Quy định lưu trú mới của Bulgaria và rủi ro phát sinh về thuế khi cư trú

Dự thảo quy định mới về điều kiện lưu trú

Ngày 22/7/2026, Chính phủ Bulgaria đã thông qua gói sửa đổi Luật Người nước ngoài – trước khi dự thảo luật mang số hiệu 52-602-01-29 chính thức trình Quốc hội vào ngày 28/7. Điểm đáng chú ý nhất đối với người nước ngoài sở hữu thẻ thường trú là nguy cơ bị thu hồi quyền cư trú nếu không hiện diện tại Bulgaria tối thiểu 6 tháng 1 ngày trong năm dương lịch trước đó.

Quy định này hiện mới dừng lại ở mức dự thảo và chưa có hiệu lực thi hành. Hồ sơ lập pháp tính đến ngày 8/8 cho thấy dự luật mới được phân công về các ủy ban chuyên trách và chưa được đăng Công báo. Nhà đầu tư đã có thẻ thường trú chưa cần vội thay đổi lịch trình di chuyển, nhưng cần theo dõi sát sao khả năng điều kiện lưu trú bị siết chặt trong tương lai.

Lý do nhà đầu tư định cư cần theo dõi sát dự luật

Cơ quan Hỗ trợ Đầu tư Bulgaria quy định người nước ngoài có thể nhận thẻ thường trú khi rót vốn vào các công cụ tài chính theo luật định, đồng thời có thể hướng tới quốc tịch thông qua đầu tư nếu đáp ứng thêm một số điều kiện. Đáng chú ý, nghĩa vụ lưu trú 6 tháng 1 ngày trong dự thảo không chỉ áp dụng cho lao động hay diện đoàn tụ gia đình, mà bao hàm toàn bộ người nước ngoài đã được cấp quyền thường trú.

Nếu Quốc hội Bulgaria thông qua dự luật mà không bổ sung cơ chế miễn trừ riêng, nhà đầu tư theo diện cư trú thông qua đầu tư nhiều khả năng sẽ chịu tác động trực tiếp. Hệ lụy của thay đổi này vượt xa việc chỉ thêm số ngày di chuyển; nó buộc các gia đình phải tính toán lại nơi đặt căn nhà chính, nơi điều hành doanh nghiệp cũng như phương án quản lý tài sản xuyên biên giới.

Sự khác biệt giữa hai quy tắc 6 tháng và 183 ngày

Theo hướng dẫn của cơ quan thuế Bulgaria, một cá nhân bị xác định là cư trú kèm theo nghĩa vụ thuế nếu có địa chỉ thường trú, ở tại đây trên 183 ngày trong mỗi chuỗi 12 tháng liên tục, hoặc có trung tâm của các quyền lợi chủ yếu tại nước này. Yếu tố gia đình, bất động sản, hoạt động kinh doanh và nơi điều hành tài sản đều là cơ sở để đánh giá trung tâm của các quyền lợi chủ yếu.

Trong khi đó, dự luật di trú lại dùng mốc "ít nhất 6 tháng 1 ngày" trong "năm dương lịch trước đó". Việc chênh lệch giữa cách tính tháng, quy định ngày xuất nhập cảnh và khoảng thời gian tham chiếu có thể dẫn đến kết quả phân loại khác nhau đối với từng lịch trình di chuyển.

Khoảng cách giữa 2 quy tắc này là rất mơ hồ. Lịch lưu trú vừa đủ để duy trì thẻ thường trú có thể vô tình đưa nhà đầu tư chạm hoặc vượt ngưỡng cư trú thuế nội địa. Do đó, kế hoạch di chuyển cần được tính toán cẩn trọng trên cả 2 thước đo: Năm dương lịch và giai đoạn 12 tháng liên tục.

Quyền cư trú di trú không tự động làm phát sinh nghĩa vụ thuế

Thẻ thường trú chỉ xác nhận quyền sinh sống và điều kiện duy trì trạng thái pháp lý tại một quốc gia. Trong khi đó, tư cách cư trú thuế quyết định chính phủ nào có quyền đánh thuế trên toàn cầu và những nguồn thu nhập nào phải chịu thuế.

Cơ quan Thuế Quốc gia Bulgaria lưu ý rằng người có địa chỉ thường trú tại Bulgaria vẫn có thể là cá nhân không cư trú thuế nếu trung tâm của các quyền lợi chủ yếu của họ nằm ở nước ngoài. Ngược lại, việc không sở hữu thẻ thường trú cũng không giúp nhà đầu tư nghiễm nhiên thoát khỏi quy tắc đếm ngày hay xét duyệt trung tâm của các quyền lợi chủ yếu.

Trường hợp cả Bulgaria và một quốc gia khác cùng xác định nhà đầu tư là cá nhân cư trú thuế, hiệp định tránh đánh thuế 2 lần sẽ được áp dụng để xử lý dựa trên các tiêu chí như nơi ở thường xuyên hay trung tâm của các quyền lợi chủ yếu. Kết quả phụ thuộc vào từng hiệp định cụ thể và thực tế của mỗi cá nhân, thay vì chỉ dựa vào số ngày hiện diện.

Tác động tới quyết định quản lý tài sản và dòng vốn

Bộ Tài chính Bulgaria phân biệt rõ: Cá nhân cư trú thuế phải nộp thuế cho thu nhập phát sinh toàn cầu, còn cá nhân không cư trú chỉ nộp thuế đối với thu nhập có nguồn gốc tại Bulgaria. Việc thay đổi số ngày có mặt tại địa phương sẽ buộc giới có tài sản lớn phải rà soát lại toàn bộ cấu trúc cổ tức, lãi tiền gửi, tiền cho thuê bất động sản và các cơ chế báo cáo xuyên biên giới.

Dù dự luật di trú không trực tiếp tạo ra nghĩa vụ thuế mới, đây là tín hiệu bắt buộc nhà đầu tư phải tính toán lại bài toán phân bổ vốn trước khi cam kết tăng số ngày lưu trú. Bên cạnh đó, việc dịch chuyển gia đình hay bộ máy quản lý doanh nghiệp chỉ để đối phó với điều kiện di trú có thể vô tình tạo ra bằng chứng chống lại nhà đầu tư khi cơ quan thuế xác định trung tâm của các quyền lợi chủ yếu.

Các yếu tố cần xác nhận trước khi điều chỉnh kế hoạch

Cộng đồng đầu tư định cư cần chờ đợi 3 thông tin then chốt: Văn bản cuối cùng được Quốc hội thông qua, ngày có hiệu lực chính thức và hướng dẫn hành chính về cách chứng minh thời gian lưu trú 6 tháng 1 ngày. Bất kỳ quy định chuyển tiếp hay phương pháp đếm ngày mới nào được bổ sung cũng có thể làm thay đổi hoàn toàn cục diện.

Trong thời gian chờ đợi, phương án an toàn nhất là vận hành song song 2 lịch theo dõi: Một cho điều kiện giữ thẻ thường trú và một cho nghĩa vụ cư trú thuế tại Bulgaria cũng như các tài khoản tài chính liên quan. Lịch trình này phải được đặt trong bức tranh tổng thể cùng yếu tố gia đình, tài sản, hoạt động kinh doanh và các hiệp định thuế liên quan. Dự luật mới thu hẹp khoảng cách giữa di trú và thuế, chứ không gộp hai nghĩa vụ này làm một.