Bộ luật Dân sự Việt Nam quyết định gì về tài sản thừa kế ở nước ngoài

Với một khối di sản có căn hộ ở Sydney hoặc cổ phần ở Singapore, Bộ luật Dân sự cho tòa án hoặc công chứng viên Việt Nam biết phải áp dụng pháp luật nào; cơ quan nước ngoài thì áp dụng quy tắc của nước họ. Thừa kế được xác định theo pháp luật của nước mà người để lại di sản có quốc tịch, còn việc thực hiện quyền thừa kế đối với bất động sản theo pháp luật của nước nơi có bất động sản.

Từ ngày 1/7/2026, cá nhân cư trú nhận thừa kế bất động sản, chứng khoán, phần vốn hoặc tài sản phải đăng ký thì nộp thuế thu nhập 10% trên phần giá trị vượt 20 triệu đồng, trừ trường hợp bất động sản được để lại giữa người thân.

Khi nào việc thừa kế có yếu tố nước ngoài

Quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài được điều chỉnh tại Phần thứ năm của Bộ luật Dân sự, có hiệu lực từ ngày 1/1/2017 và, theo cơ sở dữ liệu pháp luật của Bộ Tư pháp, chưa được sửa đổi. Điều 663 nêu 3 trường hợp: Có ít nhất một bên là cá nhân, pháp nhân nước ngoài; việc xác lập, thay đổi, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ xảy ra ở nước ngoài; hoặc đối tượng của quan hệ ở nước ngoài.

Một người thừa kế chỉ mang quốc tịch nước ngoài là đủ theo trường hợp thứ nhất; người song tịch có được coi là cá nhân nước ngoài theo nghĩa này hay không thì các văn bản không trả lời.

Trường hợp thứ ba gắn với nơi có đối tượng của quan hệ. Điều này cho thấy điều kiện đó được đáp ứng khi chỉ một tài sản trong di sản nằm ngoài Việt Nam, dù chưa tìm thấy hướng dẫn nào của tòa án về điểm này. Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên được ưu tiên áp dụng so với các quy định này (Điều 664 và 665).

Quốc tịch cho di sản, luật nơi có tài sản cho ngôi nhà

Điều 680 đặt quy tắc trong 2 khoản. Thừa kế được xác định theo pháp luật của nước mà người để lại di sản có quốc tịch ngay trước khi chết. Việc thực hiện quyền thừa kế đối với bất động sản được xác định theo pháp luật của nước nơi có bất động sản đó.

Bản thân việc một tài sản là động sản hay bất động sản cũng do pháp luật của nước nơi có tài sản quyết định (Điều 677).

Chưa tìm thấy văn bản chính thức nào xác định rõ phạm vi của khoản 2: Phạm vi này có thể bao gồm cả việc ai được thừa kế bất động sản và với phần bao nhiêu, hoặc chỉ là cách thực hiện và đăng ký quyền đã thừa kế.

Với một công dân Việt Nam qua đời khi sở hữu một ngôi nhà ở Melbourne và một danh mục đầu tư ở Singapore, ít nhất thì việc những người thừa kế nhận và đăng ký ngôi nhà phải theo pháp luật Úc; còn pháp luật Úc có quyết định cả việc ai là người thừa kế hay không là điểm còn để ngỏ. Danh mục đầu tư, nếu pháp luật Singapore xếp vào loại động sản, thuộc pháp luật Việt Nam.

Theo Điều 668, pháp luật nước ngoài được dẫn chiếu đến bao gồm cả quy định về xác định pháp luật áp dụng của nước đó, trừ trường hợp các bên đã tự chọn pháp luật; nếu quy định ấy dẫn chiếu ngược về Việt Nam thì áp dụng pháp luật nội dung của Việt Nam. Quy tắc này chủ yếu có ý nghĩa khi người để lại di sản là người nước ngoài mà pháp luật nước đó dẫn chiếu đến pháp luật nơi cư trú, tức Việt Nam.

Theo Điều 670, pháp luật nước ngoài không được áp dụng nếu hậu quả của việc áp dụng trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam, hoặc nội dung pháp luật đó không xác định được dù đã áp dụng các biện pháp mà pháp luật tố tụng yêu cầu; khi đó áp dụng pháp luật Việt Nam.

Di chúc lập ở nước ngoài

Năng lực lập, thay đổi hoặc hủy bỏ di chúc được xác định theo pháp luật của nước mà người lập di chúc có quốc tịch tại thời điểm đó. Hình thức của di chúc theo pháp luật của nước nơi di chúc được lập.

Điều 681 còn công nhận hình thức đó tại Việt Nam nếu phù hợp với pháp luật của nước nơi người lập di chúc cư trú hoặc có quốc tịch, tại thời điểm lập di chúc hoặc khi chết, hoặc pháp luật của nước nơi có bất động sản nếu di sản là bất động sản.

Người song tịch

Với người có nhiều quốc tịch, Điều 672 dẫn đến pháp luật của nước mà người đó có quốc tịch và cư trú, và nếu một trong các quốc tịch là quốc tịch Việt Nam thì áp dụng pháp luật Việt Nam. Như vậy, tòa án hoặc công chứng viên Việt Nam hẳn sẽ áp dụng pháp luật thừa kế Việt Nam cho người qua đời khi vẫn còn quốc tịch Việt Nam bên cạnh quốc tịch khác, song vẫn phải theo quy tắc về bất động sản và điều ước quốc tế, nếu có.

Chưa tìm thấy quyết định nào áp dụng quy tắc này cho một vụ thừa kế. Riêng Luật Quốc tịch Việt Nam, theo nội dung sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, quy định rằng trên lãnh thổ Việt Nam, trong quan hệ với cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam, công dân Việt Nam đồng thời có quốc tịch nước ngoài chỉ được công nhận quốc tịch Việt Nam, trừ trường hợp điều ước quốc tế có quy định khác.

Phân chia di sản tại Việt Nam

Theo Điều 59 Luật Công chứng, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, người thừa kế theo pháp luật hoặc theo di chúc có quyền yêu cầu công chứng văn bản phân chia di sản. Hồ sơ gồm giấy chứng tử, di chúc hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ, và giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản khi di sản gồm quyền sử dụng đất hoặc tài sản phải đăng ký.

Tổ chức hành nghề công chứng phải niêm yết trước và chỉ được công chứng sau khi việc niêm yết hoàn tất mà không có khiếu nại; thủ tục này áp dụng cả khi chỉ có 1 người thừa kế. Văn bản đã công chứng là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền đăng ký việc chuyển quyền.

Luật không nói gì về tài sản ở nước ngoài. Luật không cấm liệt kê các tài sản đó, cũng không nói cơ quan đăng ký hay ngân hàng nước ngoài sẽ xử lý văn bản phân chia di sản của Việt Nam ra sao; việc đó thuộc pháp luật nơi có tài sản. Chưa tìm thấy hướng dẫn hay thực tiễn nào, dù theo hướng này hay hướng kia.

Cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài được công chứng di chúc, văn bản từ chối nhận di sản, văn bản ủy quyền và các giao dịch khác, nhưng không được công chứng hợp đồng liên quan đến bất động sản tại Việt Nam (Điều 73).

Giấy tờ nước ngoài dùng trong thủ tục, như giấy chứng tử do nước ngoài cấp hoặc di chúc công chứng ở nước ngoài, phải được hợp pháp hóa lãnh sự theo Nghị định 111/2011/NĐ-CP, trừ khi được miễn theo điều ước quốc tế, theo nguyên tắc có đi có lại, hoặc thuộc các trường hợp khác tại Điều 9 của nghị định này theo nội dung đã được Nghị định 196/2025/NĐ-CP sửa đổi từ ngày 3/8/2025.

Từ ngày 11/9/2026, theo Nghị định 293/2026/NĐ-CP, giấy tờ công của các quốc gia có quan hệ áp dụng Công ước Apostille với Việt Nam chỉ cần chứng nhận Apostille và bản dịch tiếng Việt có công chứng hoặc chứng thực. Ngoại lệ là các trường hợp bị từ chối tiếp nhận tại Điều 26, như nội dung vi phạm pháp luật Việt Nam hoặc trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam về trật tự công cộng, đạo đức xã hội.

Chứng nhận Apostille xác nhận ai đã ký và đóng dấu, không xác nhận nội dung giấy tờ. Một bài viết tháng 9 đã đề cập những quốc gia mà do có phản đối, Công ước không có hiệu lực giữa các nước đó và Việt Nam.

Tòa án Việt Nam được quyết định những gì

Trong các căn cứ thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam theo Bộ luật Tố tụng dân sự, căn cứ gắn với nơi có tài sản là quyền đối với bất động sản trên lãnh thổ Việt Nam (Điều 470); các căn cứ còn lại liên quan đến ly hôn và vụ việc các bên đã thỏa thuận chọn Tòa án Việt Nam.

Tòa án Việt Nam có thể thụ lý tranh chấp về tài sản ở nước ngoài theo thẩm quyền chung, chẳng hạn khi bị đơn cư trú tại Việt Nam (Điều 469). Tuy vậy, tòa án phải trả lại đơn hoặc đình chỉ giải quyết khi vụ việc không thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam và thuộc thẩm quyền riêng biệt của tòa án nước ngoài liên quan (Điều 472). Đây nhiều khả năng là trường hợp thường gặp với một ngôi nhà ở nước ngoài, tùy quy định về thẩm quyền của nước sở tại.

Bản án, quyết định của tòa án nước ngoài có thể được công nhận theo yêu cầu khi có điều ước quốc tế hoặc trên cơ sở có đi có lại; căn cứ từ chối gồm việc tòa án nước ngoài không có thẩm quyền hoặc việc công nhận trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam (Điều 423 và 439). Chưa xác lập được liệu văn bản do tòa án nước ngoài cấp xác nhận quyền quản lý di sản (grant of probate) có được coi là một quyết định như vậy hay không.

Án lệ 06/2016/AL, theo bản tóm tắt trên cổng thông tin của Tòa án nhân dân tối cao (văn bản án lệ chưa được đọc), xử lý trường hợp ngược lại là người thừa kế ở nước ngoài: Khi tòa án đã ủy thác tư pháp mà vẫn không xác định được địa chỉ của một người thừa kế, tòa án vẫn có thể chia di sản, phần của người vắng mặt được tạm giao cho những người sống trong nước quản lý để sau này giao lại.

Thuế đối với tài sản nhận thừa kế

Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, xếp vào thu nhập chịu thuế các khoản thu nhập từ nhận thừa kế là chứng khoán, phần vốn trong các tổ chức kinh tế, cơ sở kinh doanh, bất động sản và các tài sản phải đăng ký sở hữu hoặc đăng ký sử dụng. Cá nhân cư trú nộp 10% trên phần giá trị vượt 20 triệu đồng theo từng lần nhận thừa kế, tăng từ ngưỡng 10 triệu đồng theo luật năm 2007.

Cá nhân cư trú chịu thuế với thu nhập phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam, và luật không có điều khoản nào giới hạn khoản thừa kế của cá nhân cư trú ở tài sản tại Việt Nam, khác với quy định cho cá nhân không cư trú, vốn nộp 10% trên phần vượt 20 triệu đồng đối với khoản nhận thừa kế “tại Việt Nam”, theo nguyên văn của luật. Thuế không được khấu trừ tại nguồn; người thừa kế tự khai.

Thu nhập từ nhận thừa kế bất động sản giữa vợ với chồng, cha mẹ với con (kể cả cha mẹ nuôi và cha mẹ vợ, cha mẹ chồng), ông bà với cháu, và anh chị em ruột được miễn thuế. Quy định miễn thuế này không có từ ngữ nào về lãnh thổ; ngược lại, khoản kế tiếp áp dụng khi cá nhân chỉ có một nhà ở, đất ở duy nhất “tại Việt Nam”.

Sự khác biệt đó cho thấy khoản miễn thuế cho người thân có thể bao gồm cả bất động sản ở nước ngoài; điểm này chỉ dựa trên câu chữ của luật, không phải quan điểm chính thức.

Danh mục thu nhập từ nhận thừa kế chịu thuế không nhắc đến tiền mặt hay tiền gửi ngân hàng, và chưa tìm thấy văn bản chính thức nào nói một tài khoản ở nước ngoài được thừa kế được xử lý về thuế ra sao. Một tài khoản chứng khoán nắm giữ cổ phiếu sẽ thuộc nhóm chứng khoán nếu cổ phiếu nước ngoài được tính — điểm này cũng chưa được xác định.

Nghị định 253/2026/NĐ-CP cho phép trừ số thuế thu nhập cá nhân đã nộp tại nước đã ký Hiệp định tránh đánh thuế hai lần với Việt Nam, theo quy định của Hiệp định; nghị định không nói gì về thuế di sản hay thuế thừa kế ở nước ngoài. Cách xác định cư trú thuế tại Việt Nam được giải thích trong một bài riêng.

Những điều bài viết này chưa xác lập

Chưa tìm thấy văn bản chính thức nào xác định phạm vi của quy định về bất động sản tại Điều 680. Các hiệp định tương trợ tư pháp của Việt Nam có quy tắc thừa kế riêng hay không cũng chưa được kiểm tra.

Chưa xác lập được trên thực tế công chứng viên có đưa tài sản ở nước ngoài vào văn bản phân chia di sản không, hay văn bản probate của tòa án nước ngoài có được công nhận tại Việt Nam không.

Cũng chưa xác lập được khoản thừa kế tài sản ở nước ngoài được định giá và xác định thời điểm tính thuế ra sao (quy định định giá trong Nghị định 253/2026 dẫn chiếu bảng giá đất của Việt Nam), cổ phiếu nước ngoài có được tính là chứng khoán hay phần vốn đối với loại thuế này không, hoặc thuế di sản nước ngoài có được trừ hay không.

Danh sách các quốc gia có quan hệ Apostille với Việt Nam chưa được đọc lại cho bài này. Một bài tổng quan về thừa kế xuyên biên giới đề cập phần hoạch định.