FDI toàn cầu hồi phục nhưng mức độ tập trung vốn làm thay đổi bản chất dòng tiền

Sự dịch chuyển của dòng vốn

Phục hồi trong năm 2025, song mức độ tăng trưởng của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) toàn cầu lại phụ thuộc đáng kể vào phương pháp đo lường. Báo cáo Đầu tư Thế giới 2026 của Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hợp Quốc (UNCTAD) công bố ngày 07/7/2026 ước tính FDI tăng 6%, đạt 1.600 tỷ USD. Trong khi đó, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) báo cáo mức tăng 15%, lên 1.660 tỷ USD, nhưng tốc độ này điều chỉnh về 6% nếu loại trừ biến động lớn tại một số nền kinh tế châu Âu.

Hai kết quả trên không thể gộp chung thành một chuỗi dữ liệu duy nhất do sự khác biệt về phạm vi thu thập và phương pháp tổng hợp. Dù vậy, cả hai báo cáo cùng đưa ra lời cảnh báo cho nhà đầu tư: Dòng vốn thực tế có tăng, nhưng sau khi loại trừ các biến động bất thường từ những giao dịch quy mô lớn, mức tăng chỉ còn khoảng 6%, thấp hơn nhiều so với con số 15% ban đầu.

Bản chất đằng sau các con số

UNCTAD cho biết hơn 80% FDI toàn cầu năm 2025 tập trung vào 20 nền kinh tế tiếp nhận lớn nhất. Dòng vốn vào các nước phát triển tăng 11%, trong khi khu vực đang phát triển chỉ tăng 2%, đạt 901 tỷ USD. Mặt khác, các ngành chiến lược chiếm 44% tổng giá trị dự án đầu tư mới (đầu tư mới), tăng mạnh từ mức 16% năm 2020. Mức tăng này có sự đóng góp đáng kể từ một số ít dự án quy mô rất lớn, đặc biệt là hạ tầng kỹ thuật số liên quan đến trí tuệ nhân tạo.

OECD bổ sung thêm một khía cạnh đáng chú ý khác. Tại nhiều quốc gia, tăng trưởng năm 2025 chủ yếu xuất phát từ các khoản vay nội bộ tập đoàn và lợi nhuận tái đầu tư gia tăng. Ngược lại, cả số lượng dự án đầu tư mới được công bố lẫn chi phí vốn dự kiến đều giảm. Do đó, một nền kinh tế vẫn có thể ghi nhận FDI tăng mà không hề nhận được lượng tương ứng các nhà máy, trung tâm vận hành hay doanh nghiệp mới. Đây chính là sự khác biệt giữa vốn ghi nhận trên hệ thống và năng lực sản xuất mới—hai yếu tố tạo ra tác động rất khác nhau đối với việc làm, nhu cầu bất động sản thương mại, chuỗi cung ứng và cơ hội kinh doanh tại địa phương.

Những đối tượng chịu tác động

Đối với chủ doanh nghiệp Việt Nam đang xem xét thành lập công ty con, thâu tóm cổ phần hoặc mở cơ sở vận hành ở nước ngoài, xếp hạng FDI chỉ nên đóng vai trò là bước sàng lọc ban đầu. Chỉ số này phản ánh nơi các tập đoàn đa quốc gia phân bổ vốn, nhưng không cho biết nhà đầu tư cuối cùng, ngành mục tiêu, hay liệu cấu trúc đó có tạo ra quyền kiểm soát và dòng tiền bền vững hay không.

Ranh giới này cũng đặc biệt quan trọng với giới đầu tư có tài sản lớn. Việc mua quỹ, trái phiếu hoặc cổ phiếu niêm yết tại nước ngoài là đầu tư gián tiếp (đầu tư danh mục), không phải FDI. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo dòng vốn gián tiếp vào các thị trường mới nổi thường nhạy cảm hơn với tâm lý rủi ro toàn cầu, nhất là khi đi qua trung gian là các quỹ đầu tư và tổ chức phi ngân hàng. Việc FDI gia tăng không thể đảm bảo cho tính thanh khoản hay điều kiện thoái vốn của một chứng khoán niêm yết.

Cấu trúc vốn, thời điểm và nghĩa vụ pháp lý

Trước khi đưa ra quyết định đầu tư dựa trên dữ liệu FDI, nhà đầu tư cần làm rõ 4 câu hỏi. Thứ nhất, dòng tiền thuộc dạng vốn góp cổ phần, lợi nhuận tái đầu tư hay nợ nội bộ? Cơ quan Thống kê ASEAN (ASEANstats) đưa cả 3 yếu tố này vào khái niệm giao dịch FDI. Thứ hai, nguồn vốn này tài trợ cho dự án mới, thâu tóm doanh nghiệp hiện hữu hay chỉ ghi nhận việc tái cơ cấu tập đoàn? Thứ ba, nền kinh tế báo cáo là điểm đến cuối cùng hay chỉ là trạm trung chuyển? Thứ tư, phương tiện đầu tư thực tế của gia đình hoặc doanh nghiệp có chịu cùng cấp độ rủi ro với dòng vốn được đo lường hay không?

Những câu hỏi trên cũng giúp đánh giá khách quan số liệu sơ bộ quý 1/2026 của OECD. Tổng FDI toàn cầu đạt khoảng 658 tỷ USD, tăng 44% so với quý trước và tăng 42% so với cùng kỳ năm ngoái. Nếu loại trừ biến động lớn tại một số nước châu Âu, mức tăng tương ứng là 35% và 14%. OECD lưu ý mức tăng của Cộng hòa Séc chịu ảnh hưởng từ một vụ tái cơ cấu tài chính và doanh nghiệp lớn, trong khi kết quả của Áo gắn liền với một thương vụ M&A quy mô lớn trong ngành hóa dầu.

Rủi ro và những vấn đề chưa ngỏ

Dữ liệu theo quý thường xuyên thay đổi sau các đợt điều chỉnh. Một giao dịch đơn lẻ có thể nâng xếp hạng của một quốc gia trong một kỳ nhất định mà không làm thay đổi triển vọng đầu tư dài hạn. Ngoài ra, con số ròng có thể che khuất các hoạt động đầu tư mới và thoái vốn diễn ra đồng thời với quy mô lớn. Bản thân tổng vốn vào một ngành cũng không phản ánh định giá đầu vào, quyền lợi cổ đông thiểu số, việc chuyển lợi nhuận về nước, thuế, quản lý ngoại hối hay khả năng thực thi hợp đồng.

Các nước châu Á đang phát triển tiếp tục duy trì vị thế nổi bật khi thu hút 644 tỷ USD trong năm 2025, chiếm khoảng 40% FDI toàn cầu và hơn 70% tổng vốn vào khu vực đang phát triển. UNCTAD cho biết Đông Nam Á đã vượt Đông Á để trở thành tiểu khu vực tiếp nhận vốn lớn nhất. Tuy nhiên, đây là lý do để phân tích kỹ hơn từng ngành và từng quốc gia, chứ không phải lời khuyên mở rộng danh mục đầu tư dàn trải trên mọi thị trường Đông Nam Á. Sự chênh lệch giữa con số của UNCTAD và OECD cho thấy nhà đầu tư cần trích dẫn rõ tổ chức, thời gian, phạm vi và phương pháp điều chỉnh, thay vì coi "FDI toàn cầu" là một con số cố định.

Bối cảnh cần theo dõi tiếp theo

Nhà đầu tư nên theo dõi các bản điều chỉnh của OECD để xác định liệu đà tăng trong quý 1 có duy trì sau khi có báo cáo đầy đủ hơn hay không, đồng thời cập nhật bảng dữ liệu theo ngành và quốc gia của UNCTAD, cũng như số liệu phân rã theo nguồn gốc, điểm đến và cấu phần từ ASEANstats. Ở cấp độ từng giao dịch, bước tiếp theo vẫn là thẩm định chuyên sâu về quyền sở hữu, địa bàn phát sinh doanh thu, nghĩa vụ thuế, tuyến đường chuyển tiền và các kịch bản thoái vốn.

Thông điệp cốt lõi từ đà phục hồi này không phải là vốn đang di chuyển khắp nơi, mà là tổng dòng tiền đang tăng lên trong bối cảnh mức độ tập trung ngày càng cao, với phần lớn giá trị xuất phát từ các cấu trúc tài chính hoặc các giao dịch quy mô lớn. Đối với các quyết định đầu tư xuyên biên giới, chất lượng và điểm đến cuối cùng của dòng vốn luôn quan trọng hơn tốc độ tăng trưởng của con số tổng hợp trên tiêu đề.