Quốc tịch Ireland: Quy chế có thể khiến một số thời gian cư trú không được tính

Ireland công bố đề cương dự luật sửa đổi về quốc tịch ngày 21/9/2026, sau khi Chính phủ chấp thuận việc soạn thảo 12 ngày. Văn bản trình bày nội dung các đề xuất, trong đó có một thẩm quyền mà thông báo trước đó chưa mô tả: Bộ trưởng có thể ban hành quy chế để loại thời gian cư trú theo giấy phép tạm thời hoặc có thời hạn khỏi thời gian được tính khi xét nhập tịch.

Đề xuất chưa phải là luật. Đề cương chưa xác định liệu thời gian cư trú diện đầu tư có thuộc phạm vi loại trừ này hay không.

Đề cương chưa phải dự luật hay luật

Ngày 21/9/2026, Bộ Tư pháp, Nội vụ và Di trú Ireland đăng đề cương Dự luật sửa đổi về quốc tịch Ireland năm 2026, tên chính thức là General Scheme of the Irish Nationality and Citizenship (Amendment) Bill 2026, lên trang web. Trang đăng tải ghi ngày này; dấu thời gian sửa đổi gần nhất của tệp là 11 giờ 18 GMT cùng ngày. Tài liệu dài 22 trang, gồm 10 phần, mỗi phần gọi là một “Head”.

Trong bài viết, “Mục” chỉ các phần của đề cương, còn “Điều” chỉ các điều của Đạo luật năm 1956 đang có hiệu lực.

General Scheme là đề cương các nội dung dự kiến đưa vào dự luật, chưa phải dự luật và chưa có hiệu lực pháp luật. Tài liệu không ấn định ngày có hiệu lực. Mục 2 dự kiến trao cho Bộ trưởng quyền quyết định ngày hoặc các ngày đạo luật bắt đầu có hiệu lực; từng quy định có thể áp dụng từ những ngày khác nhau.

Trong bài ngày 15/9, The Legation Times đã thông tin về việc Chính phủ chấp thuận soạn thảo, đồng thời nêu rõ chưa đọc đề cương và các tài liệu đã đọc khi đó chưa xác nhận đề cương đã được công bố hay chưa. Bài viết này được thực hiện sau khi đọc cả đề cương lẫn đạo luật mà đề cương đề xuất sửa đổi.

Luật quy định những thời gian cư trú bị loại trừ

Điều 16A của Đạo luật Quốc tịch Ireland năm 1956, tên chính thức là Irish Nationality and Citizenship Act 1956, quy định thời gian cư trú nào không được tính khi xét nhập tịch. Bản hợp nhất hành chính do Ủy ban Cải cách Pháp luật (Law Reform Commission) công bố được cập nhật đến ngày 12/6/2026 và ghi nhận tình trạng hiện hành đến ngày 17/9/2026.

Điều 16A mở đầu bằng quy định rằng một khoảng thời gian cư trú tại Ireland “không được tính” khi xác định thời gian cư trú để cấp giấy chứng nhận nhập tịch nếu thuộc các trường hợp được liệt kê sau đó.

Các trường hợp gồm cư trú trái với Đạo luật Di trú năm 2004, cư trú theo giấy phép được cấp để tham gia khóa học hoặc chương trình học tập, cùng một số trường hợp liên quan đến thủ tục bảo hộ quốc tế được bổ sung ngày 12/6/2026.

Như vậy, cấu trúc của điều luật là liệt kê những trường hợp bị loại trừ, không phải liệt kê những loại giấy phép có thời gian cư trú được tính. Cơ quan dịch vụ di trú Ireland (Immigration Service Delivery) công bố hướng dẫn về việc tính thời gian cư trú trên cơ sở luật này.

Thời gian cư trú diện đầu tư được tính theo hướng dẫn hiện hành

Trang hướng dẫn về các loại giấy phép cư trú của cơ quan này liệt kê những trường hợp có thể được cấp giấy phép mang ký hiệu Stamp 4. Trong đó có người được cấp phép theo “Investor and Entrepreneur Programme”, tức Chương trình Nhà đầu tư và Doanh nhân, bao gồm vợ hoặc chồng, bạn đời và thành viên gia đình đủ điều kiện. Đây là tên gọi gộp mà cơ quan này sử dụng.

Hướng dẫn nêu rằng thời gian cư trú theo Stamp 4 được tính khi xin quốc tịch thông qua nhập tịch. Tuy nhiên, phần lưu ý chung cho toàn bộ bảng cũng nói thời gian tích lũy theo một số loại giấy phép “có thể” được dùng để tính thời gian cư trú, “tùy thuộc các điều kiện”.

Thời gian cư trú được tính khi xét nhập tịch chỉ là một phần của điều kiện. Điều 15 quy định các khoảng thời gian cần đáp ứng. Ký hiệu Stamp 4 cho biết người đó đang giữ loại giấy phép nào; bản thân ký hiệu này không chứng minh họ đã tích lũy đủ thời gian cư trú theo yêu cầu.

Nhóm người liên quan có phạm vi xác định. Ireland đã ngừng nhận hồ sơ mới cho Chương trình Nhà đầu tư nhập cư (Immigrant Investor Programme) từ ngày 15/2/2023. Theo phần hỏi đáp của Bộ, việc đóng chương trình không ảnh hưởng đến các dự án hiện hữu hoặc những người đã được chấp thuận; hồ sơ đã tiếp nhận vẫn được xử lý.

Chương trình Doanh nhân khởi nghiệp (Start-up Entrepreneur Programme) tiếp nhận hồ sơ “bất kỳ lúc nào”, với yêu cầu nguồn vốn 50.000 EUR. Tuy nhiên, Bộ trưởng đã chỉ đạo không tiếp nhận hồ sơ từ công dân Nga hoặc Belarus.

Đề cương đề xuất quyền loại trừ bằng quy chế

Mục 9 đề xuất bổ sung 7 điểm vào danh sách loại trừ. Trong đó, 6 điểm nêu các trường hợp cụ thể về bảo hộ và quyền tự do đi lại. Điểm thứ 7, ký hiệu (k), không nêu trường hợp cụ thể mà loại trừ thời gian cư trú dựa trên giấy phép tạm thời hoặc có thời hạn do Bộ trưởng quy định.

Hiện nay, mọi trường hợp loại trừ trong Điều 16A đều được đưa vào bằng đạo luật của Oireachtas, tức Quốc hội Ireland. Nếu được thông qua, điểm (k) sẽ cho phép bổ sung trường hợp loại trừ bằng quy chế do Bộ trưởng ban hành.

Theo Điều 3 của Đạo luật năm 1956, quy chế phải được trình cả hai viện Quốc hội. Mỗi viện có thể hủy bỏ quy chế trong vòng 21 ngày họp tiếp theo của viện đó. Loại văn bản dùng để bổ sung trường hợp loại trừ sẽ thay đổi, nhưng Quốc hội vẫn có vai trò giám sát.

Phạm vi của điểm (k) chưa rõ, song nguyên nhân không phải đề cương tự mâu thuẫn. Phần giải thích dùng cùng những từ ngữ then chốt, nêu mục tiêu tạo sự linh hoạt để bổ sung các loại giấy phép tạm thời hoặc có thời hạn khi phù hợp. Phần này mô tả chính sách là nhằm vào giấy phép vốn có tính chuyển tiếp, tạm thời hoặc không được dự định có tính lâu dài.

Điều còn thiếu là cách phân loại giấy phép đang được xem xét. Cơ quan dịch vụ di trú Ireland mô tả Stamp 4 là giấy phép ở lại Ireland trong một khoảng thời gian xác định, có thể gia hạn trước khi hết hạn. Các tài liệu được xem xét không trả lời liệu giấy phép có đặc điểm như vậy có thuộc phạm vi thẩm quyền mới hay không.

Hai từ “investor” và “Stamp” không xuất hiện trong cả 22 trang đề cương; cũng chưa có quy chế nào được ban hành. Ngoài ra, phần giải thích gọi nội dung mới là điểm (l), trong khi phần quy định chỉ đánh số từ (e) đến (k).

Điều kiện cư trú thay đổi cả tổng số năm lẫn cách tính

Thông báo trước đó mô tả việc tăng thời gian cư trú được tính “từ 5 lên 8 năm đối với phần lớn người nộp đơn”. Hai tổng số này chính xác, nhưng đề cương còn thay đổi cấu trúc các khoảng thời gian.

Theo Điều 15(1)(c) hiện hành, người nộp đơn phải có 1 năm cư trú liên tục ngay trước khi nộp đơn và thêm 4 năm cư trú trong khoảng 8 năm trước giai đoạn liên tục đó.

Mục 5 đề xuất nâng giai đoạn cư trú liên tục lên 2 năm, đồng thời yêu cầu thêm 6 năm cư trú trong khoảng 10 năm trước giai đoạn này. Như vậy, thời gian phải cư trú liên tục tăng gấp đôi; khoảng thời gian dùng để tính phần cư trú còn lại kéo dài từ 8 lên 10 năm. Toàn bộ khoảng thời gian mà các giai đoạn cư trú phải nằm trong đó cũng tăng từ 9 lên 12 năm.

Quy định chuyển tiếp và thời điểm áp dụng còn để ngỏ

Mục 9 có điều khoản nhằm bảo lưu cách áp dụng đối với một số hồ sơ, được soạn dưới dạng bổ sung vào khoản 3 Điều 16A. Phần giải thích nêu mục đích là để các thay đổi không áp dụng với hồ sơ đã nộp khi đạo luật bắt đầu có hiệu lực.

Tuy nhiên, câu chữ có thực hiện được mục đích đó hay không là một vấn đề riêng. Khoản được sửa đổi nói “Điều này không áp dụng”, tức đề cập toàn bộ Điều 16A, chứ không chỉ các thay đổi của điều luật. Đồng thời, do Mục 2 cho phép các quy định có hiệu lực vào những ngày khác nhau, thời điểm bắt đầu áp dụng điều khoản bảo lưu cũng chưa được ấn định.

Mục 5 hoàn toàn không có điều khoản bảo lưu. Các từ “transitional”, “saver” và “retrospective”, lần lượt chỉ tính chuyển tiếp, bảo lưu và hồi tố, không xuất hiện trong tài liệu. Sự khác biệt giữa hai mục có dẫn đến hệ quả pháp lý nào hay không là vấn đề diễn giải mà bài viết này không kết luận.

Mức thu nhập tối thiểu, chuẩn ngôn ngữ và chuẩn kiến thức công dân đều chưa được xác định. Từng nội dung còn phải được quy định cụ thể, và chưa có ngày áp dụng cho bất kỳ nội dung nào trong số đó.