Lộ trình nhà đầu tư mới của Latvia đi qua một quỹ mà luật không nêu tên

Luật Di trú được thông qua ngày 20/8 thay thế các lộ trình cư trú tại Latvia qua đầu tư bất động sản và nghĩa vụ nợ thứ cấp tại ngân hàng bằng khoản đầu tư 150.000 euro vào một quỹ của nhà nước. Luật không xác định quỹ nào, cũng không ấn định ngày hiệu lực chung, nên các lộ trình bị bãi bỏ sẽ khép lại 14 ngày sau khi luật được công bố.

Ngày 20/8/2026, Quốc hội Latvia (Saeima) thông qua Luật Di trú mới, bãi bỏ lộ trình bất động sản và lộ trình nghĩa vụ nợ thứ cấp tại ngân hàng để lấy quyền cư trú tại Latvia — lần lượt yêu cầu 250.000 euro vào bất động sản và 280.000 euro vào nghĩa vụ nợ thứ cấp tại một ngân hàng Latvia — rồi thay bằng khoản đầu tư 150.000 euro vào một quỹ đầu tư thay thế do nhà nước thành lập, tức cấu trúc quỹ nằm ngoài các loại hình đầu tư truyền thống. Luật không xác định quỹ nào như vậy. Văn bản cũng không ấn định ngày hiệu lực và, tính đến ngày 26/8, vẫn chưa được công bố; vì thế, các lộ trình bị bãi bỏ vẫn đang mở.

Lần xem xét thứ hai đã thay đổi điều gì, và giữ nguyên điều gì

Luật đã được thông qua ở lần đọc thứ ba vào ngày 11/6. Tổng thống Edgars Rinkēvičs từ chối công bố và ngày 19/6 đã trả lại văn bản cho Saeima để xem xét lần thứ hai vì các điều khoản cấp quyền cư trú đổi lấy đầu tư. Ông đề nghị cơ quan lập pháp tự bảo đảm rằng quy định đã đầy đủ, cân nhắc đưa hạn chế đối với công dân Nga và Belarus vào điều khoản đầu tư mới, làm rõ cách xác minh nguồn gốc tiền và xem xét lộ trình cư trú thông qua mua bất động sản dành cho công dân các nước thuộc NATO, OECD và Khu vực Kinh tế châu Âu.

Ở lần xem xét thứ hai, chỉ những đề xuất liên quan đến điều khoản đang bị phản đối mới được tiếp nhận. Có 21 đề xuất được trình, và bảng đề xuất của ủy ban ghi lại kết quả xử lý từng đề xuất. Hai nghị sĩ đề nghị xóa hoàn toàn điều khoản về quỹ, còn Thủ tướng đề xuất viết lại điều khoản theo hướng yêu cầu thời gian nắm giữ 7 năm và sử dụng nhà quản lý quỹ đã đăng ký hoặc được cấp phép; cả 3 đề xuất đều bị xác định là không thuộc phạm vi xem xét. Bộ trưởng Kinh tế đề xuất lộ trình bất động sản dành cho công dân các nước thuộc NATO, OECD, Khu vực Kinh tế châu Âu và các nước được miễn thị thực, với ngưỡng 300.000 euro; hoặc 100.000 euro nếu mua căn hộ trong một tòa nhà mới tại vùng quy hoạch Latgale hay khu tự quản Alūksne. Đề xuất này bị bác bỏ. Đề xuất riêng của ông nhằm loại công dân Nga và Belarus khỏi điều khoản về quỹ, “kể cả khi người đó đồng thời là công dân của một quốc gia khác”, cũng không được thông qua.

Chỉ một đề xuất liên quan đến lộ trình nhà đầu tư được chấp thuận: Đề xuất của chính ủy ban phụ trách, mở rộng thẩm quyền của Nội các trong việc đình chỉ cấp giấy phép để áp dụng cho điều khoản về quỹ, bên cạnh điều khoản về vốn điều lệ doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, Saeima đã thông qua luật với 60 phiếu thuận và 26 phiếu chống, theo đài phát thanh và truyền hình công cộng đưa tin.

Nhà đầu tư có thể mua gì trước và sau thay đổi

Bảng dưới đây chỉ nêu các ngưỡng vốn chính. Mỗi lộ trình còn đi kèm những điều kiện luật định khác; riêng lộ trình bất động sản có đặc biệt nhiều điều kiện.

Căn cứ cấp quyền cư trú	Theo Luật Di trú hiện hành	Theo luật được thông qua ngày 20/8
Bất động sản	Điều 23(1)(29): 250.000 euro, cộng 5% giá trị nộp vào ngân sách nhà nước; thời hạn tối đa 5 năm	Không có căn cứ này
Nghĩa vụ nợ thứ cấp tại một ngân hàng Latvia	Điều 23(1)(30): 280.000 euro trong ít nhất 5 năm, cộng 25.000 euro nộp vào ngân sách nhà nước; thời hạn tối đa 5 năm	Không có căn cứ này
Vốn điều lệ doanh nghiệp	Điều 23(1)(28): 50.000 hoặc 100.000 euro tùy quy mô doanh nghiệp, cộng 10.000 euro; thời hạn tối đa 5 năm	Điều 27(1)(10): Giữ nguyên các mức tiền và điều kiện nộp thuế của doanh nghiệp, nhưng thời hạn tối đa còn 2 năm
Chứng khoán nhà nước không trả lãi	Bị bãi bỏ ngày 23/4/2026; không còn là căn cứ kể từ ngày 20/5	Không có căn cứ này
Quỹ đầu tư thay thế của nhà nước	Không có căn cứ này	Điều 27(1)(36): 150.000 euro trong ít nhất 5 năm, cộng 10.000 euro; thời hạn tối đa 5 năm

Dòng về bất động sản đã lược bớt nhiều điều kiện nhất. Quy định hiện hành giới hạn bất động sản đủ điều kiện theo địa giới hành chính, yêu cầu giá trị địa chính tại thời điểm mua tối thiểu 80.000 euro, loại trừ đất nông nghiệp và đất rừng, bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt và không được có nợ thuế bất động sản. Bên bán phải là doanh nghiệp đăng ký tại Latvia, Liên minh châu Âu, Khu vực Kinh tế châu Âu hoặc Thụy Sĩ và thuộc diện chịu thuế tại Latvia; hoặc là cá nhân thuộc một trong 4 nhóm: Công dân Latvia, người phi công dân Latvia, công dân Liên minh châu Âu hoặc người nước ngoài có giấy phép cư trú Latvia còn hiệu lực. Người phi công dân Latvia là người có địa vị pháp lý riêng theo luật Latvia nhưng không phải công dân nước này. Ngưỡng vốn vì thế chỉ là một trong nhiều điều kiện của lộ trình.

Dòng về chứng khoán cho thấy tầm quan trọng của thời điểm tài liệu được viết. Căn cứ này đã bị xóa khỏi Điều 23 theo luật sửa đổi ngày 23/4/2026 và chấm dứt tồn tại vào ngày 20/5. Mọi tài liệu được viết trước thời điểm đó vẫn có thể mô tả lộ trình này là đang mở.

Toàn văn điều khoản mới quy định rằng người nước ngoài có thể đề nghị cấp giấy phép cư trú tạm thời với thời hạn tối đa 5 năm nếu đã ký hợp đồng và chuyển ít nhất 150.000 euro cho nhà quản lý quỹ đầu tư thay thế do nhà nước thành lập, dưới hình thức khoản đầu tư được duy trì không dưới 5 năm, đồng thời đã nộp 10.000 euro vào ngân sách nhà nước. Giấy phép cấp cho người đó tiếp tục có hiệu lực nếu, trong thời hạn của giấy phép, nhà quản lý quỹ xác nhận rằng hợp đồng đầu tư chưa bị chấm dứt và số dư đầu tư không thấp hơn 150.000 euro.

Luật không cho biết nhà quản lý đó là ai. Trong toàn văn đạo luật, cụm từ chỉ “quỹ đầu tư thay thế” xuất hiện đúng 2 lần; cụm từ chỉ “nhà quản lý” cũng vậy. Cả 4 lần đều nằm trong chính điều khoản này. Không điều nào định nghĩa phương tiện đầu tư, nêu tên một tổ chức, đặt thời hạn thành lập quỹ hoặc buộc bất kỳ chủ thể nào phải thành lập quỹ. Latvia hiện có một tổ chức tài chính phát triển thuộc sở hữu nhà nước được đăng ký làm nhà quản lý quỹ đầu tư thay thế, nên đối tác nhận vốn mà điều khoản mô tả không phải là một mô hình thuần túy giả định. Tuy nhiên, đạo luật không chỉ định tổ chức nào; điều khoản vì thế đã đặt ra mức đầu tư trước khi xác định ai sẽ nhận tiền.

Ai phải hành động và thời hạn là khi nào

Điều khoản chuyển tiếp số 4 là quy định trực tiếp chi phối những người đang cân nhắc mở hồ sơ mới tại Latvia. Hồ sơ xin thị thực hoặc giấy phép cư trú tạm thời được nộp trước khi luật mới có hiệu lực sẽ được xét và cấp phép theo đạo luật năm 2002. Với người nộp hồ sơ mới đáp ứng các điều kiện khác, lộ trình bất động sản và lộ trình nghĩa vụ nợ thứ cấp tại ngân hàng vẫn mở đến thời điểm luật có hiệu lực, nhưng không còn áp dụng sau đó.

Những người đang có giấy phép được đối xử linh hoạt hơn so với ấn tượng mà việc bãi bỏ lộ trình có thể tạo ra. Điều khoản chuyển tiếp số 10 cho phép người giữ giấy phép theo lộ trình bất động sản hoặc lộ trình nghĩa vụ nợ thứ cấp tại ngân hàng cùng thành viên gia đình được cấp lại giấy phép với thời hạn tối đa 5 năm và quyền làm việc không hạn chế. Có 4 điều kiện đi kèm:

• hồ sơ được nộp khi giấy phép trước đó vẫn còn hiệu lực;
• khoản đầu tư vẫn đáp ứng các điều kiện cũ;
• không có căn cứ từ chối nào theo Điều 34 của luật mới;
• người nộp đã thanh toán 1.000 euro cho mỗi năm của giấy phép trước và giấy phép mới, sau khi trừ số tiền đã nộp cho giấy phép trước.

Phạm vi mà quy định này giải quyết khá hẹp và cần được nêu chính xác: Nộp hồ sơ trong thời hạn của giấy phép hiện tại thì có thể hưởng cơ chế chuyển tiếp; nộp sau khi giấy phép hết hạn thì không.

Ngày hiệu lực mà đạo luật không nêu

Văn bản được thông qua không có điều khoản quy định ngày hiệu lực chung. Ba quy định có thời điểm áp dụng riêng — Điều 48 từ ngày 31/12/2027, còn Điều 67 và Điều 97(5) từ thời điểm một đạo luật riêng được sửa đổi — nhưng không có quy định nào nêu thời điểm toàn bộ đạo luật, bao gồm các điều khoản về nhà đầu tư, bắt đầu được áp dụng.

Quy tắc mặc định lấp khoảng trống này, với thời hạn khá ngắn. Điều 69 của Satversme, tức Hiến pháp Latvia, quy định Tổng thống công bố luật không sớm hơn ngày thứ 10 và không muộn hơn ngày thứ 21 kể từ khi luật được thông qua; luật có hiệu lực 14 ngày sau khi được công bố, trừ khi văn bản ấn định thời hạn khác. Luật này không đặt ra thời hạn khác. Việc công bố không phải một nghi lễ riêng biệt: Theo Điều 4 của Luật về Công báo và Thông tin pháp lý, luật được công bố trong thời hạn hiến định bằng cách đăng trên công báo; cả 2 thời hạn đều được tính từ ngày kế tiếp sự kiện làm phát sinh thời hạn.

Một thủ tục có thể kéo dài tiến trình này. Điều 72 của Satversme cho phép Tổng thống đình chỉ việc công bố trong 2 tháng và buộc Tổng thống phải làm như vậy nếu ít nhất một phần ba số thành viên Saeima yêu cầu. Tuy nhiên, quyền này phải được thực hiện trong vòng 10 ngày kể từ khi luật được thông qua; với đạo luật này, hạn chót là ngày 30/8. Nếu không có quyết định đình chỉ, luật nhiều khả năng sẽ có hiệu lực trong vài tuần thay vì vài tháng, nhưng chưa thể biết ngày chính xác cho đến khi công báo đăng luật.

Tính đến ngày 26/8, công báo vẫn chưa đăng văn bản này. Nội dung được đăng ngày 25/8 là một đạo luật sửa đổi ngắn đối với văn bản năm 2002, trong đó thời điểm áp dụng các phần nội dung được gắn với “Luật Di trú được Saeima thông qua ngày 20/8/2026”. Cách dẫn chiếu này chính thức xác nhận ngày thông qua, đồng thời cho thấy ngày hiệu lực vẫn chưa được xác định. Mốc ngày 1/1/2027 đang xuất hiện trong các bản tóm lược của ngành không có trong văn bản được Saeima thông qua.

Những điểm chưa được giải quyết

• Phương tiện đầu tư. Lộ trình này cần một quỹ do nhà nước thành lập để nhận tiền của nhà đầu tư theo các điều kiện nêu trên, nhưng đạo luật không thành lập quỹ nào. Trong số các nội dung được giao quy định chi tiết tại điều khoản chuyển tiếp số 3, 2 nội dung liên quan đến lộ trình này là Điều 28, về đình chỉ cấp giấy phép, và Điều 30, về nơi tiếp nhận khoản 10.000 euro cùng thời điểm khoản tiền có thể được hoàn trả. Không điều nào thành lập quỹ. Luật để ngỏ quỹ sẽ được thành lập bằng văn kiện nào và vào thời điểm nào.
• Đình chỉ. Điều 28 cho phép Nội các đình chỉ việc cấp giấy phép theo điều khoản về quỹ hoặc điều khoản về vốn điều lệ doanh nghiệp cho công dân của những nước thứ ba cụ thể trong thời hạn tối đa 5 năm, sau khi đánh giá tác động đối với an ninh quốc gia hoặc phát triển kinh tế. Điều kiện tham gia nằm trong đạo luật; quyền đóng lộ trình đối với một quốc gia được nêu tên bằng quy định dưới luật cũng vậy. Nhà đầu tư tính toán cho cam kết 5 năm phải tính đến cả 2 yếu tố.
• Ai có thể sử dụng lộ trình. Luật hiện hành vận hành theo cơ chế cho phép: Công dân Nga và Belarus chỉ có thể đề nghị cấp giấy phép cư trú tạm thời trong những trường hợp được liệt kê, và không có căn cứ đầu tư nào trong số đó. Điều 27 mới đảo cấu trúc này thành 2 danh sách loại trừ, nhưng không danh sách nào bao trùm điều khoản về quỹ. Sửa đổi nhằm bổ sung điều khoản này chính là đề xuất đã bị Saeima bác bỏ. Đây chỉ là cách đọc các quy định về điều kiện tham gia, không hơn. Việc các biện pháp trừng phạt của Liên minh châu Âu, nghĩa vụ phòng chống rửa tiền hoặc các căn cứ từ chối chung có ảnh hưởng đến một hồ sơ như vậy hay không là câu hỏi riêng mà những điều khoản này không trả lời; lần xem xét thứ hai cũng không bổ sung phép kiểm tra nguồn tiền vào chính điều khoản về quỹ.

Dữ kiện tiếp theo đáng chờ đợi chỉ là một dòng trên Latvijas Vēstnesis. Việc đăng công báo sẽ chính thức công bố luật, xác lập ngày hiệu lực và qua đó xác định thời điểm sau đó không còn hồ sơ bất động sản hoặc nghĩa vụ nợ thứ cấp tại ngân hàng mới nào có thể được nộp theo các quy định hiện hành. Người đang giữ giấy phép đầu tư cần đối chiếu ngày hết hạn với điều khoản chuyển tiếp số 10 ngay từ bây giờ thay vì chờ đến lúc gia hạn, bởi cơ chế chuyển tiếp chỉ tồn tại khi giấy phép hiện tại còn hiệu lực. Với người quan tâm đến ngưỡng 150.000 euro, câu hỏi hẹp hơn cần được đặt ra trước: Nhà quản lý nào sẽ nhận vốn, theo những điều kiện gì và từ khi nào quỹ mở nhận đăng ký đầu tư.