Thị thực khởi nghiệp Estonia

Không có ngưỡng vốn đầu tư, và câu ấy chỉ có nghĩa khi đặt cạnh những lộ trình khác của cùng một giấy phép. Giấy phép cư trú để kinh doanh của Estonia có bốn lộ trình: Cổ đông của một công ty, chủ doanh nghiệp cá thể, người khởi nghiệp, và nhà đầu tư lớn.

Lộ trình cổ đông đòi đương đơn đã đầu tư ít nhất 65.000 EUR vào hoạt động của công ty tại Estonia, cộng thu nhập bằng sáu lần mức sinh hoạt tối thiểu. Từ 01/01/2026, ngưỡng 65.000 EUR không áp cho công ty đăng ký tại sổ đăng ký doanh nghiệp Estonia chưa đầy 12 tháng và bắt đầu hoạt động nhờ khoản đầu tư hoặc khoản vay của nhà nước, của một công ty quản lý quỹ tư nhân được Cơ quan Giám sát Tài chính cấp phép, hoặc nhờ một biện pháp hỗ trợ của nhà nước.

Lộ trình khởi nghiệp không đặt một ngưỡng vốn nào, và thu nhập chỉ cần bốn lần mức ấy — tức thấp hơn lộ trình cổ đông đúng một phần ba.

Đổi lại, nó đòi một thứ mà lộ trình cổ đông không đòi: Đánh giá của hội đồng chuyên gia rằng công ty đạt tư cách khởi nghiệp. Đây là một sự đánh đổi đo được chứ không phải một lời quảng cáo: Bỏ ngưỡng tiền, thêm một cửa xét nội dung.

Về con số thu nhập thì phải nói rõ nó là một công thức chứ không phải một số tiền: Bốn lần mức sinh hoạt tối thiểu, và mức ấy do Luật Ngân sách nhà nước ấn định lại hằng năm.

Trang của cơ quan cấp công bố hệ số mà không công bố con số nền, nên muốn ra tiền thì phải đọc Luật Ngân sách của năm đang xét.

Và đừng lẫn nó với khoản miễn trừ thuế cơ bản mà ô nghĩa vụ thuế của bảng này nêu: Hai đại lượng khác nhau, do hai luật khác nhau ấn định, dùng cho hai việc khác nhau.

Hai điều kiện nữa nằm cùng chỗ, và cách chúng được chứng minh là điều đáng chú ý nhất: Cả điều kiện thu nhập lẫn điều kiện bảo hiểm y tế đều được xác nhận bằng chính chữ ký của đương đơn trên đơn, không phải bằng giấy tờ của một bên thứ ba tại thời điểm nộp.

Điều kiện về công ty là một tư cách chứ không phải một số tiền: Đương đơn phải nắm cổ phần trong một công ty đã đăng ký tại sổ đăng ký doanh nghiệp Estonia, và trang của cơ quan không đặt mức tối thiểu nào cho phần nắm giữ ấy.

Cuối cùng là định nghĩa mà cả lộ trình này dựa vào, nguyên văn của cơ quan cấp: Doanh nghiệp khởi nghiệp là một công ty giai đoạn đầu nhằm tạo ra và đưa vào vận hành một mô hình kinh doanh đổi mới có tiềm năng tăng trưởng quốc tế mạnh, và hoạt động của nó góp phần phát triển môi trường kinh doanh Estonia.

Không có một ngưỡng tiền nào trong định nghĩa ấy — thứ được đo là mô hình, không phải số dư.

Con số ở bảng lựa chọn là mức chứng minh sinh sống, không phải ngưỡng vốn: Luật Ngân sách nhà nước năm 2026 ấn định mức sinh hoạt tối thiểu 220 euro mỗi tháng, nên bốn lần mức ấy là 880 euro cho mỗi tháng ở Estonia, và bảng mức tài chính của Bộ Ngoại giao Estonia ghi đúng 880 euro cho người khởi nghiệp, 704 euro cho vợ hoặc chồng.

Con số 800 euro mà Startup Estonia vẫn ghi trên trang dành cho người sáng lập là mức năm 2025, khi mức sinh hoạt tối thiểu còn là 200 euro. Cùng trang ấy lưu ý rằng với giá thuê nhà quanh 600 euro một tháng thì mức luật đòi chỉ là sàn.

Chương trình không mở ra một lộ trình mà hai, và phục vụ hai nhóm người khác nhau — đọc sót vế thứ hai là bỏ mất phân nửa công dụng của nó. Vế thứ nhất là đường cho người sáng lập ngoài Liên minh châu Âu đưa doanh nghiệp khởi nghiệp của mình sang Estonia.

Vế thứ hai ít được nhắc tới: Chính tư cách khởi nghiệp ấy làm nhẹ thủ tục để một doanh nghiệp khởi nghiệp đã có ở Estonia tuyển nhân sự ngoài Liên minh châu Âu — nghĩa là đây vừa là một diện cho người sáng lập, vừa là một kênh tuyển dụng cho doanh nghiệp đang hoạt động.

Thị thực Mở rộng quy mô, đôi khi được giới thiệu cạnh chương trình, không phải bậc tiếp theo của cùng lộ trình: Tư cách doanh nghiệp tăng trưởng (kasvuettevõte) theo § 106³ Luật Người nước ngoài là một tư cách riêng để tuyển người nước ngoài, dành cho công ty đã hoạt động ít nhất mười năm, có ít nhất 50 nhân viên tại Estonia và đã nộp ít nhất một triệu euro thuế lao động trong năm gần nhất. Điều kiện nền của diện khởi nghiệp là doanh nghiệp được công nhận là khởi nghiệp theo Luật Người nước ngoài; mốc thành lập chưa quá mười năm chỉ xuất hiện trong phần hỏi đáp năm 2023 của Startup Estonia, không có trong định nghĩa của Luật hay của Quy định số 2 ngày 16/01/2024 của Bộ trưởng Nội vụ về đánh giá khởi nghiệp.

Tên Startup Visa là tên chung của chương trình; về pháp lý, thị thực khởi nghiệp theo § 62⁴ là một văn bản riêng, cấp dưới dạng thị thực ngắn hạn hoặc dài hạn, còn các ô của bảng này mô tả giấy phép cư trú tạm thời để kinh doanh theo lộ trình khởi nghiệp. Giấy phép ấy, cũng như giấy phép của nhà đầu tư lớn, không bị tính vào hạn ngạch nhập cư.

Định nghĩa luật định nằm ở § 62⁴ khoản 2 Luật Người nước ngoài: Doanh nghiệp khởi nghiệp là một đơn vị kinh doanh mới bắt đầu hoạt động, thuộc một công ty đăng ký tại Estonia, nhằm xây dựng và khởi chạy một mô hình kinh doanh đổi mới, lặp lại được, có tiềm năng tăng trưởng toàn cầu lớn và góp phần đáng kể vào sự phát triển của môi trường kinh doanh Estonia. Bốn dấu hiệu mà Startup Estonia dùng để mô tả, gồm dựa trên công nghệ, có tính đổi mới, mở rộng được quy mô, đã có sản phẩm khả dụng tối thiểu cùng những khách hàng đầu tiên, là cách nói tắt của cơ quan vận hành chứ không phải chữ của luật.

Ba mốc, và thứ tự của chúng quan trọng hơn tổng của chúng. Mốc thứ nhất không thuộc thủ tục cư trú: Trước khi xin giấy phép cư trú, đương đơn phải nộp một đơn cho hội đồng chuyên gia của Bộ Nội vụ để đánh giá doanh nghiệp, và hội đồng ra đánh giá trong 10 ngày làm việc kể từ khi nhận được hồ sơ đầy đủ.

Chữ đầy đủ là chỗ đồng hồ có thể không chạy: Hồ sơ đánh giá phải gồm nhân thân đương đơn, thông tin công ty, mô tả mô hình kinh doanh, và thêm thông tin hoặc chứng cứ nếu được yêu cầu — thiếu một phần thì mười ngày ấy chưa bắt đầu.

Mốc thứ hai và thứ ba nối tiếp sau: Hồ sơ xin giấy phép cư trú được trả lời trong 90 ngày, rồi thẻ cư trú được cấp trong 30 ngày tiếp theo, tức 120 ngày sau khi nộp. Hạn 90 ngày có thể được kéo dài khi có lý do chính đáng, vì giấy phép để kinh doanh không thuộc nhóm hồ sơ mà Quy định số 7 của Bộ trưởng Nội vụ cấm kéo dài hạn xét.

Và thứ tự là bắt buộc, dù không cứng tới mức phải chờ kết quả: Đơn gửi hội đồng phải nộp trước, còn hồ sơ cư trú được kèm ý kiến của hội đồng hoặc số của đơn đã nộp cho hội đồng, theo § 16 khoản 3 Quy định số 7 ngày 12/01/2017 của Bộ trưởng Nội vụ; Cục Cảnh sát và Biên phòng chỉ ra quyết định về giấy phép sau khi có đánh giá.

Có hai đường rút ngắn, và cả hai xoá hẳn mốc thứ nhất: Không cần ý kiến mới của hội đồng nếu công ty đã được đánh giá là khởi nghiệp trong một thủ tục thị thực, giấy phép hay gia hạn trước đó, vì ý kiến ấy dùng được trong năm năm kể từ khi ra; hoặc nếu công ty có tên trong danh sách doanh nghiệp khởi nghiệp do Bộ trưởng Nội vụ ban hành bằng chỉ thị.

Với một công ty đã có tên trong danh sách ấy thì lượt chờ mười ngày làm việc không tồn tại — nhưng danh sách là một chỉ thị riêng của Bộ trưởng, không phải nghị định, nên phải tra chính chỉ thị ấy chứ không suy từ trang chương trình.

Trang về diện khởi nghiệp không nêu mốc gia hạn, nhưng trang gia hạn giấy phép cư trú của Cục Cảnh sát và Biên phòng nêu rõ: Đơn gia hạn phải nộp ít nhất hai tháng trước khi giấy phép hết hạn, và đơn nộp đúng hạn, đủ giấy tờ được quyết định chậm nhất mười ngày trước ngày hết hạn. Trang của cơ quan cấp không nêu mốc nào cho lượt nộp lại sau khi bị từ chối.

Điều kiện cư trú của diện này là một nghĩa vụ chủ động, không phải một ngưỡng số ngày có mặt: Sau khi được cấp giấy phép, đương đơn phải định cư tại Estonia và đăng ký nơi cư trú vào sổ đăng ký dân cư.

Trang của cơ quan cấp đặt nghĩa vụ ấy trong cùng một danh sách điều kiện với phần vốn, thu nhập và bảo hiểm, nên nó là điều kiện của chính giấy phép chứ không phải một thủ tục hành chính làm sau cho đủ lệ.

Về thời hạn: Giấy phép cư trú tạm thời để kinh doanh được cấp tối đa 5 năm, và khi gia hạn thì mỗi lần tối đa 10 năm — tức lần gia hạn dài gấp đôi lần cấp đầu, một hình dạng ít gặp.

Đây là thời hạn của chính người kinh doanh; thời hạn của thân nhân đi kèm bị buộc trần theo thời hạn này, và ô người phụ thuộc của bảng nói phần ấy.

Ai cần giấy phép này thì được xác định bằng một phép loại trừ chứ không bằng một danh sách người được hưởng: Cần nó nếu không phải công dân một quốc gia thành viên Liên minh châu Âu, và cũng không phải công dân Iceland, Liechtenstein, Na Uy hay Thuỵ Sĩ.

Bốn nước sau không thuộc Liên minh nhưng được xếp cùng nhóm, nên phép loại trừ rộng hơn cụm công dân Liên minh châu Âu, và một người mang hộ chiếu một trong bốn nước ấy không cần đến diện này.

Cuối cùng là một điều về hình dạng của thứ được cấp, vì nó quyết định cách đọc mọi mốc thời gian còn lại: Đây là một giấy phép cư trú tạm thời do Cục Cảnh sát và Biên phòng cấp cho hoạt động kinh doanh tại Estonia, và khi giấy phép được cấp thì đương đơn nhận một thẻ cư trú.

Giấy phép là quyền, thẻ là vật chứng của quyền ấy — hai thứ có hai mốc khác nhau, và ô thời gian xử lý của bảng nói mốc của thẻ.

Thân nhân xin giấy phép cư trú để định cư cùng người thân, và điểm cốt của chế định này nằm ở chỗ thời hạn bị buộc trần: Giấy phép được cấp tới 5 năm, nhưng không dài hơn thời hạn giấy phép cư trú của người mời, và khi gia hạn thì mỗi lần tới 10 năm, vẫn với cùng giới hạn ấy.

Nghĩa là con số 10 năm là trần lý thuyết, còn trần thật là ngày hết hạn giấy phép của người giữ thị thực khởi nghiệp. Về ai được tính, con vị thành niên là người nước ngoài dưới 18 tuổi, chưa kết hôn, không sống độc lập và không lập gia đình riêng.

Có một lộ trình cấp tự động: Theo § 150¹ khoản 1 Luật Người nước ngoài, đứa trẻ sinh ra tại Estonia, hoặc sang Estonia sống cùng cha mẹ ngay sau khi sinh, nhận giấy phép cư trú tạm thời mà không cần nộp đơn nếu vào lúc đứa trẻ ra đời cha hoặc mẹ đang giữ giấy phép cư trú tạm thời của Estonia còn hiệu lực. Trang hướng dẫn của Cục Cảnh sát và Biên phòng diễn đạt mốc ngay sau khi sinh thành trong vòng một năm kể từ khi sinh và đòi việc sinh đã được đăng ký vào Sổ đăng ký dân cư; còn mốc một năm trong chính § 150¹ là hạn để cha mẹ có chung quyền nuôi con cùng nộp đơn từ bỏ giấy phép ấy, không phải hạn để được cấp.

Hai nghĩa vụ hành chính đi kèm, ít nơi viết thành chữ. Thứ nhất, với đứa trẻ được cấp giấy phép tự động, trang hướng dẫn của Cục Cảnh sát và Biên phòng ghi rằng xin thẻ cư trú là bắt buộc từ 15 tuổi, nên đứa trẻ tới tuổi ấy phải làm thẻ dù giấy phép vẫn còn hạn.

Thứ hai, khi con đến sống cùng cha mẹ, người mời phải có nơi cư trú đã đăng ký trong Sổ đăng ký dân cư Estonia và phải có chỗ ở thực tế cho thân nhân — nhưng theo § 151 khoản 2, nghĩa vụ này được miễn nếu người mời đến Estonia cùng một lượt với thân nhân.

Với vợ hoặc chồng, luật còn nhẹ hơn: § 140 khoản 2 bỏ hẳn điều kiện nơi cư trú đăng ký và chỗ ở thực tế khi người mời đã được cấp giấy phép cư trú để kinh doanh. Mức thu nhập hợp pháp đòi cho vợ hoặc chồng của người giữ giấy phép khởi nghiệp bằng 80% mức của người giữ giấy phép, tức 704 euro mỗi tháng theo mức năm 2026, còn con chưa thành niên không phải đáp ứng mức thu nhập nào.

Tư cách mà chương trình này cấp, dù là thị thực hay thẻ cư trú, không thay hộ chiếu của người giữ. Người giữ vẫn đi lại bằng hộ chiếu của nước mình, nên con số dưới đây là của hộ chiếu Estonia và chỉ trở thành của người giữ khi họ được cấp hộ chiếu Estonia.

Theo Passport Index của Prosperous Intelligence, dữ liệu ngày 30/09/2026, hộ chiếu Estonia tới được 196 điểm đến mà không cần xin thị thực lãnh sự trước. Con số ấy gộp ba hình thức nhập cảnh và không tính thị thực điện tử phải xin trước:

Vì vậy đây là thước đo mức đi lại thuận tiện, không phải số nước miễn thị thực theo nghĩa hẹp.

Để đối chiếu, cùng nguồn và cùng cách đếm, hộ chiếu Việt Nam tới được 44 điểm đến. Hai danh sách điểm đến không lồng vào nhau, nên hiệu số chỉ là chỉ dấu chứ không phải danh sách những nơi được mở thêm.

Prosperous Intelligence ghi ngày cho dữ liệu và khuyến nghị xác minh với cơ quan chính thức của nước đến trước khi đi.

Tư cách startup đủ điều kiện mang lại ưu đãi về nhập cư và lao động chứ không về thuế, và chính cơ quan vận hành chương trình nói ra điều đó: Hỏi về thuế thì Startup Estonia khuyến nghị dứt khoát rằng hãy hỏi Cục Thuế và Hải quan Estonia.

Ưu đãi thật của tư cách ấy gồm: Không áp hạn ngạch nhập cư, không có yêu cầu lương tối thiểu, không cần giấy phép của quỹ thất nghiệp, và đăng ký lao động rút gọn cho phép làm việc trước khi có giấy phép cư trú nếu đang cư trú hợp pháp tại Estonia;

Uỷ ban Startup ra quyết định về tư cách trong mười ngày làm việc.

Trong quy trình bốn bước của chương trình, thuế chỉ có mặt như một thủ tục đăng ký ở bước cuối — đăng ký địa chỉ và đăng ký cư trú thuế sau khi có giấy phép — chứ không như một quyền lợi.

Ranh giới cư trú thuế: Người nước ngoài cư trú tại Estonia và ở đó ít nhất 183 ngày trong mười hai tháng dương lịch liên tiếp có nghĩa vụ thuế không giới hạn, tức cả thu nhập Estonia lẫn thu nhập nước ngoài đều chịu thuế tại Estonia, có cơ chế tránh đánh thuế trùng; người không cư trú chỉ chịu thuế trên thu nhập nguồn Estonia.

Có một câu cần đặt vào đây vì nó chặn đúng hiểu lầm phổ biến nhất về Estonia: e-resident không phải cư dân thuế Estonia mà là người không cư trú, và tư cách e-residency không đem lại việc tự động được miễn thuế ở nơi khác.

Có một tư cách do nhà nước cấp không đương nhiên đổi được nghĩa vụ thuế. Số liệu năm 2026 của Cục Thuế và Hải quan theo từng sắc thuế:

Khoản miễn trừ cơ bản 700 euro mỗi tháng, tức 8.400 euro mỗi năm, và 776 euro mỗi tháng tức 9.312 euro mỗi năm ở tuổi nghỉ hưu; cơ quan thuế ghi chú rằng khoản miễn trừ cơ bản nay không còn phụ thuộc thu nhập và không giảm khi thu nhập tăng, khác với năm 2025 khi nó phụ thuộc thu nhập và tối đa 654 euro mỗi tháng.

Với thuế thu nhập doanh nghiệp, từ 1/1/2025 mức thấp 14/86 cho cổ tức phân phối đều đặn đã bị bãi bỏ, chỉ còn mức chuẩn.

Di sản của mức cũ là nếu cổ tức đã chịu mức 14/86 nhận tới 31/12/2024 được phân phối lại cho cổ đông là thể nhân thì phải khấu trừ thêm 7% thuế thu nhập theo khoản 68 Điều 61 Luật Thuế Thu nhập.

Đọc ô này đúng phạm vi: Nguồn của cơ quan thuế nói về thuế suất phổ thông áp cho mọi doanh nghiệp và cá nhân tại Estonia và không có mục nào dành riêng cho người giữ startup visa; không nguồn nào nói người giữ thị thực này được miễn, giảm hay hoãn bất kỳ sắc thuế nào

Hai khoản bắt buộc, và con số của cả hai nằm trong luật chứ không nằm trên trang chương trình. Khoản thứ nhất là lệ phí nhà nước: Trang của cơ quan cấp đặt việc nộp lệ phí thành một bước bắt buộc, cùng lúc với việc nộp giấy tờ kèm quyết định của hội đồng chuyên gia, nhưng nó không công bố số tiền.

Và trên toàn bộ trang ấy không có một con số euro nào, cũng không có một liên kết nào dẫn sang biểu lệ phí.

Toàn bộ liên kết ra ngoài của nó chỉ gồm bản hợp nhất Luật Người nước ngoài, cổng nộp đơn đánh giá của Startup Estonia, trang hướng dẫn xin giấy phép cư trú chung, và trang góp ý.

Con số nằm ở Luật Lệ phí Nhà nước: Lệ phí xét đơn xin giấy phép cư trú tạm thời để kinh doanh là 350 euro, hoặc 380 euro nếu nộp tại cơ quan đại diện ở nước ngoài; xét đơn gia hạn là 350 euro; cấp thẻ cư trú là 70 euro, 100 euro tại cơ quan đại diện, hoặc 60 euro qua cổng tự phục vụ của Cục Cảnh sát và Biên phòng; xét đơn thị thực dài hạn loại D là 120 euro. Startup Estonia ghi rằng đơn gửi hội đồng chuyên gia không phát sinh thêm lệ phí nhà nước.

Khoản thứ hai là hợp đồng bảo hiểm Y tế, và nó không phải khoản tuỳ chọn: Yêu cầu về mức bảo hiểm được đặt ở Điều 120 Luật Người nước ngoài, phần về phạm vi bảo hiểm, và chính trang của cơ quan cấp dẫn tới đúng điều khoản ấy trong bản hợp nhất của luật.

Điều 120 đặt mức cụ thể: Số tiền bảo hiểm cho mỗi kỳ bảo hiểm một năm ít nhất 6.000 euro, phạm vi bảo hiểm có hiệu lực tại Estonia, và người nước ngoài phải giữ hợp đồng ấy suốt thời hạn giấy phép; nghĩa vụ này không áp khi điều ước quốc tế quy định khác hoặc khi người ấy đã thuộc diện bảo hiểm y tế bắt buộc của Estonia.

Còn giấy tờ thì khác nhau theo lộ trình, và đây là chỗ dễ nộp nhầm bộ. Lộ trình khởi nghiệp nộp mô tả mô hình kinh doanh cho hội đồng chuyên gia.

Lộ trình cổ đông của cùng giấy phép nộp bản mô tả kế hoạch kinh doanh bằng tiếng Estonia hoặc tiếng Anh, gồm thông tin công ty, mô tả ý tưởng kinh doanh, dự báo tài chính hai năm tài chính tới, sơ yếu lý lịch của thành viên ban điều hành, cổ đông hoặc hội đồng giám sát, và lý do kinh doanh cho việc định cư tại Estonia.

Hai bộ giấy tờ ấy đi tới hai nơi khác nhau và được xét theo hai chuẩn khác nhau.