Giấy chứng nhận cư trú thuế: Hồng Kông chỉ cấp để áp dụng hiệp định, UAE cấp cho cả mục đích khác
Edward Nguyen
Singapore và Việt Nam cấp giấy chứng nhận để áp dụng hiệp định; Nghị định 253/2026 lấy giấy chứng nhận làm căn cứ chứng minh cư trú nước ngoài cho người có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam, có mặt dưới 183 ngày.
Từ ngày 1/7/2026, quy định của Việt Nam lấy giấy chứng nhận do cơ quan thuế cấp làm căn cứ chứng minh cư trú thuế, áp dụng cho người rời Việt Nam nhưng còn nơi ở thường xuyên tại đây và nhà đầu tư nước ngoài nhận thu nhập tại Việt Nam. Trong bốn cơ quan được xem xét, chỉ UAE cấp giấy chứng nhận cho cả những mục đích ngoài việc áp dụng hiệp định tránh đánh thuế hai lần (sau đây gọi là hiệp định thuế).
Pháp luật Việt Nam yêu cầu gì
Theo khoản 3 Điều 4 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, cá nhân có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam nhưng thực tế có mặt tại Việt Nam dưới 183 ngày trong năm tính thuế là cá nhân cư trú tại Việt Nam nếu không chứng minh được mình là cá nhân cư trú của nước nào. Nghị định căn cứ vào “Giấy chứng nhận cư trú” để chứng minh việc đó.
Nếu nước hoặc vùng lãnh thổ của cá nhân đã ký hiệp định thuế với Việt Nam nhưng không có quy định cấp giấy chứng nhận cư trú, cá nhân cung cấp bản chụp hộ chiếu để chứng minh thời gian cư trú. Một bài trước về tiêu chí nơi ở giải thích thế nào là nơi ở thường xuyên. Cá nhân cư trú chịu thuế trên thu nhập phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam (điểm a khoản 2 Điều 6).
Cá nhân là đối tượng cư trú của nước ngoài đề nghị miễn, giảm thuế theo hiệp định đối với thu nhập phát sinh tại Việt Nam nộp giấy chứng nhận cư trú do cơ quan thuế của nước cư trú cấp, đã được hợp pháp hóa lãnh sự và ghi rõ năm tính thuế liên quan (Thông tư 89/2026/TT-BTC, điểm b khoản 1 Điều 76). Giấy này là một phần của hồ sơ đề nghị miễn, giảm thuế, nộp cùng hồ sơ khai thuế của lần khai thuế đầu tiên (khoản 1 Điều 76).
Nếu chưa có giấy chứng nhận của năm đó, cá nhân nộp giấy của năm liền trước, và giấy của năm tính thuế liên quan phải được gửi trong 15 ngày trước khi hợp đồng làm việc tại Việt Nam hoặc năm tính thuế kết thúc, tùy thời điểm nào đến trước (khoản 3 Điều 76). Nếu vẫn chưa có, cá nhân cam kết gửi trong quý ngay sau ngày kết thúc năm tính thuế (khoản 4 Điều 76).
Bốn cơ quan đặt cạnh nhau
Việt Nam có hiệp định thuế với cả ba nơi còn lại. Inland Revenue Department (IRD) của Hồng Kông liệt kê hiệp định với Việt Nam có hiệu lực từ ngày 12/8/2009. Danh sách hiệp định của Việt Nam do OECD công bố ghi Singapore (có hiệu lực từ ngày 9/9/1994) và UAE (ngày 12/4/2010).
| Cơ quan, giấy tờ | Ai đủ điều kiện | Mục đích | Kỳ cấp, thời hạn, phí |
|---|---|---|---|
| Việt Nam: Cơ quan thuế quản lý trực tiếp nơi người đề nghị đăng ký thuế; mẫu 07/HTQT | Là đối tượng cư trú theo Điều 4 của hiệp định; khoản 3 Điều 44 Thông tư 89 không đặt ngưỡng số ngày, nhưng mẫu 06/HTQT yêu cầu cá nhân khai số ngày có mặt tại Việt Nam | Áp dụng hiệp định; mẫu nêu tên hiệp định với đối tác | Ghi rõ thời gian “từ … đến …”; 7 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ; Điều 44 không nêu phí |
| UAE: Federal Tax Authority (FTA); Tax Residency Certificate | Có mặt 183 ngày trong 12 tháng; hoặc 90 ngày, có giấy phép cư trú hoặc quốc tịch UAE hay một nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), đồng thời có nơi ở hoặc việc làm tại UAE; hoặc có nơi cư trú thường xuyên hoặc nơi cư trú chính và có trung tâm lợi ích tài chính và cá nhân tại UAE. Trường hợp áp dụng hiệp định thì theo tiêu chí của hiệp định đó | Theo hiệp định (Quyết định Bộ trưởng 247/2023) hoặc mục đích khác (Quyết định 85/2022 của Nội các, Điều 5) | Một năm dương lịch hoặc 12 tháng bất kỳ, không bao giờ cho kỳ trong tương lai; 10 ngày làm việc; 50 AED phí nộp hồ sơ cộng 1.000 AED với cá nhân không có mã số thuế doanh nghiệp |
| Singapore: Inland Revenue Authority of Singapore (IRAS); Certificate of Residence | Chỉ cá nhân là đối tượng cư trú thuế; mẫu đơn yêu cầu khai có mặt hoặc làm việc tại Singapore ít nhất 183 ngày trong kỳ cơ sở tính thuế (basis period) | Đề nghị hưởng ưu đãi theo hiệp định | Mỗi mẫu đơn cho một năm tính thuế (Year of Assessment), được nộp trước tối đa một năm tính thuế; 2 đến 3 tuần; trang dành cho cá nhân không nêu phí |
| Hồng Kông: IRD; Certificate of Resident Status | Cư trú thường xuyên; hoặc ở Hồng Kông quá 180 ngày trong một năm tính thuế (year of assessment); hoặc quá 300 ngày trong hai năm tính thuế liên tiếp | Chỉ để áp dụng hiệp định | Các năm dương lịch đề nghị, tối đa 3 năm trong một hồ sơ; mục tiêu 21 ngày làm việc; không thu phí |
Mục đích của giấy chứng nhận
Trong mục Câu hỏi thường gặp, IRD trả lời “Không” đối với việc cấp giấy chứng nhận khi không có hiệp định, cũng như đối với việc cấp cho mọi mục đích khác ngoài việc áp dụng hiệp định. IRAS mô tả giấy chứng nhận của mình là thư xác nhận để hưởng ưu đãi theo hiệp định, còn mẫu của Việt Nam viện dẫn một hiệp định.
FTA liệt kê loại giấy chứng nhận “cho các mục đích khác ngoài việc áp dụng hiệp định” bên cạnh loại dùng cho hiệp định. Cơ sở pháp lý là Điều 5 Quyết định số 85/2022 của Nội các, đọc theo bản tiếng Anh do FTA đăng, bản mà FTA ghi là không chính thức.
Năm tính thuế mà giấy chứng nhận bao trùm
Năm tính thuế (year of assessment) của Hồng Kông tính từ ngày 1/4 đến ngày 31/3 năm sau, nhưng mẫu của IRD hỏi năm dương lịch đề nghị và đếm số ngày ở Hồng Kông theo các khoảng từ tháng 4 đến tháng 3 quanh năm đó. Với thu nhập từ tiền lương, tiền công và kinh doanh của cá nhân cư trú, kỳ tính thuế của Việt Nam là năm dương lịch (điểm a khoản 1 Điều 66 Nghị định 253).
Điểm a khoản 4 Điều 8 Thông tư 95/2026/TT-BTC, theo trích dẫn trên một ấn phẩm thuộc Bộ Tài chính, là quy định chung, nói về “Bên ký kết” và không nêu tên nước nào.
Với người đồng thời là đối tượng cư trú của cả hai nước khi năm tính thuế của hai nước khác nhau, thông tư coi người đó là đối tượng cư trú của Việt Nam nếu trong năm tính thuế chủ yếu làm việc và thường xuyên sống tại Việt Nam. Với khoảng thời gian đầu năm tính thuế của Việt Nam thuộc năm tính thuế trước của Bên ký kết, thông tư coi người đó là đối tượng cư trú của Bên ký kết, cho mục đích quyết toán thuế tại cả hai nước.
Khi nào nộp được hồ sơ
UAE cấp cho cá nhân ngay khi đáp ứng tiêu chí cư trú và không cấp cho kỳ trong tương lai. Mẫu đơn của Singapore cho phép nộp trước tối đa một năm tính thuế (Year of Assessment).
Giấy chứng nhận không làm được gì
Hướng dẫn của FTA nêu rằng việc có giấy phép cư trú không tự động khiến một người trở thành cá nhân cư trú thuế của UAE, và FTA có thể thu hồi giấy chứng nhận nếu dữ kiện thay đổi. IRD nêu rằng giấy chứng nhận của mình không bảo đảm việc xin hưởng ưu đãi theo hiệp định sẽ thành công: Đối tác hiệp định là bên quyết định.
Hệ quả đối với độc giả Việt Nam
- Cá nhân cư trú tại Việt Nam còn giữ nơi đăng ký thường trú, có mặt tại Việt Nam dưới 183 ngày và chuyển sang Hồng Kông hoặc Singapore sẽ thấy cả hai cơ quan cấp giấy chứng nhận nhằm phục vụ việc hưởng ưu đãi theo hiệp định. Mẫu của IRD yêu cầu khai khoản thu nhập mà người đó đề nghị hưởng ưu đãi. Chưa xác định được liệu một trong hai cơ quan có cấp giấy khi mục đích duy nhất là chứng minh theo khoản 3 Điều 4, mà không gắn với việc xin miễn, giảm thuế cho một khoản thu nhập cụ thể.
- Nhà quản lý hoặc nhà đầu tư nước ngoài đề nghị miễn, giảm thuế theo hiệp định đối với thu nhập nhận tại Việt Nam nộp giấy chứng nhận đã hợp pháp hóa lãnh sự của năm liên quan trong hồ sơ đề nghị miễn, giảm thuế, cùng hồ sơ khai thuế đầu tiên; khoản 3 và khoản 4 Điều 76 xử lý trường hợp giấy chứng nhận chưa được cấp.
Điều bài viết chưa xác lập được
- Chưa rõ IRAS hoặc IRD có cấp giấy chứng nhận khi mục đích duy nhất là chứng minh theo khoản 3 Điều 4 hay không.
- Cụm “hợp pháp hóa lãnh sự” ở Điều 76 có bao gồm chứng nhận Apostille hay không: Công ước Apostille có hiệu lực với Việt Nam từ ngày 11/9/2026, sau ngày Thông tư 89 được ký.
- Chưa rõ có khoản phí nào áp dụng cho giấy chứng nhận của Việt Nam ngoài quy định tại Điều 44 (vốn không nêu mức phí) hay không, và cơ quan nào tiếp nhận đề nghị của người không nộp tờ khai thuế.
- Thông tư 95/2026/TT-BTC được đọc qua bản do một công ty kiểm toán đăng tải và qua đoạn trích của ấn phẩm thuộc Bộ Tài chính, không phải trên cổng thông tin của cơ quan nhà nước. Điều khoản về cư trú trong ba hiệp định chưa được đọc.
The Legation Times biên soạn nội dung từ tài liệu đã công bố; nội dung tại đây không phải tư vấn pháp lý, tư vấn thuế hay khuyến nghị đầu tư. Trường hợp quý độc giả phát hiện ra sai sót, kính mời quý độc giả gửi yêu cầu đính chính. Với trường hợp liên quan đến quyền sử dụng nội dung, hãy thực hiện gửi yêu cầu gỡ bỏ.
