EU phải làm gì trước khi người mang hộ chiếu Đông Caribe cần thị thực Schengen

Ngày 7/7/2026, Antigua and Barbuda công bố bản tường thuật về các điều khoản: Trong thư đề ngày 25/6/2026, Ủy ban châu Âu yêu cầu nước này chấm dứt chương trình quốc tịch theo đầu tư trước ngày 1/6/2028, theo một lộ trình chuyển tiếp. Bốn nước láng giềng cũng nhận được thông báo riêng, nhưng chưa nước nào trong số 5 nước công khai đồng ý chấm dứt chương trình. Mọi động thái rút quyền miễn thị thực của các nước này đều phải thực hiện theo Quy định (EU) 2025/2441, có hiệu lực từ ngày 30/12/2025 — một văn bản có phạm vi hẹp hơn yêu cầu được đưa ra dựa trên chính văn bản đó.

Những gì đã được công khai và những gì chưa

Tính đến ngày 27/8/2026, chưa tìm thấy bản công bố bức thư nào từ Ủy ban châu Âu. Những nội dung dưới đây dựa trên bản tường thuật của Văn phòng Thủ tướng Antigua and Barbuda về bức thư mà cơ quan này nhận được và cần được hiểu đúng với tính chất đó.

Theo bản tường thuật, thư đề ngày 25/6/2026, do Ủy viên châu Âu Magnus Brunner ký và gửi Thủ tướng Gaston Browne. Thư yêu cầu chương trình được chấm dứt theo lộ trình trước ngày 1/6/2028, mô tả thời kỳ chuyển tiếp kéo dài 24 tháng và đề xuất các biện pháp tạm thời phải được áp dụng chậm nhất vào tháng 9/2026 — gồm loại trừ hoàn toàn những cá nhân thuộc diện áp dụng các biện pháp hạn chế của EU và tăng cường thẩm tra đối với người mang mọi quốc tịch. Hai mốc này không hoàn toàn khớp nhau: 24 tháng kể từ ngày ghi trên thư sẽ kết thúc vào cuối tháng 6/2028, không phải đầu tháng. Thông cáo cũng cho biết Ủy ban sẽ phản ánh phản hồi của Antigua and Barbuda trong một báo cáo về Cơ chế đình chỉ miễn thị thực dự kiến công bố vào tháng 12/2026; đồng thời Dominica, Grenada, Saint Kitts and Nevis và Saint Lucia đã nhận được thông báo tương tự.

Antigua and Barbuda bác bỏ dứt khoát tiền đề của yêu cầu này. Theo thông cáo, Thủ tướng Gaston Browne đã tuyên bố dứt khoát rằng chương trình quốc tịch theo đầu tư sẽ tiếp tục và chính phủ sẽ không chịu sức ép phải đơn phương chấm dứt chương trình theo một lộ trình, một việc sẽ gây tổn hại không thể khắc phục cho nền kinh tế quốc gia và phúc lợi của người dân.

Lập trường chung của nhóm nước này thận trọng hơn. Lãnh đạo 5 nước, cùng Thủ tướng Saint Vincent and the Grenadines, họp tại Roseau ngày 10/7/2026 và ra tuyên bố chung xác nhận đã xem xét thông báo gần đây của Ủy ban châu Âu — đây là điểm duy nhất về việc tiếp nhận thư được kiểm chứng từ nguồn ngoài bản tường thuật riêng của Antigua and Barbuda. Tuyên bố cho thấy vấn đề vẫn chưa ngã ngũ: “Trong bối cảnh đó, lãnh đạo các chính phủ lưu ý rằng mọi điều chỉnh trong tương lai đối với những cơ chế hiện hành phải tính đến đầy đủ thực tế kinh tế và tính dễ tổn thương trong phát triển của các quốc đảo nhỏ đang phát triển.” Các bên cam kết cử một phái đoàn cấp cao tới Brussels vào thời điểm thích hợp sớm nhất.

Căn cứ do quy định thiết lập và điều kiện đi kèm

Quy định (EU) 2025/2441 được thông qua ngày 26/11/2025, đăng trên Công báo Liên minh châu Âu ngày 10/12/2025 và có hiệu lực 20 ngày sau. Văn bản này sửa đổi cơ chế đình chỉ trong Quy định (EU) 2018/1806 và quy định 9 căn cứ để Liên minh có thể đình chỉ quyền miễn thị thực của một quốc gia. Căn cứ thứ năm, tại Điều 8a(1)(e), là việc cấp quốc tịch cho nhà đầu tư.

Câu chữ của quy định đặt ra một điều kiện. Căn cứ đó là the operation, by a third country listed in Annex II, of an investor citizenship scheme under which citizenship is granted to a person, in exchange for pre-determined payments or investments, without that person having any genuine link to that third country — việc một nước thứ ba có tên trong Phụ lục II vận hành chương trình quốc tịch theo đầu tư, theo đó một người được cấp quốc tịch để đổi lấy các khoản thanh toán hoặc đầu tư được xác định trước mà không có bất kỳ mối liên hệ thực chất nào với nước thứ ba đó. Đoạn mở đầu số 7 cũng nhắc lại điều kiện này. Việc không có mối liên hệ thực chất là một cấu phần của căn cứ pháp lý, không phải phần diễn giải bổ sung.

Thông cáo của Antigua and Barbuda mô tả khuôn khổ này theo cách khác: “Theo khuôn khổ mới, chỉ riêng việc vận hành một chương trình quốc tịch theo đầu tư, bất kể chương trình được quản lý tốt đến đâu, hiện đã là một căn cứ độc lập để đình chỉ quyền miễn thị thực.” Đây là cách một chính phủ nhận thư diễn giải nội dung của bức thư chưa được công bố, không phải trích dẫn từ quy định; khi bức thư chưa được công khai, cách diễn giải này cũng chưa thể đối chiếu với chính lời lẽ của Ủy ban. Xét về pháp lý, quy định không bỏ ngỏ vấn đề này: Căn cứ đình chỉ phải gắn với điều kiện không có mối liên hệ thực chất. Điều chưa được xác định là đánh giá thực tế — liệu một chương trình cụ thể có cấp quốc tịch mà không đòi hỏi mối liên hệ như vậy hay không — và mọi quyết định đình chỉ đều phải chứng minh điều đó bằng hồ sơ.

Hai lớp quyết định, không phải một

Cả 5 nước đều có thỏa thuận miễn thị thực lưu trú ngắn hạn với Liên minh. Đoạn mở đầu số 4 của quy định mới nêu rõ hệ quả: Khi cơ chế được kích hoạt đối với một quốc gia như vậy, việc áp dụng thỏa thuận phải đồng thời được đình chỉ bằng quyết định của Hội đồng để biện pháp đình chỉ có hiệu lực phù hợp với các nghĩa vụ quốc tế của Liên minh.

Vì vậy, đình chỉ không phải là một hành vi hành chính đơn lẻ. Ủy ban phải hành động và Hội đồng phải quyết định đình chỉ áp dụng thỏa thuận song phương. Hồ sơ Vanuatu cho thấy cả hai lớp quyết định được thực hiện theo trình tự: Quyết định (EU) 2022/366 của Hội đồng ngày 3/3/2022 đình chỉ một phần thỏa thuận, còn Quy định thực thi (EU) 2022/693 của Ủy ban ngày 27/4/2022 đình chỉ bản thân quyền miễn thị thực kể từ ngày 4/5/2022.

Lần đình chỉ đầu tiên thực sự áp dụng cho ai

Điều 8e(3) là quy định mà người đang sở hữu hộ chiếu cần lưu ý. Theo thủ tục thông thường, biện pháp đình chỉ shall apply to certain categories of nationals of the third country concerned by reference to the relevant types of travel documents and, where appropriate, to additional criteria — sẽ áp dụng đối với một số nhóm công dân của nước thứ ba liên quan, căn cứ vào loại giấy tờ đi lại tương ứng và, khi phù hợp, các tiêu chí bổ sung. Ủy ban phải xác định các nhóm đủ rộng để khắc phục hoàn cảnh dẫn đến đình chỉ, đồng thời tuân thủ nguyên tắc tương xứng và không phân biệt đối xử. Thủ tục khẩn cấp tại Điều 8e(5) không bị giới hạn như vậy: Điều khoản này cho phép đình chỉ trong 12 tháng đối với toàn bộ công dân hoặc một số nhóm nhất định.

Vanuatu cho thấy quyền quyết định theo thủ tục thông thường đã được thực hiện như thế nào. Quyết định năm 2022 của Hội đồng đình chỉ thỏa thuận đối với hộ chiếu phổ thông được cấp từ ngày 25/5/2015 — thời điểm mà một quy định ban hành sau đó xác định là lúc số người nộp đơn thành công theo các chương trình quốc tịch theo đầu tư của Vanuatu bắt đầu tăng đáng kể. Mốc phân định dựa trên ngày cấp hộ chiếu, không phải con đường có được quốc tịch. Một công dân Vanuatu mang hộ chiếu phổ thông được cấp sau ngày đó mất quyền miễn thị thực, bất kể người này có nhận quốc tịch thông qua một chương trình quốc tịch theo đầu tư hay không.

Tiến trình theo từng nấc

Giai đoạn	Công cụ pháp lý	Căn cứ khởi động và thời hạn	Đối tượng áp dụng
Thông báo hoặc giám sát	Thông báo của quốc gia thành viên theo Điều 8b(2), hoặc hoạt động giám sát của chính Ủy ban theo Điều 8c	Khi nhận được thông báo, Ủy ban có 2 tháng để trình dự thảo văn bản thực thi lên ủy ban gồm đại diện các quốc gia thành viên	—
Đình chỉ lần đầu theo thủ tục thông thường	Văn bản thực thi của Ủy ban, Điều 8e(1)	Được thông qua khi Ủy ban xác định cần hành động hoặc khi đa số đơn giản các quốc gia thành viên đã thông báo cùng một căn cứ; có hiệu lực 12 tháng	Các nhóm công dân được xác định theo loại giấy tờ đi lại và các tiêu chí bổ sung
Đình chỉ lần đầu theo thủ tục khẩn cấp	Văn bản thực thi của Ủy ban, Điều 8e(5)	Được thông qua mà không cần các bước trước đó khi Ủy ban có thông tin cụ thể, đáng tin cậy và xác định cần hành động nhanh chóng; có hiệu lực 12 tháng	Toàn bộ công dân hoặc một số nhóm nhất định
Đình chỉ lần hai	Văn bản được ủy quyền của Ủy ban, Điều 8f(1)	Được thông qua chậm nhất 2 tháng trước khi văn bản thực thi hết hiệu lực; chỉ có hiệu lực nếu cả Nghị viện châu Âu và Hội đồng đều không phản đối trong vòng 2 tháng; có hiệu lực 24 tháng	Toàn bộ công dân
Áp dụng yêu cầu thị thực vĩnh viễn	Sửa đổi Quy định (EU) 2018/1806 để chuyển quốc gia sang Phụ lục I	Cần có đề xuất lập pháp và được Nghị viện cùng Hội đồng thông qua; trong thời gian chờ đợi, một văn bản được ủy quyền khác có thể duy trì đình chỉ thêm tối đa 24 tháng	Toàn bộ công dân

Trước khi hành động dựa trên phân tích riêng, Ủy ban phải thực hiện 3 việc:

• Phối hợp với quốc gia liên quan để tìm các giải pháp dài hạn thay thế.
• Xem xét bối cảnh chính trị, những vấn đề kinh tế đang đặt ra và hệ quả đối với quan hệ đối ngoại của Liên minh với quốc gia đó.
• Tính đến hệ quả đối với xã hội dân sự tại quốc gia liên quan.

Phạm vi cân nhắc này thu hẹp nếu đa số đơn giản các quốc gia thành viên cùng thông báo một căn cứ, bởi khi đó Ủy ban có nghĩa vụ ban hành văn bản thực thi.

Văn bản được ủy quyền ở nấc thứ hai không phải phần gia hạn của lần đình chỉ đầu tiên. Văn bản này đình chỉ việc áp dụng Phụ lục II trong 24 tháng đối với toàn bộ công dân của quốc gia liên quan, bất kể họ có quốc tịch theo cách nào.

Vanuatu đã trải qua lộ trình tương đương theo các quy định tiền nhiệm, vốn đặt ra thời hạn ngắn hơn. Từ quyết định đầu tiên của Hội đồng ngày 3/3/2022 đến ngày 3/2/2025, khi Quy định (EU) 2025/11 chuyển Vanuatu từ danh sách miễn thị thực sang danh sách phải xin thị thực, là 2 năm 11 tháng. Lần đình chỉ đầu kéo dài 9 tháng, lần thứ hai kéo dài 18 tháng và sau đó được gia hạn. Các thời hạn hiện nay lần lượt là 12 tháng và 24 tháng.

Những gì Ủy ban đã thống kê trong lần gần nhất

Báo cáo thứ tám của Ủy ban theo Cơ chế đình chỉ miễn thị thực, công bố ngày 19/12/2025, là tài liệu rõ ràng nhất hiện có về các thước đo mà Ủy ban áp dụng đối với những chương trình này. Báo cáo ước tính khoảng 107.000 hộ chiếu đã được cấp thông qua 5 chương trình, ghi nhận 13.113 hồ sơ trong năm 2023 và 10.573 hồ sơ trong năm 2024, đồng thời xác định tỷ lệ từ chối năm 2024 là 1,7% tại Antigua and Barbuda, 5,3% tại Saint Lucia và 6,5% tại Dominica. Báo cáo ghi nhận 5 nước đã thống nhất ngưỡng đầu tư tối thiểu ở mức 200.000 USD, tăng cường sàng lọc an ninh và thiết lập các tiêu chuẩn chung về chia sẻ thông tin và tính minh bạch, rồi nhận định: “Tuy nhiên, tình hình vẫn tiếp tục gây quan ngại đáng kể.”

Tính đến ngày 27/8/2026, chưa tìm thấy văn bản thực thi nào áp dụng cho 5 nước này. Cả 5 nước vẫn có tên trong Phụ lục II của Quy định (EU) 2018/1806 và không có chú thích về việc đình chỉ trong văn bản hợp nhất ngày 30/12/2025.

Những mốc thời gian sẽ chuyển động trước

Đối với người đang nắm giữ một trong các hộ chiếu này hoặc đang cân nhắc mua, ngày 1/6/2028 là mốc ghi trong thư, nhưng 2 mốc sớm hơn mới là những dấu hiệu đầu tiên của tiến trình. Thứ nhất là tháng 9/2026, thời hạn Ủy ban yêu cầu áp dụng các biện pháp thẩm tra chặt chẽ hơn. Thứ hai là tháng 12/2026, thời điểm Ủy ban dự kiến công bố báo cáo về Cơ chế đình chỉ miễn thị thực, theo thông tin do Antigua and Barbuda công bố. Không mốc nào có hiệu lực pháp lý. Cả hai cũng không phải điều kiện tiên quyết: Thông báo của các quốc gia thành viên hoặc hoạt động giám sát của chính Ủy ban đều có thể khởi động quy trình mà không cần chờ đến một trong hai thời điểm. Quy định (EU) 2025/2441 có thể đình chỉ quyền miễn thị thực; quy định này không ảnh hưởng đến quốc tịch được hộ chiếu chứng nhận. Đó là hai tài sản riêng biệt và cần được định giá riêng.