Luật Croatia không cấp quốc tịch hay quyền cư trú chỉ bằng tiền

Croatia không có chương trình nào cấp quốc tịch hay quyền cư trú đổi lấy một khoản đầu tư định sẵn. Các trang quảng cáo quốc tịch Croatia với giá 100.000 euro, hay thị thực vàng qua việc mua bất động sản, mô tả những quyền mà cả Luật Quốc tịch lẫn Luật Người nước ngoài của Croatia đều không trao. Trong các con số được quảng cáo, chỉ 200.000 kuna, nay là 26.544,56 euro, có trong luật. Đó là điều kiện của giấy phép cư trú và lao động cấp cho chủ doanh nghiệp và nhân sự chủ chốt; mỗi loại giấy phép này còn đòi hỏi phải tuyển lao động Croatia làm việc toàn thời gian.

Video · 0:48Xem bản tin video dưới một phútCroatia không có chương trình nào cấp quốc tịch hay quyền cư trú đổi lấy một khoản đầu tư định sẵn. Văn bản Luật Quốc tịch và các lần sửa đổi không có từ nào chỉ đầu tư, bất động sản hay euro.

Các quảng cáo nói gì

TLT kiểm tra 3 trang tiếng Anh; các trang này đưa ra 5 khẳng định. Trang thứ nhất nói người nước ngoài có thể trở thành công dân với khoản đầu tư ban đầu 200.000 kuna, khoảng 27.000 euro, và tuyển 3 lao động Croatia. Trang thứ hai, cùng trang web với trang thứ nhất, nói quốc tịch được bảo đảm với khoản đầu tư 100.000 euro, rằng mua bất động sản thay vì mở công ty vẫn bảo đảm có quốc tịch, và rằng một chương trình cư trú dành cho nhà đầu tư cấp quyền thường trú. Trang thứ ba nói quốc tịch qua đầu tư đòi hỏi 8 năm cư trú cộng với tối thiểu 100.000 euro. TLT đối chiếu từng khẳng định với các đạo luật Croatia đăng trên Narodne novine, công báo chính thức của nước này, và với các văn bản của Liên minh châu Âu.

Quốc tịch: 8 năm, hoặc một ngoại lệ tùy nghi

Nhập tịch thông thường do Điều 8 Luật Quốc tịch Croatia điều chỉnh, theo nội dung đã được sửa đổi năm 2011 và năm 2019. Người nộp đơn phải đủ 18 tuổi; phải đã được thôi quốc tịch nước ngoài hoặc chứng minh sẽ được thôi khi được nhập tịch; phải đã cư trú có đăng ký tại Croatia liên tục 8 năm và có tư cách thường trú; phải qua kỳ kiểm tra tiếng Croatia và chữ Latinh, văn hóa và thể chế xã hội, trừ người trên 60 tuổi; và phải tôn trọng trật tự pháp luật, đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính với nhà nước và không có trở ngại về an ninh. Nếu nước mà người nộp đơn mang quốc tịch không cho thôi, hoặc đặt ra điều kiện không thể đáp ứng, thì chỉ cần một bản tuyên bố từ bỏ quốc tịch đó khi được nhập quốc tịch Croatia. Văn bản của luật và của các lần sửa đổi năm 2011, 2015, 2019 và 2021 không có từ nào chỉ đầu tư, nhà đầu tư, bất động sản hay euro. Lần sửa đổi gần nhất, có hiệu lực từ ngày 1/1/2022, chỉ thay đổi 2 thời hạn.

Với nhà đầu tư nước ngoài không có quan hệ gia đình hay gốc gác dân tộc với Croatia, ngoại lệ duy nhất là Điều 12. Người nước ngoài mà việc nhập quốc tịch của người đó “sẽ là một lợi ích đối với Cộng hòa Croatia” có thể được nhập tịch mà không cần đáp ứng 4 điều kiện đầu tiên của Điều 8, trong đó có thời gian cư trú, việc thôi quốc tịch khác và kỳ kiểm tra ngôn ngữ; điều kiện thứ năm, về trật tự pháp luật, nghĩa vụ tài chính với nhà nước và an ninh, vẫn áp dụng. Từ ngày 1/1/2020, theo yêu cầu của Bộ Nội vụ, bộ chủ quản hoặc cơ quan nhà nước trung ương có thẩm quyền đưa ra ý kiến có nêu căn cứ, cho thấy lợi ích ấy một cách “không thể nghi ngờ”. Ngoài ra, theo một quy định có trong luật từ năm 1991, Bộ Nội vụ có thể từ chối bất kỳ hồ sơ nào ngay cả khi mọi điều kiện đã được đáp ứng. Điều 12 không nêu số tiền nào và không lập ra chương trình nào. Trang quốc tịch của Bộ Nội vụ Croatia không có diện nhà đầu tư.

Điều 12 từng được viện dẫn cho các trường hợp kinh doanh. Một phụ lục nghiên cứu do nhà thầu soạn, đề tháng 10/2018, được Ủy ban châu Âu công bố và dùng số liệu của cơ quan có thẩm quyền Croatia, ghi nhận Bộ Kinh tế đã đưa ra 7 ý kiến thuận về lợi ích kinh tế hoặc thương mại trong giai đoạn 2012–2016, gồm 2 ý kiến năm 2012 và 5 ý kiến năm 2014; cùng kỳ có 171 trường hợp nhập tịch theo Điều 12. Nhật báo Novi list, dẫn số liệu của Bộ Nội vụ, đưa tin có 318 trường hợp nhập tịch theo Điều 12 từ tháng 1/2012 đến tháng 3/2022. Cả hai nguồn đều không nêu mức giá nào.

Báo cáo năm 2019 của Ủy ban châu Âu về các chương trình quốc tịch và cư trú cho nhà đầu tư xác định rằng Bulgaria, Síp và Malta là những quốc gia thành viên duy nhất vận hành chương trình quốc tịch cho nhà đầu tư. Báo cáo ghi nhận rằng thủ tục nhập tịch tùy nghi “có thể được dùng trong từng trường hợp riêng lẻ để cấp quốc tịch đổi lấy đầu tư”, gọi các thủ tục này là mang tính cá biệt cao và hạn chế, và để chúng ngoài phạm vi báo cáo. Báo cáo nêu Áo, Bulgaria, Slovenia và Slovakia là những nước mà luật nêu rõ lợi ích quốc gia đồng nghĩa với lợi ích kinh tế hoặc thương mại của nhà nước; Croatia không nằm trong số đó. TLT đã đưa tin về các tiêu chí Áo công bố. Tháng 4/2025, Tòa án Công lý Liên minh châu Âu phán quyết chương trình của Malta vi phạm pháp luật Liên minh châu Âu, vì việc cấp quốc tịch đổi lấy các khoản thanh toán hay đầu tư định sẵn sẽ biến việc có được quốc tịch thành một giao dịch thương mại đơn thuần; TLT đã đưa tin về phán quyết này hồi tháng 8.

Cư trú: các mục đích luật liệt kê

Luật Người nước ngoài chỉ cấp tạm trú theo một danh sách mục đích khép kín tại Điều 57, trong đó có một mục đích bao quát là “mục đích khác”: Đoàn tụ gia đình, giáo dục trung học, học đại học, nghiên cứu, lý do nhân đạo, quan hệ bạn đời, lao động, lao động biệt phái, người cư trú dài hạn tại một nước khác thuộc Khu vực Kinh tế châu Âu, “mục đích khác” và du mục số. Lần sửa đổi năm 2025 bổ sung mục đích hồi hương của kiều dân Croatia. Không mục đích nào là đầu tư hay sở hữu bất động sản, và không lần nào trong 4 lần sửa đổi kể từ năm 2020 tạo ra mục đích như vậy.

Con số trong các quảng cáo

Con số 200.000 kuna xuất hiện ở 3 khoản của Điều 113, nay ghi là 26.544,56 euro. Có 2 khoản lấy con số này làm mức vốn điều lệ tối thiểu của công ty tuyển một công dân nước thứ ba làm nhân sự chủ chốt, kèm tối thiểu 3 lao động Croatia làm việc toàn thời gian cho mỗi lao động nước ngoài như vậy. Khoản thứ ba, gần nhất với nội dung quảng cáo, điều chỉnh giấy phép cư trú và lao động cho người tự kinh doanh. Người nộp đơn phải sở hữu tối thiểu 51% một công ty hoặc một hộ kinh doanh cá thể (obrt) và đã đầu tư tối thiểu 26.544,56 euro để thành lập công ty hoặc hộ kinh doanh đó, tức 200.000 kuna quy đổi theo tỷ giá 1 euro = 7,53450 kuna khi Croatia chuyển sang đồng euro ngày 1/1/2023. Khoản 3 Điều 113 vẫn mô tả người nộp đơn là chủ sở hữu duy nhất, trong khi Điều 110 và một lần sửa đổi năm 2025 dùng ngưỡng 51%. Phải có tối thiểu 3 công dân Croatia làm việc toàn thời gian theo hợp đồng không xác định thời hạn, với lương không thấp hơn mức lương gộp bình quân năm trước do cơ quan thống kê công bố, và lương gộp hằng tháng của chính chủ sở hữu phải tối thiểu bằng 1,5 lần mức bình quân; chủ hộ kinh doanh cá thể thì phải chứng minh thu nhập tự kinh doanh tối thiểu bằng 1,5 lần mức lương ròng bình quân. Từ tháng 3/2025, người sở hữu đa số phải dùng giấy phép này và không được thay bằng giấy phép lao động thông thường cho cùng công ty hay một công ty khác.

Một giấy phép riêng tại Điều 115 dành cho nhân sự chủ chốt hoặc người sở hữu đa số của công ty được hưởng ưu đãi đầu tư hoặc thực hiện dự án đầu tư chiến lược. Giấy phép này không gắn quyền cư trú với một khoản đầu tư cá nhân nào.

Giấy phép tự kinh doanh là quyền cư trú để điều hành một doanh nghiệp. Báo cáo năm 2019 của Ủy ban châu Âu xếp giấy phép theo diện công ty của Croatia, khi đó có mức tối thiểu 100.000 kuna, vào nhóm chương trình cư trú cho nhà đầu tư của 20 quốc gia thành viên, và đặt Croatia ngoài nhóm có chương trình đòi mua hoặc thuê bất động sản. Báo cáo này và tài liệu làm việc đi kèm của bộ máy chuyên môn Ủy ban, vốn xác định chương trình của Croatia ra đời năm 2011, là những văn bản chính thức duy nhất TLT tìm thấy mô tả một nội dung nào đó trong luật Croatia như một diện cho nhà đầu tư. Luật Người nước ngoài không đưa thời gian giữ giấy phép này vào danh sách các diện cư trú bị loại khỏi 5 năm cần có để được cư trú dài hạn. Giấy phép không biến người được cấp thành công dân: Luật Quốc tịch vẫn đòi 8 năm cư trú, tư cách thường trú và các điều kiện khác của Điều 8.

Bất động sản

Sở hữu bất động sản tại Croatia không tạo ra quyền cư trú. Trong Luật Người nước ngoài và các lần sửa đổi, TLT chỉ tìm thấy một quy định về bất động sản, được bổ sung vào tháng 3/2025: Người nghỉ hưu là công dân nước thứ ba, trên 60 tuổi, sở hữu bất động sản tại Croatia, cùng vợ hoặc chồng hay bạn đời, có thể được gia hạn diện tạm trú “vì mục đích khác”. Với mọi người khác, diện tạm trú này kéo dài tối đa 1 năm, và chỉ được nộp hồ sơ mới sau 6 tháng kể từ khi diện trước hết hạn. Thời gian ở diện này không được tính vào 5 năm cần có để được cư trú dài hạn, trừ người nghỉ hưu sở hữu bất động sản và vợ hoặc chồng hay bạn đời của họ. Luật không đặt giá trị bất động sản tối thiểu.

Ý nghĩa với người nộp đơn Việt Nam

Một công dân Việt Nam đi theo đường nhập tịch thông thường sẽ cần 8 năm cư trú có đăng ký, tư cách thường trú và kỳ kiểm tra ngôn ngữ, văn hóa nếu chưa quá 60 tuổi. Về quốc tịch, người đó cần quyết định cho thôi quốc tịch Việt Nam hoặc bằng chứng sẽ được cho thôi; nếu Việt Nam không cho thôi hay đặt ra điều kiện không thể đáp ứng, một bản tuyên bố từ bỏ quốc tịch Việt Nam là đủ. Điều 12 chỉ có thể miễn các điều kiện đó bằng một quyết định tùy nghi mà không công ty tư vấn hay môi giới nào có thể hứa trước. Diện mà các quảng cáo định giá là một giấy phép lao động buộc người được cấp phải điều hành công ty và tuyển 3 người Croatia.

Những điều bài viết này chưa xác lập

TLT không tìm thấy tuyên bố nào của chính phủ Croatia phủ nhận sự tồn tại của một chương trình thị thực vàng hay quốc tịch theo đầu tư; kết luận dựa trên chính các đạo luật. TLT chưa xác lập Bộ Kinh tế đánh giá lợi ích kinh tế theo Điều 12 ra sao, và không tìm thấy số liệu về Điều 12 sau tháng 3/2022. TLT chưa tra cứu 4 lần sửa đổi đầu tiên của Luật Quốc tịch, từ năm 1991 đến năm 1994; các lần sửa đổi năm 2011 và 2015 không động đến Điều 12, và văn bản hợp nhất ghi nội dung hiện hành của điều này là từ luật năm 1991 và lần sửa đổi năm 2019. TLT cũng chưa xác lập cư trú dài hạn theo Luật Người nước ngoài tương ứng thế nào với tư cách thường trú mà Điều 8 Luật Quốc tịch đòi hỏi, hay quy chế hướng dẫn có coi việc sở hữu bất động sản là bằng chứng bổ trợ cho diện tạm trú “vì mục đích khác” hay không. Các trang quảng cáo được kiểm tra đều bằng tiếng Anh; TLT không tìm thấy quảng cáo tiếng Việt nào qua 3 lượt tìm kiếm.