Quốc tịch hay cư trú: Ngày hồ sơ được duyệt, bạn cầm thứ gì

Hỏi chương trình quốc tịch Caribe khác diện cư trú đầu tư châu Âu ở đâu, câu trả lời thường gặp là một con số. Bên này khoảng một phần tư triệu đô-la Mỹ; bên kia, tuỳ nước, cũng tương đương hoặc cao hơn.

Con số lại là phần ít hữu ích nhất trong phép so sánh. Hai lối khác nhau ở thứ đương đơn cầm trong tay khi hồ sơ được duyệt, và ở thứ nhà nước vẫn có quyền đòi hỏi sau đó.

Bài viết này đối chiếu 5 chương trình quốc tịch Caribe với diện cư trú đầu tư của Bồ Đào Nha. Bồ Đào Nha là chương trình châu Âu duy nhất có điều kiện xác minh được từ cơ quan phụ trách trong đợt rà soát này; Hy Lạp, Ý, Tây Ban Nha và Malta không được mô tả ở đây.

Hai lối, so theo tư cách pháp lý

Một lối kết thúc, lối kia mới bắt đầu

Chương trình quốc tịch theo đầu tư ở Caribe, khi được chấp thuận, trao quốc tịch. Đương đơn trở thành công dân Antigua and Barbuda, Dominica, Grenada, Saint Kitts and Nevis hoặc Saint Lucia. Không còn tư cách nào để xin tiếp, vì quốc tịch là tư cách cuối cùng trong mọi hệ thống pháp luật quốc gia.

Diện Autorização de Residência para Investimento của Bồ Đào Nha làm một việc hẹp hơn nhiều. Nó cấp giấy phép cư trú có thời hạn cho hoạt động đầu tư. Cơ quan quản lý nhập cư nói rõ điều gì đến sau: Người giữ giấy phép có thể nộp đơn xin thường trú theo Luật 23/2007, và có thể nộp đơn xin nhập tịch theo Luật Quốc tịch, mỗi đơn phải đáp ứng điều kiện riêng mà 2 luật ấy đặt ra.

Tức là 2 lá đơn nữa, theo 2 đạo luật nữa, với những điều kiện mà khoản đầu tư không hề đáp ứng. Tiền mua tư cách để bắt đầu một quy trình, không mua kết quả của quy trình đó.

Nghĩa vụ không mất đi sau khi được duyệt

Quốc tịch một khi đã cấp thì không kèm nghĩa vụ có mặt. Một công dân mới của Grenada không buộc phải ở Grenada để giữ quốc tịch ấy.

Giấy phép cư trú là công cụ khác hẳn. Bồ Đào Nha yêu cầu người giữ giấy phép ARI có mặt không dưới 7 ngày trong năm đầu, và không dưới 14 ngày ở mỗi kỳ tiếp theo. So với thông lệ quốc tế thì đó là nghĩa vụ nhẹ — nhưng nó là nghĩa vụ, và nó kéo dài đúng bằng tuổi thọ của giấy phép. Không đáp ứng thì mất giấy phép, và mất luôn con đường dẫn tới mọi thứ phía sau nó.

Chỗ bất đối xứng nên nói thẳng: Ở lối quốc tịch, nghĩa vụ của đương đơn phần lớn chấm dứt khi được duyệt. Ở lối cư trú, được duyệt là lúc nghĩa vụ bắt đầu.

Chỗ hai lối không còn so sánh được với nhau

Còn một cái bẫy nữa khi coi 2 lối là 2 phiên bản của cùng một thứ: Loại tài sản đủ điều kiện không cùng một hạng.

Nhiều chương trình Caribe chấp nhận mua bất động sản. Danh mục Bồ Đào Nha công bố không có mục nào như vậy, và nhánh quỹ của nước này còn ghi rõ chỉ nhận tổ chức đầu tư không phải bất động sản. Một nhà đầu tư đang tính mua một toà nhà rồi cân nhắc giữa quốc tịch Caribe và cư trú Bồ Đào Nha thực ra đang chọn giữa một lối cho phép tài sản đó và một lối không.

Ở phía quốc tịch, được duyệt cũng không phải lúc nào cũng chấm dứt nghĩa vụ với khoản đầu tư. Antigua and Barbuda cấm bán lại bất động sản đủ điều kiện trong 5 năm kể từ ngày mua. Quốc tịch đã cấp; tài sản vẫn bị khoá.

So sánh cho đúng thì so cái gì

Hãy so theo tư cách pháp lý, đừng so theo giá. Hỏi ngày hồ sơ được duyệt thì đương đơn cầm gì: Một quốc tịch, hay một giấy phép. Hỏi sau đó còn phải làm gì: Không gì cả, hay một nghĩa vụ cư trú tối thiểu cộng 2 lá đơn theo những đạo luật mà khoản đầu tư không đụng tới. Hỏi tài sản đủ điều kiện ra sao sau khi được duyệt, vì ít nhất một chương trình vẫn khoá nó thêm nhiều năm.

Giá không trả lời được câu nào trong số đó. Nó là con số duy nhất cả 2 lối đều quảng cáo, và là con số nói ít nhất về thứ người mua đang mua.

Cần kiểm gì tiếp theo

Với lối cư trú, hãy hỏi lấy đạo luật điều chỉnh thường trú và đạo luật điều chỉnh nhập tịch, rồi đọc điều kiện của từng luật thay vì đọc bản tóm tắt về khoản đầu tư. Với lối quốc tịch, hãy hỏi xem có nghĩa vụ nào bám vào tài sản đủ điều kiện sau khi hộ chiếu đã cấp hay không, và kéo dài bao lâu. Ở cả 2 trường hợp, hãy hỏi điều gì xảy ra nếu quy định của chương trình thay đổi khi đương đơn còn đang ở giữa quy trình — vì chỉ một trong 2 lối để người ta phơi ra trước rủi ro đó suốt nhiều năm sau.