Miễn thị thực châu Âu: EU và Anh nay nhắm vào chính chương trình quốc tịch theo đầu tư, không chỉ việc lạm dụng

Từ năm 2022, khu vực Schengen, Vương quốc Anh và Ireland đã lần lượt áp yêu cầu thị thực với công dân Vanuatu, Dominica hoặc Saint Lucia. Đây là những nước có chương trình quốc tịch theo đầu tư, cho phép người nước ngoài được cấp quốc tịch thông qua khoản đóng góp hoặc đầu tư.

Các văn bản đưa ra những lý do khác nhau. Năm 2022, Liên minh châu Âu (EU) viện dẫn những thiếu sót trong cách Vanuatu vận hành chương trình. Năm 2023, Anh nêu tình trạng lạm dụng chương trình tại Dominica và Vanuatu. Luật EU năm 2025 nhắm đến việc cấp quốc tịch theo đầu tư cho người không có liên hệ thực chất với nước cấp. Bản thuyết minh của Anh năm 2026 xác định bản thân chương trình có rủi ro cao, đồng thời nêu quan ngại về tị nạn. Ireland viện dẫn việc đồng bộ chính sách.

Những nước nào đã mất miễn thị thực, ở đâu?

Ủy ban châu Âu đình chỉ miễn thị thực vào khu vực Schengen đối với người mang hộ chiếu phổ thông Vanuatu được cấp từ ngày 25/5/2015. Biện pháp có hiệu lực từ ngày 4/5/2022, sau đó mở rộng sang toàn bộ công dân Vanuatu từ ngày 4/2/2023. Từ ngày 3/2/2025, Vanuatu được chuyển sang danh sách các nước có công dân phải xin thị thực.

Iceland, Na Uy, Thụy Sĩ và Liechtenstein áp dụng biện pháp này theo các quy tắc Schengen. Ireland không tham gia.

Anh áp yêu cầu thị thực với công dân Dominica và Vanuatu từ 15:00 ngày 19/7/2023. Với công dân Saint Lucia, yêu cầu có hiệu lực ngày 5/3/2026, kèm giai đoạn chuyển tiếp đến ngày 16/4/2026. Ireland áp yêu cầu thị thực với công dân Dominica và Vanuatu từ ngày 7/3/2024.

Bản hợp nhất danh sách thị thực EU ngày 30/12/2025, tức văn bản tích hợp các sửa đổi, không ghi nhận việc đình chỉ miễn thị thực đối với Antigua and Barbuda, Dominica, Grenada, Saint Kitts and Nevis hay Saint Lucia. Các tài liệu được xem xét trong bài viết cũng không ghi nhận yêu cầu thị thực của Anh hoặc Ireland đối với công dân Antigua and Barbuda, Grenada hay Saint Kitts and Nevis.

Năm 2022, Ủy ban châu Âu nêu thiếu sót của Vanuatu

Quy định thực thi ngày 27/4/2022 của Ủy ban châu Âu dựa trên căn cứ nguy cơ gia tăng đối với trật tự công cộng hoặc an ninh nội bộ. Những lý do trong văn bản gắn cụ thể với cách Vanuatu vận hành các chương trình quốc tịch theo đầu tư.

Các chương trình không yêu cầu người nộp hồ sơ cư trú hoặc có mặt tại Vanuatu. Hồ sơ được xử lý qua các đại lý đặt bên ngoài Vanuatu, không bắt buộc phỏng vấn trực tiếp. Thời hạn xử lý rất ngắn. Vanuatu đã cấp quốc tịch cho những người đang bị điều tra hình sự, trong đó có người có tên trong cơ sở dữ liệu của Interpol.

Đến tháng 3/2021, Vanuatu đã cấp hơn 10.500 hộ chiếu thông qua các chương trình này; đến cuối năm 2020, nước này mới từ chối 1 hồ sơ. Người được chấp thuận còn có thể xin thay đổi thông tin nhân thân.

Quy định ghi nhận Ủy ban châu Âu đã nêu các quan ngại với Vanuatu vào tháng 10/2017, tháng 11/2019, tháng 6/2020 và tháng 3/2021. Câu kết luận của quy định được dịch đầy đủ như sau: “Cách thức triển khai các chương trình nói trên tạo thành hành vi lách thủ tục thị thực ngắn hạn của Liên minh và việc đánh giá rủi ro về an ninh và di cư trong thủ tục đó.”

Năm 2023, Anh viện dẫn tình trạng lạm dụng

Trong bản thuyết minh, tức văn bản giải thích kèm thay đổi quy định nhập cư ngày 19/7/2023, Anh trình bày lý do đối với cả Dominica và Vanuatu trong 1 câu.

Câu này được dịch đầy đủ như sau: “Việc xem xét kỹ lưỡng cách Dominica và Vanuatu vận hành chương trình quốc tịch theo đầu tư đã cho thấy tình trạng lạm dụng chương trình rõ ràng và hiển nhiên, bao gồm việc cấp quốc tịch cho những cá nhân đã được biết là gây rủi ro cho Anh.”

Cùng đợt thay đổi, Anh áp yêu cầu thị thực với công dân Honduras, Namibia và Timor-Leste vì những lý do khác, được trình bày riêng. Các lý do đó liên quan đến đơn xin tị nạn của người nhập cảnh theo diện thăm viếng và những người không thực sự nhập cảnh vì mục đích thăm viếng.

Năm 2024, Ireland viện dẫn việc đồng bộ chính sách

Bộ Tư pháp Ireland công bố quyết định ngày 4/3/2024. Câu phát biểu của Bộ trưởng Helen McEntee được dịch đầy đủ như sau: “Đây là quyết định đã được cân nhắc kỹ lưỡng, nhằm đưa Ireland đồng bộ hơn với chế độ thị thực của Vương quốc Anh và khu vực Schengen.”

Thông báo không đề cập đến chương trình quốc tịch theo đầu tư. Văn bản ghi nhận số công dân Dominica, Honduras và Vanuatu đến hoặc sinh sống tại Ireland tương đối ít.

Năm 2025, EU bổ sung căn cứ về cấp quốc tịch cho người không có liên hệ thực chất

Quy định (EU) 2025/2441, có hiệu lực từ ngày 30/12/2025, bổ sung một căn cứ đình chỉ miễn thị thực. Căn cứ này áp dụng khi một nước được miễn thị thực vận hành chương trình cấp quốc tịch để đổi lấy khoản thanh toán hoặc đầu tư được xác định trước, cho người không có bất kỳ liên hệ thực chất nào với nước đó.

Liên hệ thực chất ở đây là sự gắn bó thực tế giữa người được cấp quốc tịch và quốc gia cấp quốc tịch. Khác với một số căn cứ khác, căn cứ này không kèm ngưỡng thống kê.

Phần lý do số 7, thuộc phần giải thích cơ sở ban hành quy định, có câu được dịch đầy đủ như sau: “Mặc dù Liên minh tôn trọng quyền của các quốc gia có chủ quyền trong việc quyết định thủ tục nhập quốc tịch của mình, cần ngăn các nước ngoài Liên minh được miễn thị thực sử dụng quyền tiếp cận Liên minh không cần thị thực làm công cụ thu hút đầu tư của cá nhân để đổi lấy quốc tịch.”

Phần này cũng nêu các rủi ro an ninh từ hoạt động kiểm tra yếu kém, chẳng hạn rửa tiền và tham nhũng.

Theo tuyên bố của Chính phủ Antigua and Barbuda, đã được trình bày trong bài viết trước của The Legation Times, Ủy ban châu Âu gửi thư ngày 25/6/2026, yêu cầu nước này từng bước chấm dứt chương trình chậm nhất vào ngày 1/6/2028. Cũng theo tuyên bố đó, Dominica, Grenada, Saint Kitts and Nevis cùng Saint Lucia nhận được những thư tương tự.

Trong phạm vi hồ sơ EUR-Lex được kiểm tra ngày 25/9/2026, bản hợp nhất hiện hành của danh sách thị thực EU mang ngày 30/12/2025. Biện pháp đình chỉ duy nhất trong năm 2026 được tìm thấy liên quan đến hộ chiếu ngoại giao, hộ chiếu công vụ và hộ chiếu chính thức của Georgia.

Năm 2026, Anh nêu 2 lý do đối với Saint Lucia

Bản thuyết minh cho thay đổi ngày 5/3/2026 đưa ra 2 lý do áp yêu cầu thị thực với công dân Saint Lucia.

Lý do thứ nhất liên quan đến tị nạn. Từ tháng 1/2022 đến tháng 12/2025, có 360 công dân Saint Lucia nộp đơn xin tị nạn tại Anh, trong đó 128 người nộp tại cửa khẩu nhập cảnh. Vào cuối tháng 12/2025, có 222 người đang nhận hỗ trợ dành cho người xin tị nạn.

Lý do thứ hai là chương trình quốc tịch theo đầu tư. Câu nhận định trong bản thuyết minh được dịch đầy đủ như sau: “Saint Lucia cũng cấp quốc tịch theo đầu tư, một hoạt động vốn có rủi ro cao.”

Câu tiếp theo được dịch đầy đủ như sau: “Mặc dù chúng tôi ghi nhận và hoan nghênh những bước đi mà Chính phủ Saint Lucia đã thực hiện trong năm qua nhằm giảm rủi ro liên quan đến chương trình quốc tịch theo đầu tư của nước này, Anh vẫn tiếp tục phải đối mặt với những rủi ro không thể tiếp tục gánh chịu.”

Văn bản quy phần lớn những rủi ro đó cho việc bán quốc tịch với số lượng lớn trong quá khứ. Theo số liệu được viện dẫn, chương trình của Saint Lucia nhận khoảng 5.642 hồ sơ trong năm 2023–24, tăng 423% so với năm trước.

Bản thuyết minh cho biết mức tăng này diễn ra đồng thời với việc phát hiện nhiều người hơn sử dụng hộ chiếu Saint Lucia để đến Anh, sau đó xin tị nạn hoặc làm việc bất hợp pháp. Văn bản cũng nêu rằng chế độ thị thực áp dụng với Saint Lucia sẽ tiếp tục được rà soát.

Giới hạn của việc đọc các văn bản

Bài viết xem xét văn bản của EU, Anh và Ireland. Bài viết không khảo sát các quốc gia châu Âu khác, không mô tả thư của Ủy ban châu Âu ngoài những gì Antigua and Barbuda đã công bố, và không dự báo việc đình chỉ miễn thị thực trong tương lai.