Người Việt có hai quốc tịch được chọn thủ tục đầu tư trong nước

Luật Đầu tư mới có hiệu lực từ ngày 1/3/2026; nghị định hướng dẫn thi hành luật này có hiệu lực từ ngày 31/3/2026. Nghị định số 96/2026/NĐ-CP cho nhà đầu tư đồng thời có quốc tịch Việt Nam và quốc tịch nước ngoài quyền chọn áp dụng điều kiện tiếp cận thị trường và thủ tục đầu tư dành cho nhà đầu tư trong nước hoặc nhà đầu tư nước ngoài.

Một người thuộc cả hai định nghĩa

Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 phân loại nhà đầu tư là cá nhân chỉ dựa trên quốc tịch. Khoản 19 Điều 3 xác định nhà đầu tư nước ngoài là cá nhân có quốc tịch nước ngoài hoặc tổ chức thành lập theo pháp luật nước ngoài thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam. Theo khoản 20 Điều 3, nhà đầu tư trong nước gồm cá nhân có quốc tịch Việt Nam và tổ chức kinh tế không có nhà đầu tư nước ngoài là thành viên hoặc cổ đông.

Người đồng thời có quốc tịch Việt Nam và quốc tịch nước ngoài đáp ứng cả hai định nghĩa, nhưng luật không xác định định nghĩa nào được ưu tiên áp dụng. Khoản 22 Điều 3 xác định tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là tổ chức kinh tế có nhà đầu tư nước ngoài là thành viên hoặc cổ đông, không đặt ra tỷ lệ sở hữu tối thiểu.

Văn bản chưa xác định tư cách nhà đầu tư nước ngoài khi phân loại tổ chức kinh tế đối với người có hai quốc tịch đã chọn áp dụng quy định dành cho nhà đầu tư trong nước. Phần sau của bài phân tích điểm chưa rõ này.

Đối với hoạt động đầu tư tiếp theo do chính tổ chức kinh tế thực hiện, Điều 20 đặt ra các tiêu chí riêng. Tổ chức kinh tế phải đáp ứng điều kiện và thực hiện thủ tục đầu tư theo quy định đối với nhà đầu tư nước ngoài khi thuộc một trong các trường hợp sau:

• Nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trên 50% vốn điều lệ.
• Đối với công ty hợp danh, đa số thành viên hợp danh là cá nhân nước ngoài.
• Một tổ chức kinh tế thuộc một trong 2 trường hợp trên, tự mình hoặc cùng với nhà đầu tư nước ngoài, nắm giữ trên 50% vốn điều lệ.

Ngoài các trường hợp này, hoạt động đầu tư tiếp theo của tổ chức kinh tế áp dụng quy định dành cho nhà đầu tư trong nước.

Quyền lựa chọn theo nghị định

Khoản 2 Điều 16 Nghị định số 96/2026/NĐ-CP trực tiếp giải quyết sự giao thoa giữa hai định nghĩa. Khi thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam, nhà đầu tư là công dân Việt Nam đồng thời có quốc tịch nước ngoài được lựa chọn áp dụng điều kiện tiếp cận thị trường và thủ tục đầu tư đối với nhà đầu tư trong nước hoặc nhà đầu tư nước ngoài. Nếu chọn áp dụng quy định dành cho nhà đầu tư trong nước, họ không được thực hiện các quyền và nghĩa vụ quy định đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Điều kiện để nhà đầu tư nước ngoài góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp trong một công ty Việt Nam đang hoạt động được quy định tại khoản 2 Điều 21 của luật và các Điều 15, 16, 17 của nghị định. Như vậy, điều khoản về quyền lựa chọn cũng nằm trong các quy định điều chịnh điều kiện của chính giao dịch này.

Đối với ngành, nghề ngoài Danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài tại Phụ lục I của nghị định, nhà đầu tư nước ngoài vốn đã được tiếp cận thị trường như nhà đầu tư trong nước. Mục A của danh mục liệt kê những ngành, nghề chưa được tiếp cận thị trường; Mục B liệt kê những ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện, với các điều kiện được công bố theo Điều 18.

Tuy nhiên, điều kiện tiếp cận thị trường không phải là yêu cầu duy nhất. Khoản 2 Điều 21 còn yêu cầu đáp ứng điều kiện về quốc phòng, an ninh và điều kiện của pháp luật đất đai về nhận quyền sử dụng đất, sử dụng đất tại đảo; xã, phường, đặc khu khu vực biên giới; xã, phường ven biển.

Quyền lựa chọn gắn với tư cách công dân

Việc có thêm quốc tịch không tự động làm mất quốc tịch Việt Nam. Luật Quốc tịch Việt Nam, văn bản hợp nhất số 53/VBHN-VPQH, đăng tại Công báo số 1033+1034 ngày 3/8/2025, quy định các căn cứ mất quốc tịch Việt Nam tại Điều 26:

• Được thôi quốc tịch Việt Nam.
• Bị tước quốc tịch Việt Nam.
• Bị hủy bỏ quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam hoặc quyết định cho trở lại quốc tịch Việt Nam.
• Thuộc các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 18 và Điều 35.
• Theo điều ước quốc tế.

Nhập quốc tịch nước ngoài không nằm trong các căn cứ này.

Khoản 1 Điều 38 giao Chủ tịch nước thẩm quyền quyết định cho thôi quốc tịch Việt Nam. Điều 27 quy định 3 nhóm hạn chế:

• Chưa được thôi quốc tịch Việt Nam nếu đang nợ thuế đối với Nhà nước hoặc có nghĩa vụ tài sản tại Việt Nam; đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự; đang chấp hành bản án, quyết định của Tòa án Việt Nam; đang bị tạm giam để chờ thi hành án; hoặc đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính.
• Không được thôi quốc tịch Việt Nam nếu việc đó làm phương hại đến lợi ích quốc gia.
• Cán bộ, công chức và người đang phục vụ trong lực lượng vũ trang nhân dân không được thôi quốc tịch Việt Nam.

Chính câu chữ của khoản 2 Điều 16 gắn quyền lựa chọn với tư cách công dân. Quyền này dành cho nhà đầu tư là công dân Việt Nam đồng thời có quốc tịch nước ngoài. Theo nội dung văn bản, người không còn quốc tịch Việt Nam không thuộc đối tượng đó. Chưa tìm thấy thông tư hoặc hướng dẫn về vấn đề này.

Khi nào phải đăng ký trước khi thay đổi cổ đông

Đối với giao dịch góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài, khoản 3 Điều 21 của luật giới hạn nghĩa vụ đăng ký trước khi thay đổi thành viên, cổ đông trong 3 trường hợp:

• Giao dịch làm tăng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại tổ chức kinh tế kinh doanh ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài.
• Giao dịch làm tỷ lệ nắm giữ vốn điều lệ của nhà đầu tư nước ngoài hoặc tổ chức kinh tế thuộc khoản 1 Điều 20 vượt 50%, hoặc tiếp tục tăng khi tỷ lệ này đã trên 50%.
• Tổ chức kinh tế nhận đầu tư có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại đảo; xã, phường, đặc khu khu vực biên giới; xã, phường ven biển; hoặc khu vực khác có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh.

Ngoài 3 trường hợp trên, nghị định yêu cầu tổ chức kinh tế nhận đầu tư đăng ký thay đổi thành viên, cổ đông tại cơ quan đăng ký kinh doanh theo pháp luật về doanh nghiệp. Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14, được sửa đổi, bổ sung năm 2022 và năm 2025, chưa bị thay thế và vẫn được áp dụng.

Nếu phải đăng ký trước, hồ sơ được nộp tại cơ quan đăng ký đầu tư nơi tổ chức kinh tế đặt trụ sở chính. Với 2 trường hợp đầu, cơ quan này có 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ để xem xét việc đáp ứng điều kiện và thông báo cho cả nhà đầu tư lẫn tổ chức kinh tế.

Cá nhân nước ngoài nhận cổ phần thông qua trao đổi, tặng cho, hình thức chuyển quyền sở hữu khác hoặc thừa kế cũng phải đáp ứng các điều kiện và thực hiện thủ tục như trường hợp mua cổ phần.

Những điểm văn bản chưa làm rõ

Các văn bản chưa làm rõ việc người có hai quốc tịch chọn áp dụng quy định dành cho nhà đầu tư trong nước ảnh hưởng thế nào đến tư cách tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài theo khoản 22 Điều 3. Quyền lựa chọn được quy định đối với điều kiện và thủ tục, trong khi việc phân loại tổ chức kinh tế dựa trên sự hiện diện của nhà đầu tư nước ngoài trong số thành viên hoặc cổ đông.

Các quy định được xem xét không ấn định biểu mẫu, hồ sơ phải nộp hay cách ghi nhận lựa chọn này. Văn bản cũng không nói rõ nhà đầu tư lựa chọn một lần hay theo từng giao dịch.

Chưa tìm thấy quy định chuyển tiếp đối với phần vốn được mua khi chủ sở hữu còn đồng thời có quốc tịch Việt Nam và quốc tịch nước ngoài, rồi tiếp tục nắm giữ sau khi mất quốc tịch Việt Nam. Điều khoản chuyển tiếp của luật điều chỉnh dự án, văn bản chấp thuận và giấy chứng nhận, không đề cập việc thay đổi tư cách của cổ đông.

Những diễn biến cần theo dõi

Luật số 24/2026/QH16 (Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư), được ký ngày 24/8/2026, đã được thông qua nhưng chưa có hiệu lực. Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, riêng 2 quy định có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.

Luật sửa đổi điều khoản về ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh và thay thế Phụ lục IV, tức danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; các Điều 3, 8, 20 và 21 không thay đổi. Phụ lục IV là danh mục khác với danh mục về tiếp cận thị trường trong nghị định. Nếu một ngành, nghề được đưa ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, riêng thay đổi đó chưa đủ để xác định điều kiện tiếp cận thị trường áp dụng cho ngành, nghề ấy.

Nhà đầu tư đồng thời có quốc tịch Việt Nam và quốc tịch nước ngoài được nghị định trao quyền lựa chọn rõ ràng về điều kiện tiếp cận thị trường và thủ tục đầu tư. Tuy nhiên, văn bản chưa xác định lựa chọn đó ảnh hưởng thế nào đến việc phân loại tổ chức kinh tế, được ghi nhận ra sao và phần vốn đang nắm giữ sẽ được xử lý thế nào khi chủ sở hữu không còn quốc tịch Việt Nam. Đây là 3 câu hỏi dành cho luật sư. Điều 27 quy định riêng các trường hợp hạn chế thôi quốc tịch Việt Nam, trong đó có trường hợp còn nợ thuế tại Việt Nam.