Thủ tướng Anh nêu khả năng tái gia nhập EU, chưa quy định nào thay đổi

Ngày 12/10, Thủ tướng Anh Andy Burnham phát biểu trước Hạ viện rằng sau hội nghị thượng đỉnh Anh–EU ngày 20/11 mà văn phòng ông đã công bố, nước Anh nên “thiết lập một cuộc đối thoại nghiêm túc về các phương án khác nhau” cho quan hệ dài hạn với Liên minh châu Âu (EU). Trước đó, ngày 30/9, ông nói với BBC rằng việc tái gia nhập EU nằm trong số các phương án mà chính phủ “có thể xem xét”. Trả lời chất vấn tại Hạ viện, ông nói: “Không có đề xuất nào về trưng cầu dân ý; không có thỏa thuận nào trên bàn.”

Với một gia đình Việt Nam, những phát biểu này chưa thay đổi quy định nào. Các phát biểu mô tả một cuộc đối thoại chưa diễn ra. Theo cách hiểu của TLT, bài phát biểu tại đại hội đảng, tuyên bố trước Hạ viện và phiên thảo luận kiến nghị đều không tác động đến diện Innovator Founder (nhà sáng lập doanh nghiệp đổi mới sáng tạo), diện Global Talent (tài năng toàn cầu), hay vị thế của công dân Anh sinh tại Việt Nam; không có thay đổi nào đối với các diện nhập cư của Anh được công bố. Việc Anh tái gia nhập EU sẽ phải theo thủ tục gia nhập của EU. Thủ tướng cũng cho biết ông giữ đúng những lời cam kết tổ chức tổng tuyển cử và một cuộc trưng cầu dân ý đầy đủ trước khi tìm cách gia nhập.

Thủ tướng đã nói gì

Trong bài phát biểu tại đại hội Công đảng ở Liverpool ngày 29/9, theo bản ghi do đảng này công bố, ông Burnham cho biết sẽ “tận dụng dịp diễn ra hội nghị thượng đỉnh” để trình bày “những gì tôi cho là các phương án khác nhau cho quan hệ dài hạn của nước Anh với các đối tác châu Âu”, và “xem liệu có thể đạt được đồng thuận quanh một phương án hay không”.

Ngày hôm sau, trên chương trình Today của đài BBC Radio 4, theo tường thuật của báo Guardian, ông nói nước Anh có thể giữ nguyên hiện trạng, xem xét một liên minh thuế quan hoặc thị trường chung, “hoặc chúng ta có thể đi đến cùng”. Ông nói với Chris Mason của BBC rằng “quay ngay lại với một đề xuất và một cuộc trưng cầu dân ý về đề xuất đó không phải là việc đúng đắn vào lúc này”. Khi được hỏi liệu cương lĩnh tranh cử tương lai của Công đảng có thể hứa hẹn một cuộc trưng cầu dân ý về việc gia nhập hay đứng ngoài EU hay không, ông đáp: “Vâng, những điều như vậy là có thể.”

Tại Hạ viện ngày 12/10, ông đặt hội nghị thượng đỉnh lên hàng đầu: “Ưu tiên trước mắt của chúng ta là bảo đảm hội nghị thượng đỉnh đạt kết quả thành công”. Cuộc đối thoại về các phương án sẽ diễn ra sau đó, và “công chúng Anh sẽ là người làm chủ”.

Ông nói với các nghị sĩ rằng ông “không sẵn sàng xem xét lại các lằn ranh đỏ trong cương lĩnh tranh cử của chúng tôi”, mà theo ông “bao gồm tự do di chuyển”. Cương lĩnh tranh cử năm 2024 của Công đảng viết rằng “nước Anh sẽ tiếp tục đứng ngoài EU” và hứa “không quay lại thị trường chung, liên minh thuế quan hay tự do di chuyển”. Theo cách hiểu của TLT, các lằn ranh đỏ áp dụng cho nhiệm kỳ Quốc hội hiện tại, còn các phương án thuộc phạm vi dài hạn; Thủ tướng chưa diễn đạt theo cách đó.

Nghị sĩ Đảng Bảo thủ Sir Edward Leigh đề nghị ông tán thành một tuyên bố, bằng lời của chính ông Leigh, trong đó có câu: “Tôi cam kết tuyệt đối rằng tôi sẽ không tìm cách gia nhập EU trừ khi trước đó có một cuộc tổng tuyển cử và tôi đưa ra cho người dân Anh một cuộc trưng cầu dân ý đầy đủ.” Ông Burnham đáp: “Tôi giữ đúng từng lời trong đó.”

Chính phủ đã nói gì hồi tháng 1

Ngày 7/1/2026, dưới thời thủ tướng tiền nhiệm, Văn phòng Nội các trả lời một bản kiến nghị kêu gọi Anh nộp đơn tái gia nhập: “Vương quốc Anh sẽ không tái gia nhập EU.”

Bản kiến nghị, với 111.687 chữ ký, được đưa ra thảo luận tại phòng họp Westminster Hall của Hạ viện ngày 12/10. Khi nghị sĩ Pete Wishart của Đảng Dân tộc Scotland (SNP) hỏi việc tái gia nhập có phải là “một phương án” không và sẽ được xem xét ra sao, ông Mark Ferguson, một bộ trưởng thuộc Văn phòng Nội các, nói ông sẽ không “đi xa hơn những gì Thủ tướng đã nói chiều nay”; sau đó, ông cho biết Thủ tướng “sẽ trình bày các phương án … quanh dịp hội nghị thượng đỉnh vào tháng 11”. Phiên thảo luận kết thúc khi Hạ viện thông qua đề nghị ghi nhận rằng Hạ viện “đã xem xét” bản kiến nghị; theo cách hiểu của TLT, một đề nghị dưới hình thức này không quyết định điều gì.

Phía Brussels đã nói gì

Trong bài ngày 30/9, báo Guardian dẫn lời một người phát ngôn của Ủy ban châu Âu: “Chính phủ Anh là bên nêu ra họ muốn phát triển quan hệ với EU theo hướng nào trong thời gian tới. Chúng tôi vẫn sẵn sàng trao đổi về các phương án mà phía Anh có thể đưa ra.” Bài báo cũng cho biết các quan chức EU không được nêu tên đã nói với phía Anh rằng Anh được hoan nghênh tham gia liên minh thuế quan hoặc thị trường chung thông qua Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA); tờ báo nói thêm rằng tham gia thị trường chung đồng nghĩa với chấp nhận tự do di chuyển của người dân.

Hội nghị thượng đỉnh ngày 20/11

Ngày diễn ra hội nghị do chính phủ Anh công bố: Ông Burnham sẽ gặp Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tại Brussels ngày 20/11. Trong tuyên bố chung tháng 12/2025, hai bên đặt mục tiêu hoàn tất trước hội nghị lần này chương trình trải nghiệm dành cho thanh niên, thỏa thuận về thực phẩm (vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật) và việc liên kết hệ thống mua bán phát thải của mỗi bên; ngày 12/10, Thủ tướng nói với các nghị sĩ rằng 3 thỏa thuận này vẫn “còn trên bàn”, và chưa thỏa thuận nào có hiệu lực.

Tái gia nhập sẽ diễn ra thế nào

Khoản 5 Điều 50 Hiệp ước về Liên minh châu Âu, theo văn bản hiệp ước do Cơ quan Nghiên cứu của Nghị viện châu Âu công bố, quy định: “Nếu một quốc gia đã rút khỏi Liên minh xin gia nhập trở lại, đơn xin đó phải tuân theo thủ tục nêu tại Điều 49.” Theo tài liệu tóm lược của Nghị viện châu Âu và theo mô tả của Ủy ban châu Âu, thủ tục này như sau: Đơn gia nhập được gửi tới Hội đồng Liên minh châu Âu, cơ quan này đề nghị Ủy ban châu Âu đưa ra ý kiến; đàm phán chỉ bắt đầu khi các chính phủ EU quyết định nhất trí; hiệp ước gia nhập cần có sự chấp thuận của Nghị viện châu Âu và sự phê duyệt nhất trí của Hội đồng Liên minh châu Âu; và mọi quốc gia thành viên cùng nước xin gia nhập phải phê chuẩn hiệp ước theo quy định hiến pháp của mình.

Những gì vẫn giữ nguyên hiệu lực

Công dân Anh, kể cả người đã nhập quốc tịch, vẫn chịu sự ràng buộc của quy tắc 90/180 ngày của khu vực Schengen; khi trả lời một ý kiến về vận tải đường bộ ngày 12/10, ông Ferguson nói “mọi công dân Vương quốc Anh đều bị ràng buộc” bởi quy tắc này. Hệ thống Xuất nhập cảnh (EES) của EU đăng ký công dân ngoài EU lưu trú ngắn hạn; theo cách hiểu của TLT, nhóm này bao gồm công dân Anh. Hệ thống cấp phép du lịch của EU dành cho công dân được miễn thị thực, ETIAS, “hiện chưa vận hành”; theo cách hiểu của TLT, hệ thống này, khi đi vào hoạt động, sẽ áp dụng với du khách mang quốc tịch Anh.

Không phát biểu nào trong tháng này tác động đến quyền cư trú theo Hiệp định về việc Anh rút khỏi EU năm 2019. Các quyền này áp dụng cho công dân Anh đã sinh sống tại một quốc gia thành viên EU theo pháp luật EU trước ngày 31/12/2020 và tiếp tục sinh sống tại đó, cùng công dân EU ở Anh theo cùng điều kiện; người được hưởng giữ các quyền này suốt đời, trừ khi không còn đáp ứng điều kiện, và quyền thường trú chỉ mất khi vắng mặt quá 5 năm liên tục.

Các diện Innovator Founder và Global Talent là quy định nhập cư của Anh, nằm ngoài mọi thỏa thuận với EU. TLT đã trình bày riêng cách các văn bản thị thực của EU và Anh hiện nay xử lý vấn đề quốc tịch theo đầu tư.

Những điều bài viết này chưa xác lập

TLT không tìm thấy điều khoản tham chiếu, cơ quan chủ trì, phương pháp hay lịch trình nào cho việc xem xét các phương án; mốc thời gian duy nhất được ghi nhận là “quanh dịp hội nghị thượng đỉnh”, và tường thuật của BBC không có chi tiết nào về cách đo lường sự đồng thuận. Danh sách các phương án chỉ xuất hiện trong các cuộc phỏng vấn với BBC theo tường thuật của báo chí, không có trong văn bản chính thức nào. Phản hồi của Ủy ban châu Âu chỉ được ghi nhận qua báo Guardian, và TLT không xác nhận được ngày 20/11 trên trang web của một cơ quan EU. TLT chưa đọc bản thân Điều 49 trên EUR-Lex; thủ tục nêu trên lấy theo mô tả của Nghị viện châu Âu và Ủy ban châu Âu. TLT chưa kiểm tra các thay đổi khác về quy định nhập cư trong tuần này, và không tìm thấy ngày khởi động ETIAS đã được công bố.