Nghị sĩ Latvia đề xuất bỏ diện cư trú qua quỹ 150.000 EUR

Năm nghị sĩ Quốc hội Latvia (Saeima) đã trình dự luật bãi bỏ căn cứ cấp phép cư trú thông qua khoản đầu tư 150.000 EUR vào quỹ trong Luật Di trú. Dự luật số 1521/Lp14, trình ngày 3/9/2026 và chuyển tới ủy ban ngày 10/9, đề xuất xóa điểm 36 khoản 1 Điều 27. Quy định này xác lập căn cứ xin cư trú tạm thời tối đa 5 năm thông qua khoản đầu tư 150.000 EUR. Người nộp đơn chuyển khoản đầu tư cho đơn vị quản lý quỹ đầu tư thay thế do Nhà nước thành lập. Quy định có hiệu lực ngày 15/9, tức 12 ngày sau khi nhóm nghị sĩ trình dự luật bãi bỏ. Luật Di trú mang quy định này thay thế đạo luật năm 2002 kể từ cùng ngày.

Video · 0:54Xem bản tin video dưới một phútKèm mốc giờ và bản chữ

Nội dung dự luật

Dự luật dài 1 trang, gồm 3 nội dung sửa đổi. Nội dung thứ nhất xóa toàn bộ điểm 36 khoản 1 Điều 27. Nội dung thứ hai xóa cụm “và điểm 36” tại khoản 7 và khoản 8 Điều 27. Nội dung thứ ba xóa cụm “hoặc 36” tại 4 vị trí khác, gồm Điều 28, Điều 30, khoản 4 Điều 34 và điểm 23 Điều 44. Dự luật đề xuất bãi bỏ hoàn toàn căn cứ này, không thu hẹp phạm vi áp dụng. Văn bản không hạ ngưỡng đầu tư, không có điều khoản bảo lưu quyền hoặc hiệu lực pháp lý, cũng không có quy định chuyển tiếp hay quy định về thời điểm có hiệu lực.

Nhóm nghị sĩ trình dự luật theo điểm 4 khoản 1 Điều 79 Nội quy Saeima, theo đó bất kỳ nhóm 5 nghị sĩ nào cũng có quyền trình dự luật. Nhóm này gồm Andris Šuvajevs, Andris Sprūds, Liene Gātere, Kaspars Briškens và Jana Simanovska. Trong ý kiến ngày 7/9 do Chủ tịch Quốc hội Daiga Mieriņa ký, Đoàn Chủ tịch đề nghị giao Ủy ban Quốc phòng, Nội vụ và Phòng chống tham nhũng chủ trì xem xét dự luật. Phiên họp toàn thể đã chuyển dự luật tới ủy ban này ngày 10/9.

Điểm 36 quy định những gì

Điểm 36 khoản 1 Điều 27 Luật Di trú đặt ra căn cứ xin giấy phép cư trú tạm thời tối đa 5 năm. Người nộp đơn phải ký hợp đồng và chuyển ít nhất 150.000 EUR cho đơn vị quản lý quỹ đầu tư thay thế do Nhà nước thành lập, với thời hạn đầu tư không dưới 5 năm, đồng thời nộp thêm 10.000 EUR vào ngân sách nhà nước. Quy định này tạo căn cứ để xin giấy phép, không bảo đảm người nộp đơn sẽ được cấp phép.

Giấy phép cấp theo diện này cũng phải đáp ứng điều kiện trong suốt thời gian có hiệu lực. Câu thứ hai của điểm 36 yêu cầu đơn vị quản lý quỹ xác nhận rằng hợp đồng đầu tư chưa chấm dứt và số dư không xuống dưới 150.000 EUR. Giấy phép chỉ tiếp tục có hiệu lực khi đáp ứng yêu cầu đó; nghĩa vụ duy trì khoản đầu tư vì vậy kéo dài suốt thời hạn giấy phép.

Nhận định sau đây về đơn vị quản lý quỹ chỉ dựa trên câu chữ của luật, không xác định tình hình thực tế. Trong toàn bộ văn bản hợp nhất đang có hiệu lực, chuỗi ký tự tiếng Latvia “fond” xuất hiện đúng 2 lần và “pārvaldniek” xuất hiện đúng 2 lần; cả 4 lần đều nằm trong điểm 36 khoản 1 Điều 27. Không có điều khoản nào khác trong Luật Di trú thành lập một đơn vị quản lý như vậy, nêu tên đơn vị cụ thể hoặc buộc bất kỳ cơ quan nào thành lập đơn vị đó. Bài viết này không trả lời câu hỏi liệu đơn vị đó có tồn tại trên thực tế hay không.

Nội dung của 4 quy định dẫn chiếu

4 quy định dẫn chiếu tới điểm 36 đề cập đến việc đình chỉ cấp phép, từ chối cấp phép, nơi tiếp nhận khoản tiền và quyền làm việc. Trong đó, 3 quy định có nội dung liên quan trực tiếp đến người đang có hồ sơ cư trú.

Điều 28 trao quyền đình chỉ cấp giấy phép theo điểm 10 hoặc điểm 36 khoản 1 Điều 27 trong tối đa 5 năm. Trước khi quyết định, Chính phủ phải đánh giá tác động đối với an ninh quốc gia hoặc phát triển kinh tế gắn với số lượng người nước ngoài trong nước và mức độ tập trung của họ tại một địa bàn. Chính phủ xác định công dân nước thứ ba nào thuộc diện đình chỉ và thời gian đình chỉ. Theo khoản 1 Điều 29, quyết định đình chỉ còn ngăn việc cấp giấy phép tiếp theo, nên phạm vi áp dụng bao gồm cả gia hạn, không chỉ cấp lần đầu. Khoản 4 Điều 34 quy định hệ quả cụ thể: Cơ quan có thẩm quyền không cấp giấy phép cho người nộp đơn thuộc phạm vi hạn chế theo Điều 28.

Điều 30 quy định khoản tiền được ghi có vào tài khoản Kho bạc dành cho chương trình thuộc ngân sách cơ bản của Nhà nước mang tên “Chương trình Phát triển kinh tế”. Điều 44 liệt kê những người có quyền làm việc không bị hạn chế; điểm 23 của điều này bao gồm người có giấy phép theo điểm 10 hoặc điểm 36 khoản 1 Điều 27.

Diện cư trú mà dự luật giữ nguyên

Dự luật chỉ bãi bỏ một căn cứ cư trú theo đầu tư, không xóa bỏ toàn bộ các diện cư trú gắn với đầu tư tại Latvia. Điểm 10 khoản 1 Điều 27 vẫn giữ nguyên, cho phép xin cư trú tối đa 2 năm thông qua đầu tư vào vốn điều lệ của doanh nghiệp và nộp thêm 10.000 EUR vào ngân sách nhà nước. Mức đầu tư khởi điểm là 50.000 EUR nếu doanh nghiệp sử dụng không quá 50 lao động và có doanh thu hoặc tổng tài sản trên bảng cân đối kế toán không vượt quá 10 triệu EUR. Quy định giới hạn số người nước ngoài được cấp phép ở mức 10 người cho mỗi doanh nghiệp. Giấy phép của từng người chỉ tiếp tục có hiệu lực khi doanh nghiệp đáp ứng mức thuế tối thiểu phải nộp hằng năm.

Cách sửa câu chữ thể hiện rõ sự phân biệt này. Cả 4 quy định dẫn chiếu đều ghi “điểm 10 hoặc 36”; dự luật chỉ xóa “hoặc 36”, giữ lại điểm 10 ở tất cả các vị trí.

Lập luận của nhóm đề xuất

Bản thuyết minh cho rằng việc cấp quyền cư trú để đổi lấy khoản đóng góp tài chính mà văn bản đánh giá là quá thấp gây ra rủi ro cao và không tương xứng đối với an ninh quốc gia và uy tín của Nhà nước, bên cạnh nguy cơ rửa tiền và lách các biện pháp trừng phạt. Theo bản thuyết minh, căn cứ cư trú này không phù hợp với mục đích của Luật Di trú vì dựa trên khả năng tài chính của người nộp đơn, thay vì nhu cầu thị trường lao động, an ninh, các lợi ích công khách quan khác hoặc chính sách hội nhập.

Bản thuyết minh viện dẫn cách tiếp cận chung của Liên minh châu Âu đối với rủi ro từ việc cấp quyền cư trú theo đầu tư, đồng thời dẫn các đánh giá của MONEYVAL, Ủy ban chuyên gia đánh giá các biện pháp chống rửa tiền và tài trợ khủng bố. Văn bản cho biết nhóm soạn thảo đã sử dụng các đánh giá rủi ro do cơ quan có thẩm quyền cung cấp trong quá trình thông qua quy định, cùng kết luận của ủy ban điều tra thuộc Saeima về giấy phép cư trú cấp trên cơ sở đầu tư. Bản thuyết minh cũng ghi nhận không có cuộc tham vấn riêng nào diễn ra.

Về ngân sách, bản thuyết minh nhận định dự luật sẽ không gây tác động tiêu cực vì đến thời điểm đó, ngân sách nhà nước chưa nhận khoản nộp nào thuộc loại này. Nhận định ấy gắn với ngày lập văn bản, 3/9, tức 12 ngày trước khi quy định có hiệu lực. Nội dung này không chứng minh bất cứ điều gì về mức độ sử dụng diện cư trú sau ngày 15/9.

Thời gian còn lại trong nhiệm kỳ

Latvia tổ chức bầu cử Quốc hội khóa XV ngày 3/10/2026, theo lịch do Ủy ban Bầu cử Trung ương công bố. Nhiệm kỳ của nghị sĩ kết thúc khi Quốc hội mới được bầu họp phiên đầu tiên.

Điều 39 Nội quy Saeima quy định việc chuyển tiếp dự luật giữa các nhiệm kỳ và yêu cầu đáp ứng đồng thời các điều kiện. Nếu một dự luật chưa hoàn tất quá trình xem xét trong nhiệm kỳ nhưng đã qua 1 hoặc 2 lần đọc — các vòng xem xét theo thủ tục lập pháp — Quốc hội khóa tiếp theo có thể quyết định tiếp tục xem xét. Tuy nhiên, quyết định này chỉ được đưa ra theo đề nghị của Tổng thống, Chính phủ, một ủy ban hoặc 5 nghị sĩ, và chỉ trong kỳ họp đầu tiên của khóa mới. Dự luật được chuyển tiếp theo cơ chế đó được coi là đã thông qua lần đọc thứ nhất. Quốc hội đương nhiệm chỉ có thể quyết định tiếp tục xem xét dự luật đã trình Quốc hội khóa liền trước.

Tính đến ngày 19/9, sổ đăng ký chưa ghi nhận lần đọc nào đối với dự luật 1521/Lp14. Bước xử lý gần nhất được ghi nhận là việc chuyển dự luật tới ủy ban ngày 10/9; mục thời hạn vẫn để trống. Theo câu chữ của khoản 2 Điều 39, một dự luật chưa qua lần đọc nào chưa đáp ứng điều kiện của cơ chế này. Với tình trạng hiện tại, dự luật chưa đủ điều kiện để Quốc hội khóa tới tiếp tục xem xét.

Những điểm chưa rõ

Dự luật không có quy định chuyển tiếp, nên văn bản không đề cập cách xử lý giấy phép đã cấp hoặc hồ sơ đã nộp theo căn cứ này. Các nguồn được tham khảo cho bài viết chưa công bố liệu có ai nộp hồ sơ từ ngày 15/9 hay không. Nội dung bài viết không khẳng định diện cư trú này đã có người sử dụng, cũng không khẳng định điều ngược lại.

Luật ấn định thời hạn ban hành các quy định hướng dẫn thi hành và đặt ra cơ chế áp dụng tạm thời. Điểm 3 phần quy định chuyển tiếp yêu cầu Chính phủ ban hành văn bản hướng dẫn theo một danh mục dài các điều khoản trước ngày 1/12/2027. Danh mục có Điều 28 và Điều 30, nhưng không có Điều 27. Trong thời gian chờ các văn bản mới có hiệu lực, và không muộn hơn ngày 1/12/2027, các quy định hiện hành của Chính phủ được nêu đích danh vẫn áp dụng trong phạm vi không trái với luật mới. Bản thân luật không cho biết các cơ chế cần thiết để vận hành diện cư trú này đã đầy đủ hay chưa; bài viết không đưa ra kết luận theo hướng nào.

Hai vấn đề còn cần theo dõi, trong đó chỉ một vấn đề liên quan đến dự luật. Vấn đề thứ nhất là liệu dự luật có trải qua một lần đọc trước khi nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIV kết thúc hay không. Đây là điều kiện dự luật chưa đáp ứng, dù không phải điều kiện duy nhất tại khoản 2 Điều 39. Vấn đề thứ hai nằm ở Điều 28, vốn đã trao cho Chính phủ quyền đình chỉ cấp giấy phép theo căn cứ này đối với công dân một số nước thứ ba trong tối đa 5 năm, sau khi thực hiện đánh giá theo yêu cầu. Bài viết chưa xác định Chính phủ đã sử dụng quyền đó hay chưa.