Định cư Đức theo diện đầu tư: Luật Đức bỏ mốc tham chiếu 250.000 euro từ năm 2012

Điều 21 Luật Cư trú của Đức (Aufenthaltsgesetz) cho phép doanh nhân nước ngoài xin giấy phép cư trú để tự doanh, tức tự tổ chức và điều hành hoạt động kinh doanh. Trước ngày 1/8/2012, khoản đầu tư 250.000 euro và việc tạo ra 5 việc làm thông thường được coi là đáp ứng 2 điều kiện kinh tế của diện này.

Đức đã xoá quy định đó từ ngày 1/8/2012. Luật hiện hành không ấn định một mức đầu tư hay số việc làm cụ thể, nhưng số vốn dành cho hoạt động kinh doanh vẫn nằm trong các yếu tố cơ quan chức năng xem xét.

Mốc tham chiếu 250.000 euro được bãi bỏ như thế nào

Khi có hiệu lực ngày 1/1/2005, Điều 21 quy định khoản đầu tư ít nhất 1 triệu euro và việc tạo ra 10 việc làm thông thường được coi là đáp ứng 2 điều kiện: Có lợi ích kinh tế vượt trội hoặc nhu cầu đặc biệt của địa phương, và mang lại tác động tích cực cho nền kinh tế.

Đây là cơ chế suy đoán đáp ứng điều kiện, nghĩa là khi đạt các con số ấy, hồ sơ thông thường được coi là thoả mãn 2 yêu cầu kinh tế nói trên. Các con số không phải mức tối thiểu bắt buộc đối với mọi hồ sơ.

Luật sửa đổi ngày 19/8/2007, có hiệu lực từ ngày 28/8/2007, hạ các mốc này xuống 500.000 euro và 5 việc làm. Sau đó, luật ngày 20/12/2008 tiếp tục giảm số vốn xuống 250.000 euro, áp dụng từ ngày 1/1/2009.

Đến năm 2012, Đức xoá hẳn câu quy định về cơ chế này trong luật triển khai chỉ thị của Liên minh châu Âu (EU) về lao động trình độ cao. Luật được ban hành ngày 1/6/2012 và có hiệu lực ngày 1/8/2012.

Theo giải thích của Uỷ ban Nội vụ Hạ viện Đức (Bundestag), trên thực tế, quy định thường bị áp dụng như một yêu cầu bắt buộc thay vì một căn cứ suy đoán. Vì vậy, có những hồ sơ bị từ chối dù mô hình kinh doanh về nguyên tắc là phù hợp.

Đầu tư đơn thuần không tạo ra quyền được cấp giấy phép cư trú. Một nghiên cứu năm 2014 của đầu mối Đức thuộc Mạng lưới Di cư châu Âu, do Cục Di trú và Tị nạn Liên bang (BAMF) công bố, nêu rõ giới hạn này đối với những hoạt động như mua bất động sản hoặc mua cổ phần doanh nghiệp.

Cơ quan chức năng hiện đánh giá những gì

Giấy phép cư trú để tự doanh có thể được cấp khi hoạt động kinh doanh đáp ứng các yêu cầu về lợi ích kinh tế hoặc nhu cầu của địa phương, được kỳ vọng mang lại tác động tích cực cho nền kinh tế và có nguồn tài chính bảo đảm. Nguồn tài chính có thể là vốn tự có của người nộp hồ sơ hoặc cam kết cho vay.

Việc xét duyệt dựa trên tính khả thi của ý tưởng kinh doanh, kinh nghiệm kinh doanh của người nộp hồ sơ, số vốn, tác động đối với việc làm và đào tạo, cùng đóng góp cho đổi mới sáng tạo và nghiên cứu. Cơ quan xét duyệt phải tham vấn các phòng thương mại tại địa phương, cơ quan quản lý thương mại, tổ chức nghề nghiệp và cơ quan cấp phép.

Đối với người trên 45 tuổi, nguyên tắc là chỉ chấp thuận khi họ có nguồn bảo đảm tài chính thoả đáng cho tuổi già.

Luật cũng quy định cách xét riêng cho người tốt nghiệp trường đại học công lập, trường được nhà nước công nhận hoặc cơ sở tương đương tại Đức. Các nhà nghiên cứu hoặc nhà khoa học đang có giấy phép cư trú theo Điều 18b, Điều 18d, khoản 1 Điều 19c hoặc Thẻ xanh EU — loại giấy phép cư trú dành cho lao động trình độ cao — cũng thuộc nhóm này. Theo quy định, họ được cấp giấy phép mà không phải đáp ứng các điều kiện tại khoản 1 Điều 21, nếu hoạt động kinh doanh gắn với ngành học hoặc công việc nghiên cứu của mình.

Lao động có chuyên môn còn có thể được cấp giấy phép để chuẩn bị thành lập doanh nghiệp trong thời gian nhận học bổng từ nguồn tài trợ công. Học bổng phải do một tổ chức kinh doanh hoặc cơ quan công quyền của Đức cấp và bảo đảm chi phí sinh hoạt. Thời hạn giấy phép theo diện này tối đa là 18 tháng.

Giấy phép cư trú để tự doanh được cấp với thời hạn tối đa 3 năm. Sau 3 năm tự doanh, người giữ giấy phép có thể được cấp giấy phép định cư, tức giấy phép cư trú không thời hạn, nếu kết quả và thời gian hoạt động cho thấy việc kinh doanh có triển vọng tiếp tục phát triển bền vững.

Họ đồng thời phải có thu nhập đủ nuôi bản thân và những thành viên gia đình phụ thuộc đủ điều kiện đang sống cùng, cũng như đáp ứng yêu cầu về an ninh và trật tự công cộng tại điểm 4 câu 1 khoản 2 Điều 9. Trong khi đó, lộ trình chung theo Điều 9 yêu cầu 5 năm có giấy phép cư trú cùng các điều kiện khác. Lộ trình 3 năm không áp dụng cho người hành nghề tự do.

Nộp hồ sơ từ Việt Nam

Đại sứ quán Đức tại Hà Nội và Tổng Lãnh sự quán Đức tại TP. Hồ Chí Minh công bố chung một danh mục giấy tờ cho hồ sơ xin thị thực tự doanh. Hồ sơ phải có kế hoạch kinh doanh, trong đó nêu nhu cầu vốn và phương án tài trợ; trích lục đăng ký thương mại của Đức thể hiện các thành viên góp vốn và giám đốc điều hành; lý lịch cá nhân; giấy tờ chứng minh trình độ; và bảo hiểm y tế có thời hạn ít nhất 3 tháng.

Danh mục nhìn chung miễn yêu cầu dịch sang tiếng Đức đối với tài liệu bằng tiếng Anh. Tuy nhiên, riêng mục chứng minh trình độ lại yêu cầu bản dịch tiếng Đức có công chứng.

Hồ sơ xin thị thực tự doanh không thể nộp qua cổng dịch vụ lãnh sự trực tuyến. Tại TP. Hồ Chí Minh, người nộp hồ sơ đặt lịch qua hệ thống của Tổng Lãnh sự quán và nộp trực tiếp tại cơ quan này, không qua nhà cung cấp dịch vụ thị thực. Tại Hà Nội, hướng dẫn đặt lịch của Đại sứ quán đưa diện tự doanh vào hệ thống danh sách chờ.

Lệ phí là 75 euro, được thanh toán bằng đồng Việt Nam và không hoàn lại nếu hồ sơ bị từ chối. Thông thường, hồ sơ phải được cơ quan quản lý người nước ngoài nơi dự định cư trú tại Đức chấp thuận.

Theo Bộ Ngoại giao Đức, thủ tục thị thực quốc gia cần sự chấp thuận này có thể kéo dài tới 3 tháng, đôi khi lâu hơn. Đây là thời gian nêu cho nhóm thủ tục nói chung; Bộ không đưa ra ước tính riêng cho hồ sơ thị thực tự doanh nộp từ Việt Nam.

Số lượt cấp giấy phép lần đầu được ghi nhận

Trong văn bản trả lời câu hỏi của nghị sĩ Hạ viện ngày 5/6/2026, Chính phủ Liên bang Đức công bố số người được ghi nhận cấp giấy phép theo Điều 21 lần đầu trong kỳ thống kê từ ngày 1/1/2015 đến ngày 30/4/2026.

Theo cách thống kê này, số được ghi nhận là 898 người trong năm 2024, 1.137 người trong năm 2025 và 285 người trong 4 tháng đầu năm 2026. Dữ liệu không bao gồm thị thực nhập cảnh.

Việt Nam không có mặt trong 10 quốc tịch phổ biến nhất ở bất kỳ năm nào từ năm 2015 đến tháng 4/2026. Trung Quốc đứng đầu trong phần lớn các năm; Thổ Nhĩ Kỳ đứng đầu năm 2024 và giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 4/2026.

Quốc tịch

Từ ngày 27/6/2024, thời gian cư trú thông thường để xin nhập quốc tịch Đức giảm từ 8 năm xuống 5 năm cư trú thường xuyên hợp pháp. Người xin nhập tịch vẫn phải đáp ứng các điều kiện khác theo luật.

Thông thường, các điều kiện này gồm trình độ tiếng Đức B1 và khả năng bảo đảm sinh hoạt cho bản thân cùng các thành viên gia đình phụ thuộc mà không sử dụng những khoản trợ cấp xã hội được luật chỉ định. Luật có quy định các trường hợp ngoại lệ.

Pháp luật Đức không còn yêu cầu người nhập tịch từ bỏ quốc tịch trước đó. Cơ chế nhập tịch nhanh sau 3 năm, được đưa vào cùng đợt thay đổi năm 2024, đã bị bãi bỏ từ ngày 30/10/2025. Việc một công dân Việt Nam có giữ được quốc tịch Việt Nam hay không thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật Việt Nam.

Giới hạn của việc đối chiếu quy định và dữ liệu

Số liệu liên bang không cung cấp con số riêng cho công dân Việt Nam. Vì vậy, bảng thống kê quốc tịch phổ biến nhất không cho biết có bao nhiêu người Việt được cấp giấy phép trong kỳ thống kê.

Trong danh mục hồ sơ của cơ quan đại diện Đức, mục bảo đảm tài chính cho tuổi già dẫn một quy định dành cho lao động có chuyên môn, thay vì Điều 21. Thời gian xử lý riêng đối với thị thực tự doanh nộp từ Việt Nam cũng không được công bố.