Rút bảo hiểm xã hội một lần khi ra nước ngoài định cư: Luật không đặt số năm đóng tối thiểu

Công dân Việt Nam đã chấm dứt tham gia bảo hiểm xã hội và ra nước ngoài để định cư có thể đề nghị hưởng bảo hiểm xã hội một lần theo điểm b khoản 1 Điều 70 của Luật số 41/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, bất kể đã đóng bao nhiêu năm. Thời gian đóng đã được tính hưởng một lần không được tính vào cơ sở hưởng bất kỳ chế độ bảo hiểm xã hội nào về sau (khoản 3 Điều 5).

Điều 70 dành gì cho người ra nước ngoài định cư, và đòi hỏi gì

Khoản 1 Điều 70 cho công dân thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đã chấm dứt tham gia và có đề nghị, được hưởng bảo hiểm xã hội một lần trong 6 trường hợp. Trong số đó, 2 trường hợp có điều kiện về số năm: Đủ tuổi hưởng lương hưu mà chưa đủ 15 năm đóng (điểm a); và với người có thời gian đóng trước ngày 1/7/2025, đã qua 12 tháng không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc cũng không tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện mà đóng chưa đủ 20 năm (điểm đ).

Ra nước ngoài để định cư (điểm b) không có điều kiện nào trong 2 điều kiện ấy. Một người đã đóng 22 năm, chưa đến tuổi hưởng lương hưu, không thuộc điểm a hay điểm đ, nhưng vẫn thuộc điểm b.

Người vừa đủ điều kiện hưởng lương hưu, tức có từ đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc và đủ tuổi nghỉ hưu (điểm a khoản 1 Điều 64), được chọn hưởng lương hưu hằng tháng thay cho khoản hưởng một lần (khoản 6 Điều 70). Người không nhận cả khoản hưởng một lần lẫn lương hưu có thể bảo lưu thời gian đóng (Điều 71). Bảo hiểm xã hội tự nguyện có cùng căn cứ và cùng quyền lựa chọn (điểm b khoản 1 và khoản 5 Điều 102).

Mức hưởng và thời hạn giải quyết

• 1,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội cho mỗi năm đóng trước năm 2014 và 2 tháng cho mỗi năm đóng từ năm 2014; thời gian đóng chưa đủ 1 năm thì hưởng bằng số tiền đã đóng, nhưng không quá 2 tháng mức bình quân đó (khoản 3 Điều 70).
• Với tiền lương do người sử dụng lao động quyết định, mức bình quân tính trên toàn bộ thời gian đóng, sau khi tiền lương làm căn cứ đóng của từng năm được điều chỉnh theo hệ số tính từ chỉ số giá tiêu dùng (khoản 2 Điều 72 và khoản 2 Điều 73; Nghị định số 158/2025/NĐ-CP, khoản 7 Điều 15 và Điều 16).
• Số tiền ngân sách nhà nước hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện không nằm trong khoản hưởng ở căn cứ này (khoản 3 Điều 70).
• Thời điểm tính hưởng là ngày cơ quan bảo hiểm xã hội ban hành quyết định (khoản 5 Điều 70). Cơ quan bảo hiểm xã hội có 7 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ để giải quyết, nếu không giải quyết thì phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do (khoản 3 Điều 79); Điều 70, Điều 78 và Điều 79 không nêu căn cứ từ chối riêng nào ngoài việc không đáp ứng quy định về điều kiện hoặc hồ sơ.

Điều không thể làm lại

Khoản 3 Điều 5 quy định thời gian đóng bảo hiểm xã hội đã được tính hưởng bảo hiểm xã hội một lần thì không được tính vào thời gian làm cơ sở tính hưởng chế độ bảo hiểm xã hội. Nhận khoản hưởng một lần là chấm dứt việc dùng thời gian đóng đó cho lương hưu hay bất kỳ chế độ nào khác. Bảo hiểm xã hội Việt Nam mô tả Luật năm 2024 được thiết kế theo hướng khuyến khích bảo lưu thời gian đóng thay vì nhận bảo hiểm xã hội một lần.

Người đang hưởng lương hưu mà ra nước ngoài để định cư có thể nhận trợ cấp một lần thay cho việc tiếp tục hưởng (Điều 76): 1,5 tháng lương hưu cho mỗi năm đóng trước năm 2014 và 2 tháng cho mỗi năm đóng từ năm 2014, trừ 0,5 tháng lương hưu cho mỗi tháng đã hưởng, và không thấp hơn 3 tháng lương hưu đang hưởng.

Ai đang tham gia: người lao động và người quản lý doanh nghiệp

Điểm a khoản 1 Điều 2 đưa người làm việc theo hợp đồng lao động vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Điểm i và điểm n khoản 1 Điều 2 quy định tương tự đối với người quản lý doanh nghiệp và các chức danh quản lý được bầu của hợp tác xã, dù có hưởng tiền lương (điểm i) hay không hưởng tiền lương (điểm n); khoản 1 Điều 3 Nghị định số 158/2025/NĐ-CP áp dụng chế độ bắt buộc cho cả hai điểm.

Khoản 1 Điều 70 chỉ áp dụng với người đã chấm dứt tham gia. Nghị định số 158/2025/NĐ-CP quy định chi tiết cách xác định việc đã chấm dứt tham gia đối với điểm đ (điểm b khoản 1 Điều 14), còn trong các trang nghị định đã đọc không có điều khoản nào quy định chi tiết điểm b.

Giấy tờ chứng minh việc định cư: danh mục trong Luật và trang của Bảo hiểm xã hội Việt Nam

Đối với căn cứ này, khoản 2 Điều 78 yêu cầu bổ sung vào hồ sơ bản sao giấy xác nhận của cơ quan có thẩm quyền về việc thôi quốc tịch Việt Nam, hoặc bản dịch tiếng Việt được chứng thực hoặc công chứng của một trong 4 loại giấy tờ. 2 vế nối với nhau bằng chữ “hoặc”, nên xét theo câu chữ, thôi quốc tịch không phải điều kiện để hưởng bảo hiểm xã hội một lần; việc thôi quốc tịch và nhập quốc tịch nước ngoài đã được trình bày trong bài về Luật Quốc tịch.

Trang thủ tục vẫn ghi Luật số 58/2014/QH13 và Nghị quyết số 93/2015/QH13 trong số các căn cứ pháp lý; khoản 2 Điều 140 của Luật đã chấm dứt hiệu lực của cả hai từ ngày 1/7/2025. Ô ngày ban hành của trang để trống. Bộ Tài chính đã đưa thủ tục này vào danh mục thủ tục được sửa đổi theo Luật năm 2024 tại Quyết định số 2270/QĐ-BTC ngày 19/8/2026; chưa đọc phụ lục của quyết định này.

Nghị định số 158/2025/NĐ-CP chỉ quy định chi tiết điểm đ khoản 1 Điều 70 (Điều 14), và trong các trang nghị định đã đọc không có quy định nào xác định các giấy tờ hợp pháp khác tại điểm d khoản 2 Điều 78. Vì vậy chưa rõ cơ quan bảo hiểm xã hội áp dụng danh mục nào khi tiếp nhận hồ sơ, và cả Luật lẫn trang của Bảo hiểm xã hội Việt Nam đều không nêu loại giấy phép cư trú diện đầu tư nào.

Dự án luật sẽ đưa quy định về hồ sơ xuống nghị định

Dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật do Chính phủ trình đang được Quốc hội xem xét tại kỳ họp dự kiến từ ngày 17/10 đến ngày 20/11/2026. Theo tường thuật, ngày 21/10 Bộ trưởng Bộ Nội vụ trình Quốc hội rằng dự án luật bãi bỏ các quy định về hồ sơ, thủ tục trong Luật và giao Chính phủ quy định chi tiết, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027 theo đề nghị.

Một đại biểu, theo báo của chính Quốc hội, cho biết các quy định về hồ sơ trong Luật sẽ hết hiệu lực từ ngày đó và đề nghị có quy định chuyển tiếp. Dự án luật chưa được thông qua.

Chưa đọc văn bản dự án luật nên chưa rõ Điều 78 có nằm trong các quy định bị bãi bỏ hay không. Khoản 7 Điều 5 áp dụng pháp luật tại thời điểm hưởng chế độ; các văn bản đã đọc không nêu hồ sơ còn đang giải quyết vào ngày 1/3/2027 sẽ được xử lý ra sao nếu dự án luật được thông qua như đề nghị.

Điều ước quốc tế

Khoản 4 Điều 8 quy định trường hợp điều ước quốc tế cho phép tính thời gian tham gia bảo hiểm xã hội ở Việt Nam và ở nước ngoài để xét điều kiện hưởng chế độ. Hiệp định song phương về bảo hiểm xã hội duy nhất tìm thấy là với Hàn Quốc, có hiệu lực từ ngày 1/1/2024: Hiệp định áp dụng cho chế độ hưu trí và tử tuất, và cộng gộp thời gian tham gia ở cả hai nước để tính lương hưu. Qua 2 đợt tra cứu, chưa thấy hiệp định thứ hai.

Hệ quả với người quản lý doanh nghiệp và gia đình ra đi

• Người quản lý doanh nghiệp thuộc diện tham gia dù không hưởng lương (điểm n khoản 1 Điều 2), và khoản 1 Điều 70 chỉ áp dụng khi việc tham gia đã chấm dứt.
• Thành viên gia đình có quá trình làm việc phải chọn giữa nhận bảo hiểm xã hội một lần, hưởng lương hưu nếu đủ điều kiện, và bảo lưu thời gian đóng; thời gian đã nhận một lần không được tính lại về sau.
• Giấy tờ chứng minh việc định cư là giấy tờ do nước ngoài cấp. Một loại giấy phép cư trú diện đầu tư cụ thể có đáp ứng “thẻ thường trú dài hạn” của Luật hay mốc 5 năm của trang thủ tục hay không thì chưa rõ.

Đã biết, chưa biết và mốc tiếp theo

Chưa xem xét việc xử lý thuế đối với khoản hưởng một lần, ở Việt Nam hay ở nước ngoài, và việc khoản này có thuộc tài sản hình thành tại Việt Nam theo quy định về chuyển tiền ra nước ngoài khi đi định cư hay không.

Chưa đọc phụ lục của Quyết định số 2270/QĐ-BTC, văn bản dự án luật và các trang của Nghị định số 158/2025/NĐ-CP ngoài các trang 2 đến 3, 10 và 12 đến 18; cũng chưa rõ hồ sơ có nộp được từ nước ngoài hoặc qua người đại diện hay không.