nắm giữ công cụ tài chính trị giá từ 800.000 euro, sẽ chịu thuế trên lãi chưa bán nếu Ý mất quyền đánh thuế; dự luật chưa thành luật.
Dự luật ngân sách năm 2027 của Ý đề xuất đánh thuế phần lãi chưa hiện thực hóa của cá nhân chuyển nơi cư trú thuế ra nước ngoài. Điều 17 sẽ áp dụng cho các trường hợp chuyển đi có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, chỉ với người đã cư trú thuế tại Ý ít nhất 6 trong 10 kỳ tính thuế liền trước và nắm giữ tài sản liên quan có tổng giá trị từ 800.000 euro. Hội đồng Bộ trưởng đã phê duyệt dự luật ngày 28/10; Nghị viện chưa biểu quyết.
Với một gia đình Việt Nam, điều kiện 6 trong 10 kỳ tính thuế đếm số kỳ cư trú thuế tại Ý, không đếm loại giấy phép đang giữ. Báo cáo thuyết minh (Relazione illustrativa) đi kèm dự luật không nêu tên quốc gia nào đủ điều kiện hoãn nộp thuế, nên cũng không cho biết Việt Nam có thuộc nhóm đó hay không.
Điều 17 bổ sung những gì
Theo báo cáo thuyết minh của Chính phủ, Điều 17 đưa thêm Điều 307-bis vào bộ luật thuế thu nhập của Ý (Sắc lệnh lập pháp số 117 ngày 19/6/2026). Il Fatto Quotidiano và Milano Finanza mô tả thay đổi này là mở rộng sang cá nhân loại thuế xuất cảnh mà Ý hiện đã áp dụng cho doanh nghiệp.
Thuế đánh vào thu nhập tài chính đã phát sinh trong thời gian cư trú tại Ý nhưng chưa hiện thực hóa khi nơi cư trú chuyển ra nước ngoài, và chỉ khi Ý sẽ mất quyền đánh thuế khoản thu nhập đó. Thu nhập mà Ý vẫn giữ quyền đánh thuế, kể cả theo các hiệp định thuế, nằm ngoài diện chịu thuế.
Hai điều kiện phải đồng thời được đáp ứng. Người đó phải từng cư trú thuế tại Ý ít nhất 6 trong 10 kỳ tính thuế trước khi chuyển đi, và các tài sản, quyền liên quan phải có tổng giá trị từ 800.000 euro vào ngày cuối cùng của kỳ tính thuế liền trước kỳ chấm dứt cư trú.
Ngưỡng này đo tổng giá trị tài sản, không đo phần lãi. Il Sole 24 Ore mô tả các tài sản này là cổ phần, phần vốn góp và các công cụ tài chính khác, không gồm tiền gửi ngân hàng.
Báo cáo thuyết minh gắn khoản thuế với thu nhập tài chính; phần về Điều 17 không nhắc đến bất động sản, cũng không nhắc nơi đặt tài sản. Quy định này cũng áp dụng cho công ty hợp danh đơn giản (società semplice) và các tổ chức phi thương mại.
Cơ sở tính thuế là tổng các khoản chênh lệch dương, tính riêng từng tài sản, giữa giá trị tài sản vào ngày mốc nói trên và giá vốn tính thuế của nó. Tài sản đang lỗ không làm tăng cũng không làm giảm cơ sở tính thuế.
Phần về Điều 17 của báo cáo thuyết minh không nêu thuế suất. Il Fatto Quotidiano cho biết báo cáo kỹ thuật (Relazione tecnica) ghi thuế suất thông thường là 26%; Il Sole 24 Ore và Il Messaggero đưa cùng con số.
Với trái phiếu và các chứng khoán khác mà điều luật liệt kê, chỉ 48,08% phần lãi được tính. Báo cáo thuyết minh cho biết tỷ lệ này giữ mức thuế tương đương mức 12,5% thường áp cho các công cụ đó; 12,5 chia 26 bằng 0,4808.
Nộp thuế, hoãn nộp và khi nào thuế không còn phải nộp
Thuế phải nộp trong vòng 180 ngày kể từ ngày chấm dứt cư trú. Người chuyển tới một nước thành viên EU, hoặc tới một nước hay vùng lãnh thổ ngoài EU có hiệp định về trao đổi thông tin đầy đủ và về tương trợ thu hồi nợ thuế với phạm vi tương tự Chỉ thị 2010/24/EU, có thể chọn hoãn nộp thay vì nộp ngay.
Muốn hoãn, phải nộp trước 50% số thuế trong thời hạn nộp thông thường và có bảo lãnh phù hợp, kể cả khi đến nước EU. Thời gian hoãn là 5 kỳ tính thuế sau kỳ chấm dứt cư trú nếu đến nước EU và 10 kỳ với các nước đủ điều kiện khác; với việc chuyển đi có hiệu lực năm 2027, đó là các năm từ 2028 đến 2032 hoặc từ 2028 đến 2037.
Nếu sau đó tài sản được bán có đối giá, thuế tính trên mức thấp hơn giữa khoản lãi đã phát sinh lúc rời đi và chênh lệch giữa giá bán với giá vốn. Giá bán thấp hơn giá vốn thì không phải nộp thuế, và phần tăng giá sau khi rời đi nằm ngoài diện chịu thuế. Việc tặng cho, hoặc chuyển cho người thân hay cho các công ty, tổ chức có quan hệ kiểm soát mà điều luật nêu, bị tính thuế trên toàn bộ khoản lãi đã phát sinh.
Thuế cũng không phải nộp với tài sản chưa bán trong thời hạn hoãn, tài sản được chuyển giao khi chủ sở hữu qua đời trong thời hạn đó, hoặc khi cư trú thuế tại Ý được khôi phục trong thời hạn đó; phần đã nộp thừa được hoàn lại.
Thuế xuất cảnh của Pháp có cùng ngưỡng 6 trong 10 kỳ và 800.000 euro. Theo thông báo kê khai năm 2026 của cơ quan thuế Pháp, Pháp tự động cho hoãn nộp khi chuyển tới nước EU và các nước trong danh sách, chỉ đòi bảo lãnh ở những nơi khác; dự luật của Ý đòi cả khoản nộp trước lẫn bảo lãnh, kể cả khi đến nước EU.
Các con số vận hành ra sao
Bảng dưới áp dụng quy tắc trong báo cáo thuyết minh và mức thuế suất 26% theo các bản tin vào những danh mục giả định. Đây là các phép tính minh họa, không phải trường hợp thực tế.
| Minh họa | Kết quả |
|---|---|
| Cổ phiếu và quỹ trị giá 1.000.000 euro, giá vốn tính thuế 600.000 euro | Lãi 400.000 euro; thuế 26% là 104.000 euro |
| Cùng danh mục, đích đến là nước EU, chọn hoãn nộp | Nộp trước 52.000 euro và có bảo lãnh. Bán sau đó với giá 900.000 euro: Thuế 78.000 euro, còn phải nộp thêm 26.000 euro. Bán với giá 550.000 euro: Không có thuế, khoản nộp trước được hoàn lại |
| Trái phiếu thuộc loại điều luật liệt kê, giá vốn 500.000 euro, nay trị giá 600.000 euro | Cơ sở tính thuế 48.080 euro; thuế khoảng 12.500 euro, tức 12,5% khoản lãi |
| Hai tài sản, một tài sản lãi 100.000 euro và một tài sản lỗ 40.000 euro | Cơ sở tính thuế 100.000 euro; thuế 26.000 euro, không phải 15.600 euro |
| Khoản lãi 100.000 euro trên tài sản trị giá 799.999 euro, rồi trên tài sản trị giá 800.000 euro | Không có thuế; rồi 26.000 euro |
Theo mô tả của báo cáo thuyết minh, ngưỡng và cơ sở tính thuế đều không có mức giảm trừ: Khi tài sản đạt 800.000 euro, thuế áp dụng cho toàn bộ khoản lãi.
Điều này có ý nghĩa gì với nhà đầu tư và gia đình Việt Nam
Công dân Việt Nam chỉ thuộc diện chịu khoản thuế này thông qua tư cách cư trú thuế tại Ý, tính theo kỳ tính thuế; thị thực hay giấy phép cư trú không quyết định điều đó. Người cư trú thuế trọn vẹn mỗi năm kể từ 2027 sẽ có 5 kỳ cư trú vào cuối năm 2031 và 6 kỳ vào cuối năm 2032.
Tính như vậy, việc chuyển đi có hiệu lực năm 2033 là trường hợp đầu tiên có đủ 6 kỳ cư trú trong 10 kỳ liền trước, nếu năm chuyển đi không được tính. Báo cáo thuyết minh không nói một năm cư trú chưa trọn được tính ra sao.
Ý còn có thị thực nhà đầu tư và chế độ thuế dành cho cư dân mới, thu 300.000 euro mỗi năm trên thu nhập từ nước ngoài. Phần về Điều 17 của báo cáo thuyết minh không nhắc đến cả hai, nên không rõ dự luật áp dụng ra sao, hoặc có áp dụng không, với người thuộc hai chế độ này.
Với trường hợp chuyển đi có hiệu lực trong năm 2027, tài sản sẽ được định giá vào ngày 31/12/2026, tức một ngày trước khi luật ngân sách dự kiến có hiệu lực. Điều này cho thấy giá trị tài sản và giá vốn tính thuế tại ngày đó sẽ quyết định cả việc xét ngưỡng lẫn cơ sở tính thuế của mọi trường hợp rời Ý trong năm 2027.
Báo cáo thuyết minh không nêu Việt Nam có thuộc nhóm nước được Ý cho hoãn nộp hay không. Báo cáo xác định nhóm này theo nội dung các hiệp định và giao chi tiết cho một quyết định của bộ trưởng.
Hiệp định giữa Ý và Việt Nam ký năm 1996, có hiệu lực từ ngày 20/2/1999, có một điều về trao đổi thông tin, nhưng trong bản tiếng Anh do Tổng cục Thuế Việt Nam đăng tải, không điều nào trong 30 điều của hiệp định nói về tương trợ thu hồi nợ thuế.
Cả hai nước đều là thành viên của Công ước đa phương về Hỗ trợ hành chính lẫn nhau trong lĩnh vực thuế, có hiệu lực với Việt Nam từ ngày 1/12/2023. Nếu Việt Nam không đủ điều kiện hoãn nộp, quy tắc thông thường sẽ áp dụng: Nộp thuế trong vòng 180 ngày sau khi rời Ý, không có lựa chọn nộp trước 50% để hoãn.
Khoản thuế chỉ áp dụng khi Ý mất quyền đánh thuế. Theo Điều 13 của hiệp định 1996, như bản tiếng Anh đã đăng, lãi chuyển nhượng cổ phần chiếm ít nhất 25% vốn của một công ty có thể bị đánh thuế tại nước nơi công ty cư trú, còn lãi chuyển nhượng mọi tài sản khác chỉ chịu thuế tại nước nơi người bán cư trú.
Theo câu chữ của điều khoản, phần sở hữu cổ phần thiểu số hoặc phần nắm giữ quỹ thuộc nhóm thứ hai. Điều này cho thấy khi một người từng cư trú tại Ý trở thành đối tượng cư trú thuế tại Việt Nam, hiệp định sẽ dành quyền đánh thuế các khoản lãi đó cho Việt Nam.
Dự luật đang ở bước nào
Hội đồng Bộ trưởng phê duyệt dự luật ngày 28/10, theo thông cáo báo chí của chính hội đồng; thông cáo không nhắc đến thuế xuất cảnh. Il Fatto Quotidiano xếp việc mở rộng này vào nhóm biện pháp chưa được công bố khi văn bản 157 điều xuất hiện ngày 30/10.
Sky TG24 đưa tin dự luật được gửi tới Hạ viện ngày 30/10. Lịch điều trần, theo đài này, kéo dài từ ngày 5 đến 12/11, còn hạn nộp đề xuất sửa đổi của nghị sĩ là 17/11, mốc mà đài gọi là tạm thời. Đài cho biết thêm ngân sách phải được thông qua trước ngày 31/12, nếu không sẽ chuyển sang chế độ ngân sách tạm thời.
Theo báo cáo kỹ thuật do Il Messaggero thuật lại, thuế dự kiến thu 3,37 triệu euro năm 2027, 6,74 triệu euro mỗi năm từ 2028 đến 2031 và 3,37 triệu euro năm 2032. Milano Finanza đưa tổng số thu tiềm năng là 13,47 triệu euro, trước các khoản nộp trước và những khoản có thể được hoàn lại.
Những điều bài viết chưa xác lập được
Các điều khoản của dự luật và báo cáo kỹ thuật chưa được đọc ở bản gốc, vì trang camera.it của Hạ viện Ý từ chối truy cập tự động. Báo cáo thuyết minh được đọc ở bản sao do hãng tin AGEEI đăng. Mức thuế 26% và các số liệu thu ngân sách lấy từ những bản tin thuật lại báo cáo kỹ thuật.
Phần về Điều 17 của báo cáo thuyết minh không nêu danh sách các nước ngoài EU đủ điều kiện, nội dung của bảo lãnh, hay cách xử lý các khoản lỗ đã thực hiện được chuyển sang kỳ sau. Báo cáo cũng không nói một năm cư trú chưa trọn được tính ra sao vào mức 6 kỳ, điều kiện 6 trong 10 kỳ áp dụng với tổ chức thế nào, hay việc Ý mất quyền đánh thuế được xét theo từng tài sản hay không.
Chưa xác lập được Việt Nam có đủ điều kiện hoãn nộp hay không, Việt Nam có bảo lưu quyền về tương trợ thu hồi nợ thuế theo Công ước hay không, và Việt Nam có cho khấu trừ khoản thuế xuất cảnh của Ý đánh trên các khoản lãi mà hiệp định dành quyền đánh thuế cho Việt Nam hay không. Hiệp định được đọc ở bản đăng lại, không phải văn bản gốc, và nghị định thư của hiệp định, nếu có, chưa được xem.
Chưa tìm thấy phát biểu nào của Chính phủ hay của bộ trưởng riêng về Điều 17.
The Legation Times biên soạn nội dung từ tài liệu đã công bố; nội dung tại đây không phải tư vấn pháp lý, tư vấn thuế hay khuyến nghị đầu tư. Trường hợp quý độc giả phát hiện ra sai sót, kính mời quý độc giả gửi yêu cầu đính chính. Với trường hợp liên quan đến quyền sử dụng nội dung, hãy thực hiện gửi yêu cầu gỡ bỏ.
