Quốc tịch vì lợi ích đặc biệt Montenegro

Không có ngưỡng vốn. Phép thử của Điều 12 là ý nghĩa đặc biệt của việc nhập tịch đối với lợi ích của Montenegro, không phải một khoản tiền, và cả luật lẫn văn bản hướng dẫn đều không nêu một con số nào.

Văn bản hướng dẫn là Quyết định của Chính phủ «Odluka o kriterijumima za utvrđivanje naučnog, privrednog, ekonomskog, kulturnog i sportskog interesa Crne Gore za sticanje crnogorskog državljanstva prijemom», ban hành theo Điều 17 của luật, đăng Công báo số 34/2010 và được sửa các năm 2016, 2018, 2023 và 2025. Quyết định đặt tiêu chí theo lĩnh vực, mỗi lĩnh vực có một cơ quan cho ý kiến:

Nhánh kinh tế là chỗ duy nhất nhắc tới đầu tư vốn hay hiến tặng, và cũng không mang con số: Điều 3 khoản 2 giao cơ quan có thẩm quyền quy định điều kiện bằng một văn bản riêng («posebnim aktom»), nhưng không tìm thấy văn bản ấy trên Công báo hay thư viện văn bản gov.me tính tới 30/09/2026. Đầu tư ở đây là một tiêu chí để cơ quan cho ý kiến xét, không phải một mức giá để mua quốc tịch.

Nhánh lợi ích quốc gia và lợi ích khác, nơi hồ sơ đi vào bằng đề nghị của Tổng thống, Chủ tịch Quốc hội hoặc Thủ tướng, không có tiêu chí nào trong Quyết định này: Văn bản chỉ phủ các lĩnh vực khoa học, kinh doanh, kinh tế, văn hóa và thể thao.

Các con số đầu tư từng gắn với quốc tịch Montenegro thuộc về chương trình quốc tịch theo đầu tư, một cơ chế có thời hạn mà Chính phủ dựng trên nhánh kinh tế của chính Quyết định này; Điều 3a, thêm năm 2016, cho phép đầu tư hoặc hiến tặng «preko posebnog programa ulaganja». Chương trình ấy kéo dài tới ngày 31/12/2022 và đã kết thúc, nên không con số nào của nó áp cho diện Điều 12 hiện hành.

Kết quả là quốc tịch Montenegro, trao bằng một quyết định nhận vào quốc tịch của Bộ Nội vụ. Quốc tịch có hiệu lực từ ngày quyết định được giao cho người được nhận (Điều 31), và người được nhận đưa ra một tuyên bố long trọng (Điều 30).

Tên của diện này phải đọc theo chữ luật. Luật Quốc tịch Montenegro không dùng chữ «merit». Điều 12 nói tới người mà việc nhận vào quốc tịch «od posebnog značaja za državni, naučni, privredni, kulturni, ekonomski, sportski i drugi interes Crne Gore», tức có ý nghĩa đặc biệt đối với lợi ích quốc gia, khoa học, kinh doanh, văn hóa, kinh tế, thể thao và lợi ích khác của Montenegro. «Citizenship by merit» là cách gọi thông dụng bên ngoài văn bản luật, không phải tên pháp lý. Nhà nước không đặt tên riêng cho diện này; tên dùng ở đây mô tả diện theo chữ luật.

Đây là thẩm quyền ngoại lệ: Luật viết rằng người ấy «može, izuzetno», tức có thể, theo ngoại lệ, được nhận vào quốc tịch kể cả khi không đáp ứng các điều kiện nhập tịch thường của Điều 8. Diện này không phải một chương trình đầu tư.

Điều 12 có hai nhánh quyết định, và cả hai đều do Bộ Nội vụ quyết định chứ không do Chính phủ:

1. Với lợi ích quốc gia và lợi ích khác, Bộ Nội vụ quyết định trên cơ sở đề nghị của Tổng thống, Chủ tịch Quốc hội hoặc Thủ tướng (khoản 2).
2. Với các hồ sơ theo khoản 1, Bộ Nội vụ quyết định kèm ý kiến của cơ quan quản lý lĩnh vực tương ứng (khoản 3).

Bản tiếng Anh của luật mà Bộ Nội vụ đăng trên gov.me năm 2019 viết rằng Chính phủ quyết định, giới hạn người trên 18 tuổi và thiếu khoản về đề nghị của ba người đứng đầu cơ quan nhà nước. Cả ba điểm không khớp với văn bản hiện hành bằng tiếng Montenegro, nên bản tiếng Anh ấy không dùng được làm căn cứ.

Diện này cũng không phải phần nối tiếp của chương trình quốc tịch theo đầu tư. Chương trình ấy, tên chính thức «Posebni program ulaganja od posebnog značaja za privredni i ekonomski interes Crne Gore», được Chính phủ lập năm 2018 trên chính căn cứ Điều 12, qua nhánh lợi ích kinh tế; Bộ Nội vụ viết rằng văn bản gốc cho phép người nước ngoài nhập quốc tịch «pod specijalnim uslovima» là Điều 12. Nhưng chương trình ấy là một cơ chế có thời hạn và đã kết thúc: Chính phủ xác nhận nó kéo dài tới ngày 31/12/2022. Điều 12 là căn cứ luật thường trực, có từ luật gốc năm 2008 và vẫn còn hiệu lực sau khi chương trình hết hạn.

Diện này đang được rà soát. Ngày 04/12/2025, Chính phủ ban hành Quyết định lập Ủy ban phân tích tính có căn cứ của các quyết định đã cấp quốc tịch vì ý nghĩa đặc biệt đối với lợi ích quốc gia và lợi ích khác của Montenegro. Theo dự thảo trình kèm, Ủy ban rà soát các quyết định mà Chính phủ gọi là «počasno državljanstvo» (quốc tịch danh dự), trừ quốc tịch cấp trong chương trình quốc tịch kinh tế; đánh giá hiệu quả thực tế so với lợi ích nhà nước kỳ vọng; đề xuất sửa khung pháp lý để xác định tiêu chí chính xác hơn và minh bạch hơn; và báo cáo Chính phủ hai lần mỗi năm. Chính phủ sửa Quyết định này ngày 07/05/2026. Không tìm thấy báo cáo nào của Ủy ban trong thư viện văn bản gov.me tính tới 30/09/2026.

Về quốc tịch cũ, luật chỉ cho đọc tới câu chữ:

1. Điều kiện phải thôi quốc tịch nước khác nằm ở Điều 8 khoản 1 điểm 2, và Điều 12 cho phép nhận người «i ako ne ispunjava uslove iz člana 8 ovog zakona», tức kể cả khi không đáp ứng các điều kiện của Điều 8.
2. Luật chỉ nêu song tịch như một khả năng lập qua điều ước quốc tế, với điều kiện có đi có lại (Điều 18 khoản 2).
3. Công dân Montenegro thành niên đồng thời mang quốc tịch khác sẽ mất quốc tịch Montenegro theo luật nếu tự nguyện nhập quốc tịch nước khác (Điều 24 khoản 1 điểm 1).

Cơ quan không công bố văn bản nào nói riêng việc người được nhận theo Điều 12 có được giữ quốc tịch cũ hay không. Cơ quan cũng không công bố số người được nhận theo Điều 12 ngoài chương trình đầu tư đã kết thúc.

Luật đặt một thời hạn chung cho mọi hồ sơ về quốc tịch, không riêng Điều 12: Cơ quan có thẩm quyền phải ra quyết định trong vòng một năm kể từ ngày khởi động thủ tục, bằng văn bản, có nêu lý do và hướng dẫn về biện pháp pháp lý (Điều 29 khoản 3). Người nộp có thể khởi kiện hành chính đối với quyết định ấy (Điều 29 khoản 4).

Cơ quan không công bố thời gian xử lý thực tế cho diện Điều 12, cũng không công bố một trình tự riêng. Hồ sơ theo khoản 2 cần đề nghị của Tổng thống, Chủ tịch Quốc hội hoặc Thủ tướng; hồ sơ theo khoản 3 cần ý kiến của cơ quan quản lý lĩnh vực; luật không đặt thời hạn cho các bước ấy.

Hai quy định chung khác tác động tới đồng hồ:

1. Nếu thủ tục khởi động theo đơn không thể tiếp tục hay kết thúc vì người nộp không thực hiện một việc cần thiết trong thời hạn được cho, dù đã được cơ quan nhắc, người nộp bị coi là đã rút đơn; quyết định ấy ra sau ba tháng kể từ ngày nhắc, hoặc sáu tháng nếu người ấy ở nước khác (Điều 29 khoản 1 và 2).
2. Hồ sơ nộp trực tiếp hoặc qua người được uỷ quyền theo mẫu quy định; người đang ở nước khác có thể nộp qua cơ quan đại diện ngoại giao hoặc lãnh sự (Điều 28).

Quốc tịch có hiệu lực từ ngày quyết định nhận vào quốc tịch được giao (Điều 31).

Luật không đặt điều kiện cư trú cho diện này. Điều 12 cho phép nhận người vào quốc tịch «i ako ne ispunjava uslove iz člana 8 ovog zakona», và Điều 8 là nơi đặt các điều kiện của nhập tịch thường.

Vì vậy, ba điều kiện sau của Điều 8 không phải điều kiện bắt buộc với diện Điều 12:

1. Cư trú hợp pháp và liên tục tại Montenegro mười năm trước khi nộp hồ sơ (điểm 3).
2. Có chỗ ở và nguồn thu nhập ổn định tại Montenegro, đủ bảo đảm an sinh vật chất và xã hội (điểm 4).
3. Biết tiếng Montenegro ở mức giao tiếp cơ bản (điểm 6).

Nguồn đã đọc không nêu nghĩa vụ hiện diện sau khi được nhận. Mối gắn kết với Montenegro được đòi ở chỗ khác: Hồ sơ phải cho thấy ý nghĩa đặc biệt đối với lợi ích của nước này, và với nhánh lợi ích quốc gia thì phải có đề nghị của Tổng thống, Chủ tịch Quốc hội hoặc Thủ tướng.

Điều 12 chỉ nói tới một người («lice»); luật không đặt chế độ người phụ thuộc đi kèm diện này.

Con cái có một lộ trình riêng tại Điều 16. Trẻ được nhận vào quốc tịch nếu không có quốc tịch nước khác hoặc đã thôi quốc tịch nước khác, và nếu cả cha lẫn mẹ đã được nhận vào quốc tịch, hoặc một trong hai người đã được nhận và trẻ cư trú hợp pháp, liên tục tại Montenegro cùng người ấy. Khi chỉ một người được nhận, hồ sơ phải kèm sự đồng ý của người kia, trừ khi người kia không có quốc tịch; trẻ trên 14 tuổi phải tự đồng ý.

Luật không có quy định cho vợ hoặc chồng đi theo người được nhận theo Điều 12. Lộ trình hôn nhân của luật nằm ở Điều 11 và áp cho người kết hôn với công dân Montenegro ít nhất ba năm, đồng thời cư trú hợp pháp và liên tục tại Montenegro ít nhất năm năm trước khi nộp.

Chế độ thành viên gia đình rộng hơn chỉ có trong văn bản của chương trình quốc tịch theo đầu tư, và văn bản ấy không áp cho diện Điều 12 vì chương trình đã kết thúc ngày 31/12/2022.

Người được cấp quốc tịch theo chương trình này nhận hộ chiếu Montenegro, nên con số của ô này là con số của chính hộ chiếu ấy.

Theo Passport Index của Prosperous Intelligence, dữ liệu ngày 30/09/2026, hộ chiếu Montenegro tới được 126 điểm đến mà không cần xin thị thực lãnh sự trước. Con số ấy gộp ba hình thức nhập cảnh và không tính thị thực điện tử phải xin trước:

Vì vậy đây là thước đo mức đi lại thuận tiện, không phải số nước miễn thị thực theo nghĩa hẹp.

Để đối chiếu, cùng nguồn và cùng cách đếm, hộ chiếu Việt Nam tới được 44 điểm đến. Hai danh sách điểm đến không lồng vào nhau, nên hiệu số chỉ là chỉ dấu chứ không phải danh sách những nơi được mở thêm.

Prosperous Intelligence ghi ngày cho dữ liệu và khuyến nghị xác minh với cơ quan chính thức của nước đến trước khi đi.

Cơ quan không công bố chế độ thuế nào cho người được nhận theo Điều 12: Luật Quốc tịch và Quyết định tiêu chí của Chính phủ không đặt ưu đãi thuế hay nghĩa vụ thuế riêng cho diện này.

Luật chạm tới thuế ở nhập tịch thường: Điều 8 khoản 1 điểm 8 đòi người nộp đã thanh toán các nghĩa vụ thuế và nghĩa vụ luật định khác đến hạn. Điều 12 cho phép nhận người kể cả khi không đáp ứng các điều kiện của Điều 8, nên theo câu chữ của luật, điểm này không phải điều kiện bắt buộc với diện Điều 12.

Thuế xuất hiện lại ở khâu rà soát sau khi cấp. Theo dự thảo Quyết định trình kèm kết luận Chính phủ ngày 04/12/2025, một nhiệm vụ của Ủy ban là «provjera izmirenosti poreskih obaveza u Crnoj Gori», tức kiểm tra việc hoàn thành nghĩa vụ thuế tại Montenegro, trong khuôn khổ rà soát các quyết định đã cấp quốc tịch vì lợi ích đặc biệt.

Cơ quan không công bố mức phí riêng cho diện Điều 12: Luật Quốc tịch không nêu con số, Quyết định tiêu chí của Chính phủ cũng không.

Điều 32 của luật giao việc ấn định phí cho một luật riêng, kèm một giới hạn: Mức phí cho các thủ tục xác định, nhập và mất quốc tịch không được ở mức cản trở việc nộp đơn («u visini koja ne predstavlja smetnju za podnošenje zahtjeva»).

Cơ quan cũng không công bố mẫu đơn riêng cho Điều 12. Mẫu đơn nhập tịch Bộ Nội vụ đăng trên gov.me ghi rõ căn cứ Điều 8, tức mẫu của nhập tịch thường.

Các khoản đóng góp và phí từng gắn với quốc tịch Montenegro thuộc về chương trình quốc tịch theo đầu tư, đã kết thúc ngày 31/12/2022, và không áp cho diện này.