EU yêu cầu 5 quốc gia Caribe chấm dứt chương trình quốc tịch thông qua đầu tư trước tháng 6/2028

Đề xuất chính sách, chưa phải quyết định hủy bỏ

Rủi ro chính sách đối với 5 chương trình quốc tịch thông qua đầu tư tại khu vực Đông Caribe vừa gia tăng đáng kể. Antigua and Barbuda công bố thông tin cho biết Ủy ban châu Âu (EC) đã gửi thư yêu cầu quốc gia này chấm dứt chương trình đầu tư lấy quốc tịch trước ngày 1/6/2028. Văn bản của EC được gửi vào ngày 25/6/2026. Trong các thông báo phát đi ngày 6 và 7/7, chính quyền Antigua and Barbuda khẳng định Dominica, Grenada, Saint Kitts and Nevis cùng Saint Lucia cũng nhận được yêu cầu tương tự.

Xét về mặt pháp lý, đây là đề nghị từ EC thông qua kênh ngoại giao và cơ chế giám sát thị thực, không phải văn bản pháp luật nội địa tuyên bố đóng cửa 5 chương trình này. Các tài liệu chính thức được xác minh cũng cho thấy EU chưa đưa ra quyết định đình chỉ quyền miễn thị thực Schengen đối với công dân 5 nước trên. Do đó, tuyên bố các chương trình này hoàn toàn không bị ảnh hưởng hay kết luận EU đã chấm dứt chúng đều thiếu chính xác. Điểm thay đổi cốt lõi nằm ở xác suất và tiến trình của một cuộc tranh chấp chính sách—yếu tố có thể làm thay đổi quyền đi lại quốc tế vốn được tính toán trong nhiều quyết định đầu tư.

Cơ chế đình chỉ thị thực của EU vận hành ra sao?

Sức ép từ EU tựa vào Cơ chế đình chỉ thị thực sửa đổi thuộc Quy định (EU) 2025/2441. Hướng dẫn hiện hành của EC nêu rõ việc vận hành chương trình quốc tịch thông qua đầu tư có thể trở thành căn cứ kích hoạt cơ chế này nếu quốc tịch được cấp mà không đi kèm mối liên hệ thực tế với quốc gia phát hành.

Dù vậy, việc kích hoạt cơ chế không đồng nghĩa với việc quyền miễn thị thực sẽ chấm dứt tức thì. Quy trình cho phép áp dụng mức đình chỉ ban đầu tối đa 12 tháng và có thể gia hạn thêm 24 tháng trong thời gian EU đàm phán giải pháp khắc phục với quốc gia liên quan. Hội đồng EU cũng lưu ý cơ chế này có thể được áp dụng có trọng tâm trong một số giai đoạn, thay vì tự động tước quyền đi lại của toàn bộ công dân ngay từ đầu. Theo thông tin từ Chính phủ Antigua and Barbuda, thư của EC đề xuất khoảng thời gian chuyển tiếp 24 tháng, đồng thời yêu cầu thực hiện các biện pháp tạm thời trước tháng 9/2026, bao gồm loại trừ hoàn toàn các đối tượng thuộc danh sách trừng phạt của EU và thắt chặt thẩm định chuyên sâu đối với mọi quốc tịch.

Đánh giá mức độ ảnh hưởng đến từng nhóm đối tượng

Nhà đầu tư đang chuẩn bị nộp hồ sơ là nhóm chịu tác động đầu tiên. Nếu quyền đi lại tự do trong khối Schengen là yếu tố then chốt trong quyết định đầu tư, họ cần tính đến 3 kịch bản: Chương trình tiếp tục vận hành dưới quy chuẩn khắt khe hơn; chương trình đóng cửa sau giai đoạn chuyển tiếp; hoặc quốc gia tiếp tục duy trì chương trình nhưng phải đối mặt với quy trình đình chỉ thị thực riêng rẽ từ EU.

Đối với những người đã có quốc tịch, tranh chấp hiện tại xoay quanh việc vận hành chương trình và quyền vào EU không cần visa, không phải hành vi tước quốc tịch hàng loạt. Tuy nhiên, nhóm này cần theo dõi chặt chẽ các yêu cầu phát sinh về định danh, hộ chiếu sinh trắc học, tái thẩm định hoặc điều kiện di chuyển nếu chính phủ sở tại ban hành quy định mới để ứng phó với EU. Đối với các văn phòng quản lý tài sản gia đình và bên tư vấn, sự thay đổi lớn nhất nằm ở cách định giá quyền đi lại. Việc tiếp cận một vùng lãnh thổ do bên thứ ba kiểm soát không thể được coi là tài sản vĩnh viễn, mà cần phân tách thành các lớp giá trị: Quyền quốc tịch theo luật nội địa, quyền nhập cảnh theo luật nước đến, rủi ro thay đổi chính sách và chi phí tuân thủ phát sinh.

Xung đột giữa nguồn vốn phát triển và công cụ thị thực

Ngày 10/7, người đứng đầu 5 chính phủ đã nhóm họp tại Roseau và thống nhất hành động chung. Tuyên bố chung khẳng định họ sẽ cử đoàn đại biểu cấp cao tới Brussels, đồng thời nhấn mạnh mọi tiến trình chuyển tiếp phải tính đến vai trò của nguồn thu đầu tư định cư đối với hạ tầng, y tế, giáo dục, nhà ở, ứng phó biến đổi khí hậu và ổn định tài khóa.

Thái độ này giải thích vì sao mốc thời gian 2028 không thể coi là điều chỉnh kỹ thuật đơn thuần. Với các quốc gia đảo nhỏ, đây là nguồn tài chính phát triển; còn với EU, các chương trình này nằm trong khung an ninh và toàn vẹn hệ thống thị thực. Hai bên đang định giá những rủi ro hoàn toàn khác nhau. Các quốc gia Caribe cũng đưa ra minh chứng về Cơ quan Quản lý Đầu tư Định cư Đông Caribe (ECCIRA) nhằm thể hiện nỗ lực giám sát chung, chia sẻ thông tin và nâng cao tiêu chuẩn thẩm định chuyên sâu. Mặc dù vậy, một cơ quan quản lý khu vực vẫn không thể xóa bỏ căn cứ pháp lý mới của EU, khi hướng dẫn của khối này khẳng định rằng bản thân việc vận hành chương trình quốc tịch thông qua đầu tư đã đủ để kích hoạt quy trình kiểm tra.

Những mốc thời gian nhà đầu tư cần theo dõi

Giới đầu tư cần giám sát 3 mốc sự kiện quan trọng trước khi xuống vốn: Các biện pháp tạm thời dự kiến áp dụng vào tháng 9/2026, chuyến công tác cấp cao tới Brussels và báo cáo về Cơ chế đình chỉ thị thực mà phía Antigua and Barbuda cho biết EU dự kiến phát hành vào tháng 12/2026. Song song đó, từng quốc gia có thể sửa đổi luật, quy trình thẩm định hoặc điều kiện hiện diện thực tế. Các thay đổi này chỉ có hiệu lực pháp lý khi văn bản chính thức và ngày áp dụng được công bố.

Trong thời gian này, quá trình thẩm định chuyên sâu cần phân biệt rõ giữa việc "chương trình vẫn đang tiếp nhận hồ sơ" và "lợi ích đi lại kỳ vọng sẽ duy trì trong suốt thời gian nắm giữ tài sản". Yêu cầu chấm dứt chương trình từ EU đã khiến rủi ro hiện hữu rõ rệt, nhưng kết quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào đàm phán, phản ứng pháp lý của từng quốc gia và cách thức EU thực thi cơ chế đình chỉ.