Kiểm tra tăng cường đến từ việc Việt Nam có tên trong danh sách của EU, không phải từ danh sách xám FATF

Từ ngày 30/6/2026, quy tắc của Vương quốc Anh về kiểm tra tăng cường chỉ còn dựa trên danh sách đen của FATF; luật EU thì gắn kiểm tra ấy với danh sách rủi ro cao đã có tên Việt Nam từ ngày 18/10/2023.
Ngày 30/10/2026, Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) giữ Việt Nam trong danh sách xám, nhưng danh sách này tự nó không kêu gọi áp dụng thẩm định chuyên sâu tăng cường, tức việc ngân hàng kiểm tra thêm. Danh sách quốc gia rủi ro cao của Liên minh châu Âu (EU) có tên Việt Nam từ ngày 18/10/2023 và luật EU gắn thẩm định ấy với danh sách đó. Tại Vương quốc Anh, quy tắc kiểm tra tăng cường dựa trên danh sách không còn áp dụng với các nước thuộc danh sách xám từ ngày 30/6/2026.
Danh sách xám là gì và kêu gọi điều gì
FATF duy trì hai danh sách, mỗi danh sách nằm trong một tuyên bố ngày 30/10/2026. Danh sách xám, tức danh sách giám sát tăng cường (Jurisdictions under Increased Monitoring), gồm 18 quốc gia, vùng lãnh thổ, trong đó có Việt Nam. Danh sách đen của FATF, tức danh sách kêu gọi hành động (High-Risk Jurisdictions subject to a Call for Action), gồm 3 nước: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, Iran và Myanmar.
FATF định nghĩa danh sách xám: Khi FATF đưa một quốc gia, vùng lãnh thổ vào diện giám sát tăng cường, tức là nước ấy đã cam kết nhanh chóng khắc phục các thiếu sót chiến lược đã được xác định trong thời hạn thỏa thuận và chịu sự giám sát tăng cường.
Về ngân hàng, chính tuyên bố đó nêu rõ: FATF không kêu gọi áp dụng các biện pháp thẩm định chuyên sâu tăng cường đối với các quốc gia, vùng lãnh thổ này. Tuyên bố bổ sung: Chuẩn mực của FATF không dự liệu việc cắt bỏ quan hệ để tránh rủi ro (derisking) hay cắt đứt cả các nhóm khách hàng, mà kêu gọi áp dụng cách tiếp cận dựa trên rủi ro.
Tuyên bố viết tiếp: Do đó, FATF khuyến khích các thành viên và mọi quốc gia, vùng lãnh thổ đưa thông tin trình bày dưới đây vào phân tích rủi ro của mình. Chỉ tuyên bố về danh sách đen của FATF mới kêu gọi thẩm định chuyên sâu tăng cường.
FATF đưa Việt Nam vào danh sách xám ngày 23/6/2023. Các thời hạn trong kế hoạch hành động của Việt Nam đã hết vào tháng 5/2025.
Ngày 30/10/2026, FATF viết: FATF bày tỏ quan ngại đáng kể về tốc độ tiến triển và việc Việt Nam không hoàn thành kế hoạch hành động. FATF còn nêu một mốc thời gian: FATF sẽ kỳ vọng thấy những cải thiện thực chất vào tháng 2/2027, hoặc FATF sẽ xem xét các bước tiếp theo.
Danh sách của EU và Điều 18a
EU có danh sách riêng, nằm trong phụ lục của Quy định ủy quyền (EU) 2016/1675. Quy định ủy quyền (EU) 2023/2070, ngày 18/8/2023, đã đưa Việt Nam vào phụ lục đó, và danh sách của Ủy ban châu Âu ghi ngày của mục nhập này là 18/10/2023. Phụ lục, theo bản hợp nhất ngày 29/1/2026, vẫn liệt kê Việt Nam tại điểm I, nhóm quốc gia thứ ba có rủi ro cao đã có kế hoạch hành động với FATF.
Điều 18a của Chỉ thị (EU) 2015/849 nêu hệ quả của việc có tên trong danh sách. Với quan hệ kinh doanh hoặc giao dịch liên quan đến (involving) một quốc gia thuộc danh sách, các nước thành viên phải yêu cầu đối tượng có nghĩa vụ (obliged entities), như ngân hàng, áp dụng 6 biện pháp sau:
- Thu thập thêm thông tin về khách hàng và chủ sở hữu hưởng lợi;
- Thu thập thêm thông tin về bản chất dự kiến của quan hệ kinh doanh;
- Thu thập thông tin về nguồn tiền và nguồn tài sản;
- Thu thập thông tin về lý do của các giao dịch dự kiến hoặc đã thực hiện;
- Có sự phê duyệt của người quản lý cấp cao để thiết lập hoặc duy trì quan hệ kinh doanh;
- Giám sát quan hệ kinh doanh chặt chẽ hơn.
Trong trường hợp có áp dụng, và phù hợp với các nghĩa vụ quốc tế của EU, các nước thành viên còn phải yêu cầu một hoặc nhiều biện pháp bổ sung, gồm các yếu tố bổ sung của thẩm định chuyên sâu tăng cường, tăng cường báo cáo giao dịch, hoặc hạn chế quan hệ hay giao dịch với cá nhân hoặc pháp nhân đến từ quốc gia thuộc danh sách.
Điều 18a dùng cụm “liên quan đến” (involving) mà không định nghĩa. Các văn bản đã đọc không cho biết điều khoản này có áp dụng với khách hàng cư trú tại Việt Nam, với một khoản chuyển tiền giữa tài khoản ở Việt Nam và tài khoản ở EU, hay với cả hai; lời dẫn (2) của Quy định ủy quyền 2016/1675 nói đến cá nhân hoặc pháp nhân cư trú hoặc có trụ sở tại (established in) các quốc gia thứ ba có rủi ro cao.
Vương quốc Anh bỏ các nước thuộc danh sách xám từ ngày 30/6/2026
Tại Vương quốc Anh, quy tắc kiểm tra tăng cường dựa trên danh sách là Điều 33(1)(b) của Quy định chống rửa tiền 2017 (Money Laundering Regulations 2017) (S.I. 2017/692). Quy tắc này yêu cầu thẩm định chuyên sâu tăng cường đối với quan hệ kinh doanh với người cư trú hoặc có trụ sở tại (established in) một quốc gia được nêu trong định nghĩa của quy tắc, hoặc đối với giao dịch mà một trong hai bên cư trú hoặc có trụ sở tại quốc gia đó.
Trước ngày 23/1/2024, định nghĩa trỏ tới một phụ lục của Vương quốc Anh có tên Việt Nam từ ngày 5/12/2023. Từ ngày 23/1/2024 đến hết ngày 29/6/2026, định nghĩa bao gồm cả hai danh sách của FATF:
“Quốc gia thứ ba có rủi ro cao” là quốc gia có tên trong một trong hai danh sách sau do Lực lượng đặc nhiệm tài chính công bố, theo hiệu lực tại từng thời điểm— (i) Các quốc gia, vùng lãnh thổ có rủi ro cao bị kêu gọi hành động (High-Risk Jurisdictions subject to a Call for Action); (ii) Các quốc gia, vùng lãnh thổ chịu giám sát tăng cường (Jurisdictions under Increased Monitoring);
Việt Nam có tên trong danh sách (ii) suốt thời kỳ đó, nên quy tắc đã áp dụng với Việt Nam. Quy định sửa đổi về chống rửa tiền và tài trợ khủng bố 2026 (The Money Laundering and Terrorist Financing (Amendment) Regulations 2026), mang số S.I. 2026/621 và ban hành ngày 9/6/2026, thay định nghĩa này từ ngày 30/6/2026:
“Quốc gia thuộc diện FATF kêu gọi hành động” (“FATF call for action country”) là quốc gia có tên trong danh sách các quốc gia, vùng lãnh thổ có rủi ro cao bị kêu gọi hành động (High-Risk Jurisdictions subject to a Call for Action) do Lực lượng đặc nhiệm tài chính công bố, theo hiệu lực của danh sách đó tại từng thời điểm;
Hiện quy tắc chỉ áp dụng với các nước thuộc danh sách đen của FATF nên không còn áp dụng với Việt Nam; phần giải thích kèm theo văn bản không nêu lý do. Không khoản nào của Điều 33 hiện nay nêu tên danh sách xám.
Các đơn vị có nghĩa vụ ở Vương quốc Anh vẫn phải cân nhắc rủi ro địa lý theo Điều 33(6)(c), trong đó có những quốc gia mà các nguồn đáng tin cậy, kể cả ấn phẩm của FATF, xác định là không thực hiện những yêu cầu chống rửa tiền phù hợp với khuyến nghị của FATF.
Bản tin hàng tuần
Luật Việt Nam yêu cầu gì ở ngân hàng
Luật Phòng, chống rửa tiền số 14/2022/QH15, văn bản hợp nhất 159/2026/VBHN-VPQH, có hiệu lực từ ngày 1/3/2023. Luật số 23/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 1/12/2026, không sửa đổi Điều 20 của Luật Phòng, chống rửa tiền.
Theo điều này, đối tượng báo cáo, trong đó có ngân hàng, phải giám sát giao dịch với tổ chức, cá nhân tại quốc gia, vùng lãnh thổ nằm trong danh sách do Lực lượng đặc nhiệm tài chính công bố nhằm chống rửa tiền, hoặc nằm trong Danh sách cảnh báo do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam lập.
Với các giao dịch đó, đối tượng báo cáo phải áp dụng các biện pháp tăng cường quy định tại điểm c khoản 2 Điều 16, kiểm tra thông tin và mục đích của giao dịch, báo cáo giao dịch nếu đáng ngờ, và có thể từ chối giao dịch. Khoản 3 Điều 16 giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định chi tiết điều này.
Thông tư 27/2025/TT-NHNN do Thống đốc ban hành, có hiệu lực từ ngày 1/11/2025. Khoản 5 Điều 4 của Thông tư nêu các biện pháp tăng cường đối với khách hàng rủi ro cao, so với khách hàng rủi ro trung bình, gồm phê duyệt của cấp quản lý cao hơn ít nhất một cấp, thông tin về thu nhập và nguồn tiền, giám sát chặt chẽ hơn và cập nhật thông tin thường xuyên hơn.
Luật chỉ nói đến một danh sách do FATF công bố mà không nói là danh sách nào trong hai; nếu danh sách xám được tính, một khoản chuyển tiền cho người nhận ở Lào, Nepal hoặc Kenya thuộc phạm vi Điều 20. Luật và Thông tư, theo phần đã đọc, đều không nêu việc Việt Nam có tên trong danh sách là căn cứ để áp dụng.
Các hạn chế đối với việc chuyển tiền ra nước ngoài để định cư là một chủ đề riêng, nội dung của một bài viết trước về mức chuyển tiền dựa trên giá trị tài sản hình thành tại Việt Nam.
Ai có thể chịu tác động, ở khâu nào
| Đối tượng | Khâu | Văn bản | Điều rút ra từ văn bản |
|---|---|---|---|
| Người cư trú tại Việt Nam chuyển tiền tới, hoặc mở tài khoản tại, một ngân hàng EU | Nhận biết và giám sát khách hàng của ngân hàng | Chỉ thị 2015/849, Điều 18a | Các nước thành viên phải yêu cầu 6 biện pháp khi một quan hệ hoặc giao dịch “liên quan đến” quốc gia đó; cụm này không được định nghĩa |
| Cũng người đó, với một ngân hàng Anh | Nhận biết và giám sát khách hàng của ngân hàng | Điều 33(1)(b), Quy định chống rửa tiền 2017 | Quy tắc không còn áp dụng với Việt Nam từ ngày 30/6/2026; Điều 33(6)(c) vẫn yêu cầu cân nhắc rủi ro địa lý |
| Người cư trú tại Việt Nam chuyển tiền cho người nhận ở một quốc gia thuộc danh sách của FATF | Ngân hàng Việt Nam, trước khi chuyển tiền | Luật Phòng, chống rửa tiền, Điều 20 | Biện pháp tăng cường, kiểm tra mục đích, báo cáo nếu đáng ngờ, có thể từ chối |
| Mọi khách hàng của một ngân hàng Việt Nam | Phân loại rủi ro | Thông tư 27/2025/TT-NHNN, Điều 4 | Nơi cư trú là một yếu tố; khách hàng rủi ro cao chịu biện pháp tăng cường |
Những điều bài viết này chưa xác lập
Trong các nguồn chính thức đã đọc, không có nguồn nào mô tả trải nghiệm của khách hàng với các bước kiểm tra này, gồm thời gian xử lý, giấy tờ mà ngân hàng yêu cầu và tần suất giao dịch chuyển tiền bị từ chối. Một bài của Reuters do The Star đăng ngày 31/10/2026 cho biết ngân hàng có xu hướng xem xét kỹ hơn các giao dịch thuộc danh sách xám; bài này không nêu ngân hàng, quy định hay số liệu cụ thể nào.
Điều 18a ràng buộc các nước thành viên. Chưa đọc luật của nước thành viên nào nội luật hóa điều này.
Khuyến nghị của FATF (FATF Recommendations) và các quy trình năm 2022 (2022 procedures) chưa được mở, nên không có cơ sở để nói “các bước tiếp theo” nghĩa là gì; tuyên bố của FATF cũng không định nghĩa cụm này.
Các văn bản Việt Nam đã đọc không cho biết Điều 20 hiểu theo danh sách nào của FATF, hay có áp dụng cho giao dịch trong nội địa Việt Nam hay không khi chính Việt Nam đã có tên trong danh sách. Tra cứu Luật, Nghị định 19/2023/NĐ-CP và Thông tư không tìm thấy danh sách quốc gia rủi ro cao nào của Việt Nam; đó chưa phải là tra cứu toàn bộ pháp luật Việt Nam.
Phụ lục của EU đã đọc là bản ngày 29/1/2026 và trang của Ủy ban châu Âu là bản ngày 9/1/2026; cả hai đều không cho thấy thay đổi về sau. Quy định (EU) 2024/1624, áp dụng từ ngày 10/7/2027, chưa được đọc.
Điều 39 của Quy định chống rửa tiền 2017, cũng bị S.I. 2026/621 sửa đổi, và các văn bản khác của Vương quốc Anh chưa được đọc.